III SA/Gl 887/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.D. (D.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wnioskiem z dnia [...] 2010 r. skarżąca M. D. domagała się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podała, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z dwójką małoletnich dzieci. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2, który obciążony jest hipoteką na rzecz banku i urzędu skarbowego. Ich jedynym źródłem utrzymania po zlikwidowaniu prowadzonej dotychczas działalności są alimenty od męża w kwocie [...] zł i [...] zł (vide: wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). W tej sytuacji bieżące płatności zmuszona jest regulować przy pomocy osób trzecich. Tym bardziej, że jak oświadczyła nie posiada żadnego majątku, który mogłaby zbyć, a łączna kwota wpisów, do których uiszczenia została zobowiązana przekracza jej możliwości finansowe. Przed tut. Sądem zawisło bowiem kilkanaście skarg z jej udziałem. Ponadto jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano kserokopie następujących dokumentów źródłowych: - decyzje Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] r., na podstawie których przyznano skarżącej zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie [...] zł i [...] zł oraz dodatki z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...] zł na każde dziecko; - zerowe wyciągi z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy; - zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] 2010 r. w sprawie otrzymanych, celem wszczęcia postępowania egzekucyjnego tytułów wykonawczych; - zaświadczenie wystawione przez GUS potwierdzające fakt wykreślenia z dniem [...] 2009 r. nadanego skarżącej nr REGON; - umowę kredytu mieszkaniowego z dnia [...] 2004 r. wraz z harmonogramem spłaty; - faktury VAT obrazujące wysokość należnych z tytułu utrzymania domu opłat w postaci: dostawy gazu ([...] zł), telefonu ([...] zł), podatku od nieruchomości ([...] zł) oraz usług administracji osiedla ([...] zł), a także dotyczące P. D. rachunki za energię elektryczną oraz wodę. Dodatkowo skarżąca oświadczyła, iż nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Ponieważ w roku ubiegłym nie uzyskała żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu nie rozliczała się z Urzędem Skarbowym. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia z kosztów sądowych może być stosowana jedynie do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić bowiem należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa. Zatem powinno mieć ono miejsce tylko w przypadkach, kiedy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04 niepubl.). Tym bardziej, że koszty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienie z ich uiszczenia jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też tego rodzaju ulgi mogą być stosowane wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Z analizy podniesionych w sprawie okoliczności oraz z załączonych do akt kserokopii dokumentów źródłowych nie wynika w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zdobycie środków na poniesienie określonej części należnych w sprawie opłat sądowych leżało poza zasięgiem jej możliwości finansowych lub było rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy bowiem zauważyć, iż skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z P. D., z którym na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] 2007 r. dokonała podziału majątku wspólnego i ustanowiła rozdzielność majątkową (vide: akta o sygn. III SA/Gl 405/09). Ponieważ rozdzielność ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, stąd w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znalazł art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Tym bardziej, że z nadesłanych do akt sprawy dokumentów źródłowych nie wynika jakoby skarżąca ubiegała się o rozwiązanie małżeństwa przez rozwód czy też domagała się orzeczenia separacji. Wprawdzie prowadzi odrębne od męża gospodarstwo domowe niemniej jednak przyczyny takiego stanu rzeczy nie zostały w żaden sposób wykazane. Z kolei fakt przekazania przez skarżącą, na podstawie zawartej w dniu 28 stycznia 2008 r. umowy darowizny, na rzecz swojego męża, udziałów w kapitale zakładowym firmy "A" Sp. z o.o. w S. o wartości [...] zł (vide: akta sprawy o sygn. III SA/Gl 405/09) oznacza, iż na obdarowanym ciąży dodatkowy obowiązek prawny. Stosownie bowiem do treści art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może również zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. W świetle powyższego przyjąć należało, iż skarżąca w pierwszej kolejności winna szukać stosownej pomocy w uzyskaniu środków potrzebnych na uiszczenie należnych w sprawie opłat sądowych u członków swojej najbliższej rodziny, a dopiero później korzystać z dofinansowania z budżetu państwa. Zwłaszcza, że – jak sama wskazała - jej ojciec jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] w U. (vide: oświadczenie z dnia [...] 2010 r.), natomiast ona sama nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych lub poszukujących pracy, co pozwala domniemywać, iż spełniając niezbędne kryteria nie wykazuje gotowości podjęcia zatrudnienia oferowanego przez tamtejszą instytucję. Podobnie okoliczność spłacania rat zaciągniętego przez skarżącą i jej męża kredytu mieszkaniowego nie może mieć w ocenie rozpoznającego wniosek wpływu na ocenę sytuacji finansowej strony, jako że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych (a do takich niewątpliwie należy umowa kredytu) nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 ustawy przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Mając zatem na uwadze okoliczność, iż skarżąca w chwili obecnej utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń alimentacyjnych na dzieci w wysokości [...] zł oraz z zasiłków rodzinnych przyznanych z pomocy społecznej w kwocie [...] zł i [...] zł wraz z dodatkami z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł na każde dziecko, rozpoznający sprawę za zasadne uznał w celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa strony do sądu zwolnienie skarżącej z należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Stosownie bowiem do treści art. 245 § 4 w/w ustawy częściowe zwolnienie od opłat może polegać na zwolnieniu od poniesienia jednej z nich, ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Za powyższym przemawia również fakt, iż sprawa będąca przedmiotem skargi nie jest jedyną zawisłą w tut. Sądzie, a łączna kwota wpisów do których uiszczenia skarżąca została zobowiązana leży w chwili obecnej poza zasięgiem jej możliwości finansowych. Jeśli natomiast chodzi o dalsze zwolnienie wnioskodawcy od pozostałych opłat sądowych i wydatków to jest ono na tym etapie postępowania przedwczesne. Zdolność wnioskodawcy do pokrycia innych, następczych i ewentualnych kosztów sądowych będzie bowiem można ocenić w odniesieniu do występującej w przyszłym czasie sytuacji materialnej, która może przecież ulec poprawie. Zatem i z tego powodu działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.