III SA/Gl 818/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku wydanego w przedmiotowej sprawie, strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że występuje u niego strata z prowadzonej działalności gospodarczej, a ta działalność gospodarcza jest jego jedynym źródłem utrzymania. Skarżący nie posiada majątku, mieszka ze swoimi rodzicami i ma w dodatku dziecko na swoim utrzymaniu. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami: G. i J.S., którzy są emerytami. Wnioskodawca oświadczył, że ma ośmioletniego syna M., na którego utrzymanie łoży miesięcznie 460 zł. W oświadczeniu o osiąganych dochodach strona ograniczyła się jedynie do stwierdzenia, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi nieprzerwanie od 2009 r. stratę. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 17 listopada 2011 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie i udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Wnioskodawcę wezwano między innymi o: - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych, jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Zaznaczono, że w przypadku, gdyby te rachunki były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; - przedłożenie aktualnego zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego; - wyjaśnienie, czy jest prowadzone przeciwko niemu jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne, oraz o wykazanie stosownym dokumentem, jak jest wysokość alimentów płaconych na rzecz syna oraz czy są one ściągane w trybie postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na to wezwanie, nadesłane zostały: deklaracje VAT – 7 za okres od sierpnia do października 2011 r.; potwierdzenie dokonania przelewu raty alimentacyjnej w wysokości 468,70 zł na rachunek G.S.; miesięczne raporty z kasy fiskalnej wnioskodawcy; odpis skrócony aktu małżeństwa wnioskodawcy z adnotacją o jego ustaniu; zeznanie podatkowe PIT – 36 strony skarżącej; akt notarialny i inne dokumenty wskazujące na własność nieruchomości (właścicielami mieszkania spółdzielczego o powierzchni [...] m2, oraz działki o powierzchni [...] m2 – są rodzice skarżącego); druki ZUS, wskazujące na aktualną wysokość świadczeń pobieranych przez G. i J.S. Do akt nadesłane zostały również kserokopie rachunków za następujące media: gaz (107,57 zł); energia elektryczna (131,82 zł); opłata za mieszkanie (392,09 zł). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M.S. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby spełniał warunki uzasadniające uwzględnienie jego wniosku i przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. Strona nie nadesłała bowiem wszystkich dokumentów, o przedłożenie których była wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2011 r. Tym samym, strona nie wykazała w sposób pełny i wyczerpujący, jaki jest całokształt jej sytuacji majątkowej. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżący w ogóle nie nadesłał wyciągu ze swojego rachunku bankowego, a jego pełnomocnik, w piśmie przewodnim z dnia [...] r. w żaden sposób nie ustosunkował się do tej części wezwania o uzupełnienie danych zawartych we wniosku. W tej sytuacji rozpoznając wniosek strony, nie można stwierdzić, jaka jest jego rzeczywista "wydolność" finansowa. Nie wiadomo jaką gotówką skarżący dysponuje, a tym samym trudno zweryfikować, czy rzeczywiście nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Skarżący nie nadesłał również zaświadczenia o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem wskazanym przez niego na formularzu, jako adres jego zamieszkania. W tym stanie rzeczy, nie wiadomo, ile osób zamieszkuje pod tym adresem, a w konsekwencji nie można wykluczyć, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe nie tylko ze swoimi rodzicami, ale także z inną osobą (innymi osobami). A ta okoliczność ma przecież także wpływ na jego sytuację majątkową. Dokonując już jednak jedynie analizy materiałów źródłowych, nadesłanych przez stronę, które obrazują jedynie częściowo jej stan majątkowy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek skutkujących uwzględnieniem jego wniosku. Faktem jest, że wnioskodawca w sposób zadowalający wykazał stan majątkowy swoich rodziców. Ich łączny, miesięczny dochód osiągany ze świadczenia emerytalnego wynosi 2.350 zł. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że rodzice strony są właścicielami mieszkania spółdzielczego o powierzchni użytkowej [...] m2, oraz działki o powierzchni [...] m2. Są to istotne informacje, w szczególności, jeśli chodzi o własność nieruchomości gruntowej o dużej powierzchni. Nieruchomość taka może być przecież sprzedana, albo może przynosić regularny i trwały dochód, jako przedmiot dzierżawy, czy też użytkowania. Co istotne, strona nie powoływała się w aktach sprawy na to, że nieruchomość ta jest obciążona jakimikolwiek prawami osób trzecich, w tym, prawami zabezpieczającymi wierzytelności innych podmiotów (hipoteka). Tak więc, uwzględniając już tylko tą kwestię, można stwierdzić, że skarżący ma jednak realną możliwość zgromadzenia takiej kwoty pieniężnej, która pozwoliłaby mu uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Przecież, jak sam oświadcza, prowadzi ze swoimi rodzicami wspólne gospodarstwo domowe. A rodzice i ich dzieci, stosownie do generalnej normy zawartej w art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązani są do wzajemnego szacunku i wspierania się (także w aspekcie finansowym). Należy również stwierdzić, że wbrew twierdzeniu strony, prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie przynosi jedynie straty. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT – 7 wynika, że firma skarżącego wykazuje znaczny obrót, a podstawy opodatkowania są w rzeczywistości relatywnie wysokie: [...] (sierpień 2011 r.); [...] (wrzesień 2011 r.) i [...] zł (października 2011 r.). Do tych samych wniosków prowadzi analiza nadesłanych przez stronę skróconych raportów miesięcznych za okres od września do listopada bieżącego roku. Z raportów tych wynika, że w kolejnych, następujących po sobie miesiącach w kasie znajdowała się odpowiednio następująca gotówka: [...] zł; [...] zł; [...] zł. Pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. Dokonując oceny i analizy stanu majątkowego przedsiębiorcy w aspekcie jego zdolności do poniesienia opłat sądowych istotne jest właśnie stan "żywej gotówki" w ściśle określonym czasie, w tym przypadku, w czasie w którym powstaje obowiązek uiszczenia takiej opłaty. Tak więc, skarżący prowadząc swoją działalność gospodarczą operuje "na co dzień" znaczną gotówką. Są to kwoty, które pozwalają uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że stosownie do § 3 rozporządzenia rady Ministrów z dnia 16 grudnia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami) wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. Opierając się na powyższej analizie i uwzględniając nieujawnienie przez stronę wszystkich informacji dotyczących jej aktualnych możliwości finansowych, należy stwierdzić, że mieści się jednak w granicach jej możliwości finansowych uiszczenie kwoty 5.590 zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej i nie przyniesie to uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla skarżącego i jego rodziny. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.