III SA/Gl 846/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] skarżąca złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Z oświadczenia wnioskodawcy, zawartego na druku urzędowego formularza wynika, że nie jest ona w stanie ponieść zapłaty kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego bez poniesienia uszczerbku na zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem J. L.. Na ich utrzymaniu pozostaje niepełnosprawna córka Dorota, upośledzona w stopniu znacznym z padaczką i problemami ruchowymi. Córka posiada orzeczenie o niepełnosprawności nr [...] . Miesięczne dochody netto zamykają się w kwocie [...] zł. Na ta kwotę składają się: wynagrodzenie męża z tytułu umowy o pracę – [...] zł miesięcznie brutto, dochody skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – [...] zł miesięcznie. Ponadto ich córka otrzymuje rentę socjalną w wysokości [...] zł, a od [...] 2010 r. także zasiłek w wysokości [...] zł miesięcznie (świadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej w C.). Mąż wnioskodawcy jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz połowy garażu. Córka skarżącej wymaga stałej opieki i rehabilitacji oraz specjalistycznego leczenia, jak również zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (buty, gorset) i lekarstwa. Jest ona osoba wymagającą stałej opieki drugiej osoby. Miesięczne wydatki na rehabilitację i leczenie córki wynoszą [...] zł, czynsz – [...] zł, energia elektryczna i gaz – [...] zł, opłata za telefon – [...] zł, rata kredytu – [...] zł. W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego z dnia 24 marca 2010 r. skarżąca nadesłała szereg dokumentów obrazujących jej aktualną i rzeczywistą sytuację majątkową. W skład tych dokumentów wchodzą między innymi: podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za rok 2010 (miesiące styczeń, luty i marzec), zeznania podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2009, oraz wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy (prywatnego i firmowego) oraz jej małżonka. Z załączonego zawiadomienia o zaprzestaniu działalności gospodarczej, złożonego organowi ewidencyjnemu w dniu 20 kwietnia 2010 r., wynika, że skarżąca zaprzestaje prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 30 kwietnia 2010 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku E.L. należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście należy uznać, że okoliczności sprawy uzasadniają jedynie częściowe uwzględnienie zgłoszonego żądania. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że skarżąca udokumentowała swój aktualny stan majątkowy w sposób rzetelny i wyczerpujący. Z analizy przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów wynika, że spełnia ona przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W pierwszej kolejności należy wskazać, że małżonek skarżącej uzyskuje regularny i relatywnie wysoki dochód miesięczny, jego wynagrodzenie sięga praktycznie [...] zł netto ([...] 2009 r. – [...] zł, [...] 2010 r. – [...] zł, [...] 2010 r. – [...] zł). Odnośnie dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej należy stwierdzić, że niezależnie od tego, że działalność ta przyniosła w 2008 r. stratę, pokrytą z dochodów osiągniętych w 2009 r., to jednak w pierwszych trzech miesiącach 2010 r., działalność ta przynosiła wymierny dochód: średnio [...] zł miesięcznie. Sumując więc dochody skarżącej oraz jej męża, uzyskujemy relatywnie wysoką kwotę, z której można pokrywać stałe i regularne wydatki na utrzymanie rodziny – w tym wysokie wydatki związane z utrzymaniem niepełnosprawnej córki. Poza tym, córka skarżącej otrzymuje rentę socjalną oraz zasiłek rodzinny. Ponadto skarżąca oświadczyła w piśmie z dnia [...] 2010 r., że jej przedsiębiorstwo nie posiada środków trwałych. Tymczasem w podsumowaniu księgi przychodów i rozchodów za rok 2010, w [...] 2010 r. w rubryce pozostałe przychody widnieje kwota [...] zł, a jednocześnie w rubryce pozostałe wydatki – za ten sam okres – widnieje kwota [...] zł. Z analizy firmowego rachunku bankowego wnioskodawcy oraz jej małżonka wynika, ze kwotę [...] zł otrzymała skarżąca na swój rachunek firmowy od męża w dniu [...] 2010 r. i w tym samym dniu obciążyła swój rachunek kwotą [...] zł na rzecz "A" Sp. z o.o. w W., tytułem zakończenia umowy leasingowej nr [...] z dnia [...] 2008 r. Rozważając ogólny stan majątkowy wnioskodawcy w kontekście zakresu jej żądania, należy stwierdzić, że zasługuje ona jedynie na częściowe przyznanie prawa pomocy. W realiach niniejszej sprawy – na zwolnienie od kosztów sądowych na etapie całego postępowania sądowoadministracyjnego. Zdaniem rozpoznającego wniosek o prawo pomocy nie można stwierdzić, aby skarżąca nie była w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi przesłankę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w całości (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Jednocześnie skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny, co stanowi przesłankę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, unormowana w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jedynie na marginesie wypada w tym miejscu wyjaśnić, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego doradcę podatkowego, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Zasada ta jest tym bardziej aktualna w przedmiotowej sprawie, ponieważ strona wnioskowała o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca wykazała w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść całości kosztów postępowania sądowego, co skutkowało zwolnieniem jej od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.