III SA/Gl 819/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Wach Asesor WSA Krzysztof Targoński Asesor WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Protokolant Beata Jacek po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy ze skargi S.O. A w C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art.5 pkt.4 a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz.575 ze zm.) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. stwierdził u I.B. chorobę zawodową - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry pochodzenia zawodowego, wymienioną w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach ( Dz. U. Nr 132, poz. 1115 ). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że istotnym warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez jednostkę służby zdrowia oraz wykazanie w dochodzeniu epidemiologicznym narażenia zawodowego na czynnik patogenny, wywołujący rozpoznane schorzenie. Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, iż I.B. podczas zatrudnienia od [...] do [...] oraz od [...] do nadal, na stanowisku tokarza - operatora tokarek sterowanych numerycznie w A mgr inż. S.O. w C. miał kontakt z czynnikiem uczulającym [...]. Oznacza to, że pracował, w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Lekarze orzecznicy Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. orzeczeniem lekarskim z dnia [...], potwierdzili istnienie u pracownika choroby zawodowej - alergicznego kontaktowego zapalenia skóry pochodzenia zawodowego. Wobec czego należało wydać pozytywne orzeczenie o stwierdzeniu takiej choroby. Odwołanie od tej decyzji złożył A mgr inż. S.O. w C., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona odwołująca się wskazała, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z art. 4 ustawy z 30 października 2002 r o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, gdyż powołany przepis wymaga, aby przyczyną choroby były wyłącznie czynniki mające miejsce w zakładzie pracy. Nie mogą być to czynniki jedynie sprzyjające powstaniu choroby. Uzasadniając swój pogląd strona skarżąca wskazała, że do obowiązków pracownika należy stosowanie przepisów BHP. W celu uniknięcia kontaktu z substancjami niebezpiecznymi, pracownicy zobowiązani są do stosowania odzieży ochronnej oraz kremów zabezpieczających. I.B. nie stosował się do przepisów BHP, nie zgłosił też pracodawcy, że jest uczulony na substancje chemiczne, co więcej na własną prośbę został skierowany do pracy na stanowisku tokarza - operatora tokarek sterowanych numerycznie. Nie sposób ustalić zdaniem odwołującego, czy pracownik został narażony na kontakt z [...] w miejscu pracy, czy gdzie indziej. Nadto choroba została rozpoznana dopiero po 5 latach od momentu rozpoczęcia zatrudnienia, co świadczy o tym, że praca zawodowa nie była przyczyną jej powstania. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie: art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest: -orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby -zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r., -wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Podniósł, iż w sprawie I.B. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że skarżący pracując od [...] do [...] oraz od [...] do [...], na stanowisku tokarza - operatora tokarek sterowanych numerycznie w A mgr inż. S.O. w C. miał kontakt z czynnikiem uczulającym - [...]. W toku postępowania odwoławczego pracownik był poddany obserwacji klinicznej w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w okresie od [...] do [...]. W dniu [...] Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego wydał orzeczenie lekarskie nr [...], w którym potwierdził u I.B. chorobę zawodową - alergiczne kontaktowe zapalenie skóry pochodzenia zawodowego wymienioną w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Odpowiadając na zarzuty odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą rozpoznania zawodowej etiologii choroby były dodatnie teksty skórne z dostarczonym przez pracodawcę [...]. W przypadku chorób alergicznych nie jest wymagane przekroczenie normatywów higienicznych czynników szkodliwych oraz czasu ekspozycji. Wystarczającym jest stwierdzenie obecności w środowisku pracy czynników alergizujących, które wywołały chorobę. [...] ma udowodnione działanie drażniące i uczulające. Reasumując podniesiono, iż wobec rozpoznania choroby zawodowej u I.B. - w rozumieniu § 2 pkt. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, która to ustawa jest właściwa do rozpoznawania chorób zawodowych -Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. nie miał podstaw by uwzględnić odwołanie pracodawcy. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego A mgr inż. S.O. w C. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. W uzasadnieniu skargi powtórzono zarzuty odwołania, ponadto wskazano, iż organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji nie dokonały oceny warunków pracy I. B., dlatego też nie został ustalony bezspornie ani z wysokim prawdopodobieństwem związek przyczynowy pomiędzy działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy a rozpoznaną chorobą. Nie można stwierdzić, że olej dostarczony do badań przez I.B. jest tą samą substancją, która jest używana w zakładzie pracy. Nie przeprowadzono szerszych badań, które mogłyby wskazać czy inne substancje powszechnie używane nie wywołują u skarżącego podobnych reakcji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c tej ustawy). