III SA/Gl 835/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2022 r. sprawy ze skargi L. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku L. O. (dalej: strona, skarżący) z [...] r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za [... ]r. W podstawie prawnej powołał się na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej: kpa), art. 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa COVID). W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Powołując się na art. 31zq ust. 4 i art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy o COVID-19 wskazał, że zwolnieniem mogą być objęte tylko należności, które nie zostały opłacone na dzień rozpatrzenia wniosku. Natomiast w tej sprawie składki zostały opłacone, co wynika z zaksięgowanych dokumentów rozliczeniowych. Wobec powyższego, organ umorzył postępowanie w sprawie z wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za [...] r. Kwestionując powyższą decyzję skarżący w skardze wskazał, że możliwości korzystania ze zwolnienia wynika z Tarczy Antykryzysowej; strona wystąpiła pisemnie [...]r. o dokonanie zwrotu nadpłaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS umarzająca postępowanie, zainicjowane wnioskiem skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za [...]r. Organ w tym zakresie, mając na względzie fakt opłacenia przez stronę składek za ten miesiąc poprzez przeksięgowanie nadpłaty na koncie ZUS przyjął, iż w związku z tym zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, wobec czego umorzył prowadzone w tym przedmiocie postępowanie. Mając na względzie okoliczności sprawy, a także regulacje materialnoprawne i procesowe w omawianym zakresie Sąd stwierdził, że wskazywana przez organ bezprzedmiotowość postępowania, skutkująca koniecznością jego umorzenia, w rzeczywistości nie miała miejsca. Podstawę prawną decyzji Zakładu stanowił art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Takie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej kończy ją bez merytorycznego załatwienia, na skutek wystąpienia przeszkody natury podmiotowej lub przedmiotowej. Umarzając postępowania organ administracji publicznej komunikuje stronom zakończenie prowadzonego przez siebie postępowania, bez jego rozstrzygnięcia, co do istoty. Od bezprzedmiotowości postępowania, wywołanej brakiem substratu sprawy o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym (brakiem podstaw prawnych i faktycznych) odróżnić należy niezasadność żądania strony. Jest to sytuacja, w której żądanie nie może być uwzględnione, ponieważ nie zostały spełnione określone w przepisach warunki (przesłanki) do uwzględnienia wniosku. W takim przypadku organ winien wydać decyzję, o jakiej mowa w art. 104 § 1 K.p.a., rozstrzygającą sprawę co do istoty, wyjaśniając powody odmowy uwzględnienia żądania. W kontrolowanej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, gdyż ani nie odpadła podstawa prawna wnioskowanej przez skarżącego ulgi, ani strona nie zrezygnowała z ubiegania się o tego rodzaju wsparcie. Stan prawny także nie stał na przeszkodzie merytorycznemu załatwieniu zgłoszonego przez stronę skarżącą wniosku. Z tego więc względu stanowisko ZUS o bezprzedmiotowości postępowania, nie znajdowało uzasadnienia w okolicznościach sprawy. ZUS bowiem przyjął, że w świetle art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID-19, ubiegać się o rzeczone zwolnienie mogą wyłącznie podmioty, które należnych składek nie opłaciły. Natomiast przepis art. 31 zo ust. 2 ustawy stanowił, że na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...], opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. W świetle tego przepisu, niespełnienie jednego z warunków zwolnienia powinno skutkować decyzją odmowną, o jakiej mowa w art. 31 zq ust. 7 ustawy o COVID-19, a nie decyzją o umorzeniu postępowania. W tej sytuacji ZUS, odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej o zwolnienie z opłacania składek, w uzasadnieniu swojej decyzji winien był wyjaśnić powody nieuwzględnienia wniosku, a nie powody braku jego procedowania i merytorycznego załatwienia. Tak więc już tylko z tego względu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa formalnego, w szczególności art. 105 § 1 K.p.a., które to naruszenie miało bez wątpienia wpływ na wynik sprawy. Z tego więc względu przedmiotowa decyzja winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Niezależnie jednak od powyższego w tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1423 ze zm.; zwanej ustawą o delegowaniu pracowników), w przypadku złożenia do dnia [...] r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za [...], [...] i [...] r., w wysokości określonej w art. 31 zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [...]. W myśl zaś art. 10 ust. 2 ustawy o delegowaniu pracowników zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za [...], [...] i [...] r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek. Na mocy zacytowanej wyżej regulacji ustawy o delegowaniu pracowników, ustawodawca z mocą wsteczną zmodyfikował ustawowe warunki zwolnienia ze składek, o którym mowa w art. 31 zo ustawy o COVID-19. Obecnie więc, zgodnie z przyjętym rozwiązaniem, nieopłacenie składek nie jest już warunkiem uwzględnienia wniosku o zwolnienie z nich (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z 25 stycznia 2022r.; sygn. akt I SA/Rz 769/21). Zatem wydana decyzja umarzająca postępowanie, będąca przedmiotem oceny Sądu, pod względem legalności, nie znajdowała uzasadnienia w obowiązujących przepisach. Jako taka musi być więc wyeliminowana z obrotu prawnego. Ponownie rozstrzygając sprawę organ uwzględni wskazania wynikające z niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę co do istoty, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.