III SA/Gl 889/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 15 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku o prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na w/w decyzję Dyrektora Izby Celnej, skarżący K. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że sprawa jest skomplikowana, wymaga specjalistycznej wiedzy i doświadczenia. Jednak jego aktualny stan finansowy nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania. Jedynym źródłem dochodu wnioskodawcy są kwoty pieniężne, które uzyskuje na podstawie umowy zlecenia. Z jego oświadczenia wynika, że jego dochód brutto osiągnięty z tego tytułu w 2011 r. zamknął się w kwocie 9.119,44 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że mieszka on razem ze swoimi rodzicami oraz, że jest po rozwodzie. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, ani ruchomego, ani nieruchomego. Nie posiada on również żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący nadesłał: informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2011; odpis umowy zlecenia nr [...] z dnia [...] r. i zaświadczenie o wynagrodzeniach osiągniętych w 2012 r. (strona zatrudniona jest w "A" "); wyciągi z rachunków bankowych (za okres od stycznia 2012 r. do czerwca 2012 r.); odpis wyroku rozwodowego z dnia 26 stycznia 2007 r. (wynika z niego, że małżeństwo skarżącego zostało rozwiązane w 2007 r., a na stronę nałożony został obowiązek płacenia alimentów na małoletnią córkę w kwocie 300 zł). Jednocześnie skarżący dołączył do akt sprawy potwierdzenia zameldowania na pobyt stały pod wskazanym przez niego adresem zamieszkania. Z dokumentu tego wynika, że pod adresem zamieszkania skarżącego mieszkają jego rodzice K. i Z. P.oraz J.P.. W piśmie przewodnim z dnia 2 sierpnia 2012 r. skarżący oświadczył, że mieszka u rodziców. Natomiast odnośnie zapytania dotyczącego kosztów jego utrzymania, wyjaśnił, że "z uwagi na to, że mieszka u rodziców, to nie ponosi kosztów utrzymania". Jednocześnie, wnioskodawca stwierdził, że z przyczyn od niego niezależnych, z uwagi na konflikt z rodzicami, będący rezultatem jego rozwodu, nie ma możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających wysokość emerytur rodziców oraz innych danych o które był wzywany. Skarżący stwierdził, że rodzice pozwalają mu korzystać z pokoju, jak również z kuchni i łazienki, co pozwala mu "jakoś egzystować" i nie niesie ze sobą żadnych wydatków, ponieważ strona generalnie korzysta z produktów zgromadzonych przez rodziców. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia, referendarz stwierdził, że skarżący w ogóle nie wykazał w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji majątkowej, która uzasadniałaby uwzględnienie jego wniosku. Z analizy przedstawionych dokumentów wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym razem ze swoimi rodzicami oraz ze swoją siostrą J. P.. Skarżący zresztą fakt ten potwierdził w swoich oświadczeniach. Strona nie wykazała jednak stanu majątkowego osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie, a okoliczność ta rzutowałaby w sposób bezpośredni na zasadność jego wniosku. Poza tym strona nie wykazała w żaden sposób, jakie są koszty utrzymania jego samego oraz gospodarstwa domowego, w którym przebywa. Od postanowienia tego strona wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu wnioskodawca stwierdził, że składając wniosek o prawo pomocy wykazał się należytą starannością i dołączy wszystkie dokumenty, które był w stanie zgromadzić. Faktem jest, że prowadzi on de facto wspólne gospodarstwo domowe ze swoimi rodzicami i siostrą, jednak w rzeczywistości wnioskodawca nie ma tak naprawdę z tymi osobami żadnego kontaktu. Osoby te jedynie tolerują jego obecność w domu, lecz nie rozmawiają z nim i odmówiły współpracy w zakresie okazania żądanych dokumentów. Rodzice skarżącego otrzymują emeryturę, a siostra pracuje, strona jednak nie wie gdzie siostra pracuje i w jakim wymiarze czasu pracy. Wnioskodawca nie ma wiedzy o wysokości dochodów swoich domowników, ani kosztów związanych z utrzymaniem domu. W efekcie, nieprzyznanie stronie prawa pomocy zamknie mu drogę do rozstrzygnięcia sądowego sprawy, a w demokratycznym państwie wszyscy powinni mieć dostęp do Sądu i wszyscy powinni być równo traktowani. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że K. P. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie doradcy podatkowego. Należy kategorycznie stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący mieszka razem ze swoimi rodzicami K. i Z.P. oraz z J. P.. Z samych oświadczeń skarżącego wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami. Fakt ten potwierdzają oświadczenia skarżącego zawarte w jego piśmie przewodnim z dnia 2 sierpnia 2012 r., bowiem sam wnioskodawca stwierdził, że z uwagi na to, że mieszka u rodziców, to nie ponosi kosztów utrzymania. Rodzice pozwalają mu "korzystać" z pokoju, z kuchni i łazienki, co pozwala mu "jakoś egzystować" i nie niesie za sobą żadnych wydatków, ponieważ korzysta on generalnie z produktów zgromadzonych przez rodziców. Mając na uwadze oświadczenie skarżącego, oczywistym jest, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami, jak również z J. P.. Fakt ten nie budzi żadnych wątpliwości, gdyż wynika on w sposób wyraźny z oświadczeń samego wnioskodawcy, jak również z potwierdzenia zameldowania na pobyt stały. W sprawie tej zastosowanie znalazł art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Co istotne, to wezwanie takie może odnosić się także do osób trzecich, pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza PPF, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt: I OZ 657/06, LEX nr 181557). Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą – w tym przypadku ze swoimi rodzicami i J. P.– to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W przypadku, gdy wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, to do rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie wystarcza analiza dochodów i wydatków (potrzeb) tylko jednej osoby – samego wnioskodawcy. W takiej sytuacji należy dokonać analizy wspólnych dochodów oraz wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Możliwości finansowe wnioskodawcy należy rozpatrywać w aspekcie całokształtu okoliczności majątkowych i zdolności finansowych wszystkich podmiotów tworzących wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy. W tej sprawie brak jest jakiejkolwiek wiedzy co do stanu majątkowego rodziców skarżącego (jak również J. P.). Nie sposób wykluczyć, że rodzice wnioskodawcy pobierają świadczenia emerytalne, bądź pracują. Rodzice skarżącego mogą również prowadzić działalność gospodarczą. Nie wiadomo jakie środki finansowe są zgromadzone na ich kontach bankowych. Te same uwagi odnoszą się do J. P.. Skarżący nie udokumentował w sposób wyraźny i bezsporny swoich własnych dochodów. Skarżący co prawda udokumentował zaświadczeniem od "A" Sp. z o.o. w G. swoje dochody uzyskiwane z tytułu umowy zlecenia w pierwszej połowie roku 2012 r. oraz poprzez PIT 11 dochody z tego samego tytułu w roku 2011. Jednak nie przedłożył zeznania podatkowego w podatku od osób fizycznych za rok 2011 r., pomimo tego, że był o nie wezwany pismem z 2 lipca 2012 r. Nie ulega wątpliwości, że skarżący składał zeznanie podatkowe gdyż otrzymał zwrot podatku za rok 2011 r., co wynika z przedłożonego wyciągu bankowego z "B" SA. Aby dokonać merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, konieczne jest zgromadzenie materiału źródłowego, który pozwoli w sposób rzetelny i możliwie najpełniejszy na dokonanie oceny aktualnych możliwości finansowych strony i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. W tym przypadku strona nie przedłożyła dokumentów, ani materiałów źródłowych, które pozwoliłyby na dokonanie oceny stanu majątkowego jego rodziców. Zdaniem skarżącego było to niemożliwe, z uwagi na jego napięte relacje z rodzicami. Jednak w takiej sytuacji nie było możliwości dokonania analizy stanu majątkowego strony skarżącej oraz jej domowników, a w konsekwencji brak było podstaw, aby stwierdzić, że strona spełnia przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej żądania. Na marginesie należy jeszcze stwierdzić, że skarżący w żaden sposób nie wykazał jakie są koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego, nie nadesłał również żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media. Co istotne, wnioskodawca nie podał nawet szacunkowych kwot przeznaczanych na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W tym stanie rzeczy brak jest również danych, jakie są obciążenia finansowe wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy. W tym miejscu należy podkreślić generalną zasadę, zgodnie z którą to same strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwowego. W przedmiotowej sprawie uwzględnienie wniosku strony spowodowałoby, że strona zostałaby zwolniona z obowiązku uiszczania opłat sądowych, ale również, co istotne, stronie pokryto by również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z art. 246 § 1 P.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony, obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi lub Sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Faktem jest, że w demokratycznym państwie wszyscy powinni mieć dostęp do Sądu i wszyscy powinni być równo traktowani. Osoby ubogie, takie których nie stać na ponoszenie kosztów sądowych i opłacanie pełnomocników procesowych z własnej kieszeni mogą skorzystać z instytucji prawa pomocy. Nie zmienia to jednak tego, że przyznanie prawa pomocy w konsekwencji przerzuca koszty postępowania na Skarb Państwa, czyli na innych podatników. Dlatego przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko i wyłącznie w sytuacji, w której wnioskodawca w sposób wyczerpujący wykaże jaka jest jego aktualna sytuacji finansowa. Obowiązek ten nie odnosi się tylko do jego osobistej sytuacji finansowej w przypadku, gdy pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. W takim przypadku konieczne jest ustalenie całokształtu stanu majątkowego wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeżeli osoby te nie zechcą współpracować z wnioskodawcą, to on sam, jak również i jego domownicy muszą liczyć się z negatywnymi konsekwencjami tego zaniechania. Tak więc w sytuacji, gdy skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania referendarza sądowego, a następnie nie nadesłał stosownych dokumentów wraz ze sprzeciwem – kiedy miał już świadomość tego, że zaniechanie takie ma negatywny wpływ na rozpoznanie jego wniosku, wnioskodawca nie może zarzucać nierównego traktowania, jak również zarzucać, że został pozbawiony prawa do Sądu. Nieuwzględnienie jego wniosku (wniosków) o prawo pomocy jest konsekwencją nie przedłożenia dokumentów i materiałów źródłowych, wskazujących na aktualny stan majątkowy jego samego, jak również innych osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Równość wobec prawa polega na takim samym traktowaniu podmiotów znajdując się w takiej samej (ewentualnie w zbliżonej) sytuacji faktycznej. Strona tymczasem w żaden sposób nie zdołała wykazać w sposób wyczerpujący, w jakiej sytuacji faktycznej (majątkowej) się znajduje. Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 3 i § 4 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.