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji sanitarnej nie naruszył prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji i podanych w niej motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem: "Organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Reguły te polegają na tym, że: -należy opierać się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania, -materiał ten musi być poddany wszechstronnej ocenie, -ocena ta powinna odnosić się do poszczególnych dowodów z uwzględnieniem ich znaczenia dla sprawy, (tak B. Adamiak w "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 1996 r. str. 376-378). Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak również przeprowadził wszystkie dowody niezbędne dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Zarzuty postawione organowi administracji w skardze nie stanowią w ocenie Sądu o naruszeniu przez ten organ art. 80 k.p.a. To, że organ administracji sanitarnej dokonał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje skarżąca nie świadczy jeszcze o dowolnej ocenie dowodów. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach, za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że w przypadku pozytywnego ustalenia, że rozpoznane u pracownika schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, a wykonywana przez niego praca odbywała się w warunkach narażających na jej powstanie, to istnieje domniemanie związku przyczynowego między schorzeniem będącym chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie. W prowadzonym przez właściwego inspektora sanitarnego postępowaniu w tym przedmiocie należy więc zebrać w pierwszej kolejności dane dotyczące stopnia, rodzaju i czasu narażenia zawodowego, sposobu wykonywania pracy sporządzając formularz oceny narażenia zawodowego (§ 2 ust. 3 tego rozporządzenia), a następnie poddać pracownika badaniom w wyspecjalizowanych jednostkach diagnostycznych powołanych do rozpoznania chorób zawodowych, które orzeczenia wydają nie tylko w oparciu o własne badania kliniczne i dostępną dokumentację lekarską, ale również na podstawie dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Dopiero postępowanie dowodowe, a w szczególności dane zawarte w orzeczeniach lekarskich jednostek diagnostycznych oraz ocena narażenia zawodowego pracownika stanowią podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań, w konsekwencji wydania decyzji o stwierdzeniu bądź braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej (§ 8 ust. 1 rozporządzenia, art. 77 i art. 80 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie wyniki dochodzenia epidemiologicznego wykazały, że I.B. w okresie wykonywania pracy zawodowej w latach od 1998 do 2001 oraz 2001-2003 był eksponowany na działanie substancji szkodliwej [...] w miejscu pracy. Orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej po dokonaniu oceny stanu zdrowia pracownika wydał [...] Szpital Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., rozpoznając alergiczne kontaktowe zapalenie skóry pochodzenia zawodowego - chorobę wymienioną w poz. [...] wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że: "Wybitnie dodatnio wypadły testy skórne z dostarczonym przez pracodawcę [...] . Wynik powyższych badań alergologicznych potwierdza dokumentacja leczenia oraz fakt utrzymywania się zmian skórnych od 2002 roku (co potwierdza dokumentacja leczenia dermatologicznego) dały podstawy do rozpoznania u badanego wyprysku skóry rąk pochodzenia zawodowego". Orzeczenie to potwierdziło u pracownika patologię zawodową choroby skóry stwierdzoną orzeczeniem lekarskim z [...] placówki medycznej pierwszego stopnia. Zatem, istota sporu w tej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy te orzeczenia lekarskie, mające charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 19 lutego 1999 r., sygn. akt II SA/Wr 1452/97, opubl. w Pr.Pracy 1999/11/39) są opinią pełną, jasną i nie zawierającą żadnych sprzeczności. W ocenie Sądu, organ odwoławczy był uprawniony do przyjęcia, że te dowody - w istocie decydujące o sposobie rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej - posiadają wskazane walory. Istotność tych dowodów polega bowiem na tym, że ze względów medycznych stwierdzono istnienie choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Należy przypomnieć, że o chorobie zawodowej nie decydują względy medyczne, a tylko prawne. Pojęcie choroby zawodowej oznacza kwalifikację prawną choroby biologicznej i można o niej mówić w odniesieniu do chorób wymienionych w wykazie chorób zawodowych, w wypadku stwierdzenia, że zachorowanie ma swą przyczynę w warunkach wykonywania pracy. Zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, rozpoznaną u pracownika chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych należy zakwalifikować jako chorobę zawodową po uprzednim ustaleniu, że był on zatrudniony w warunkach narażenia na jej powstanie. To zaś oznacza, że przy braku innych ustaleń dotyczących narażenia i domniemaniu związku przyczynowego - takie schorzenie z mocy prawa uznane jest za chorobę zawodową. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że w miejscu pracy pracownik miał kontakt z czynnikiem uczuleniowym. W tym stanie rzeczy zarzuty skarżącej, że kontakt ten mógł mieć gdzie indziej, że nie przeprowadzono testów skórnych na inne odczynniki nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Należy podnieść, że omawianej problematyki dotyczy utrwalone już orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również Sądu Najwyższego, który stwierdził, że o tym, czy schorzenie jest chorobą zawodową, decyduje związek przyczynowy między tym schorzeniem a warunkami pracy (...), jeśli dane schorzenie figuruje w oficjalnym wykazie chorób zawodowych (orzeczenie SN, sygn. III RN 110/98). Wobec rozpoznania choroby zawodowej przez uprawnione placówki medyczne, ustalenie to podlega ochronie w ramach art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).