III SA/Gl 828/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Dorota Fleszer, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku M. M. (dalej: strona, skarżąca) z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. W podstawie prawnej powołał się na art. 105 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID). W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Powołując się na art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 wskazał, że zwolnieniem mogą być objęte tylko należności, które nie zostały opłacone na dzień rozpatrzenia wniosku. Natomiast zaskarżona decyzja dotyczy odmowy umorzenia składki za miesiąc maj 2020 r., gdyż składki zostały pokryte z nadpłaty: należność za maj 2020 r. w wysokości [...] zł została pokryta z wpłaty z dnia 16 marca 2020 r. Wobec powyższego, organ umorzył postępowanie w sprawie z wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. Kwestionując powyższą decyzję skarżąca w skardze wskazała, że odebranie możliwości korzystania ze zwolnienia nastąpiło z uwagi na posiadaną wcześniejszą nadpłatę na koncie ZUS, którą organ bez wiedzy i zgody strony przeksięgował pomimo, że pisemnie prosiła o dokonanie zwrotu tej nadpłaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS umarzająca postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącej o zwolnienie go z obowiązku opłacenia składek za maj 2020r. Organ w tym zakresie, mając na względzie fakt opłacenia przez stronę składek za ten miesiąc poprzez przeksięgowanie nadpłaty na jej koncie ZUS przyjął, iż w związku z tym zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, wobec czego umorzył prowadzone w tym przedmiocie postępowanie. Mając na względzie okoliczności sprawy, a także regulacje materialnoprawne i procesowe w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, w rzeczywistości nie miała miejsca. Podstawę prawną decyzji Zakładu stanowił art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy ją bez merytorycznego załatwienia, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowania organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania, bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania, wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 K.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż ani nie odpadła podstawa prawna wnioskowanej przez skarżącą ulgi, ani strona nie zrezygnowała z ubiegania się o tego rodzaju wsparcie. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie merytorycznemu załatwieniu zgłoszonego przez stronę skarżącą wniosku. Z tego więc względu stanowisko ZUS o bezprzedmiotowości postępowania, nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach sprawy. ZUS bowiem przyjął, że w świetle art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID-19, ubiegać się o rzeczone zwolnienie mogą wyłącznie podmioty, które należnych składek nie opłaciły. Natomiast przepis art. 31 zo ust. 2 ustawy stanowił, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...], opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W świetle tego przepisu, niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID-19, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. W tej sytuacji ZUS, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacania składek, w uzasadnieniu swojej decyzji winien był wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania i merytorycznego załatwienia. Tak więc już tylko z tego względu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa formalnego, w szczególności art. 105 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Z tego więc względu przedmiotowa decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1423 ze zm.; zwanej ustawą o delegowaniu pracowników), w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31 zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...]. W myśl zaś art. 10 ust. 2 ustawy o delegowaniu pracowników zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy zacytowanej wyżej regulacji ustawy o delegowaniu pracowników, ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31 zo ustawy o COVID-19. Obecnie więc, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z 25 stycznia 2022r.; sygn. akt I SA/Rz 769/21). Zatem wydana decyzja umarzająca postępowanie, będąca przedmiotem oceny Sądu, pod względem legalności, nie znajdowała uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Jako taka musi być więc wyeliminowana z obrotu prawnego. Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni wskazania wynikające z niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.