III SA/Gl 910/08

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 30 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L.-K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego postanawia: odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika adwokata A. K. zwróciła się do tut. Sądu o zwolnienie z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. W jego uzasadnieniu podała, iż jedynym źródłem jej utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł netto. Tymczasem pomaga finansowo swojej matce i babce, których dochody z tytułu otrzymywanych świadczeń [...] wynoszą łącznie ok. [...] zł netto. Ponadto oświadczyła, iż nie posiada żadnych składników majątku, tj. nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Dodatkowo z nadesłanych jako uzupełnienie złożonego wniosku dokumentów źródłowych ustalono, iż skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z P. K. W ich małżeństwie od [...] r. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, stąd nieruchomość położona przy ul. [...] w C. należy do jej męża, który jest jej współwłaścicielem. Jednocześnie wskazała, iż mąż zatrudniony jest na [...] etat w charakterze [...] za wynagrodzeniem w kwocie [...] zł netto, a ponoszone przez niego z tytułu utrzymania domu wydatki kształtują się w wysokości [...] zł i obejmują opłaty za energię elektryczną, usługi telekomunikacyjne, dostawę wody wraz z odprowadzaniem ścieków oraz wywóz nieczystości. Co więcej skarżąca spłaca zaciągnięty kredyt (vide: wyciągi z rachunków bankowych) i wydatkuje kwotę [...] zł na zakup [...] i [...], co nie zostało jednak udokumentowane. Partycypuje też w kosztach utrzymania mieszkania przy ul. [...] w C. (vide: opłaty za telefon w wysokości [...] zł), należącego do jej [...], ponieważ jest tam zameldowana. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka zwolnienia strony skarżącej z obowiązku uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Skarżąca nie wykazała bowiem w dostateczny i przekonujący sposób jakoby jej sytuacja materialna i bytowa nie pozwalała jej na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem jej zastosowanie może mieć miejsce jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. w odniesieniu do takich osób, które wykażą, tj. udowodnią, przedstawią w sposób przekonywający, unaocznią lub dowiodą - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w ich przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, na podstawie której musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż strona nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy, zdaniem rozpoznającego wniosek, ograniczało się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogłyby świadczyć o jej złym stanie finansowym i braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (vide: rubryka 6 formularza, która nie została wypełniona). Z kolei w treści pisma procesowego z dnia [...] r. (vide: sygn. I SA/Gl 752/08) powołała się na zawartą w dniu [...] r. umowę majątkową małżeńską, której kserokopię dołączyła do akt o sygn. III SA/Gl 1589/06. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia w sprawie, albowiem z treści art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wynika, że oboje małżonkowie zobowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Fakt spisania intercyzy (tj. zniesienia wspólności ustawowej) i pozostawania w rozdzielności majątkowej nie może zwalniać z tego obowiązku. Stosownie bowiem do treści art. 23 KRiO małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i z tej powinności nie może zwalniać ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r., nr 1, poz. 8). Wobec powyższego przyjąć należało, iż miesięczny dochód skarżącej oraz jej męża w kwocie [...] zł netto (vide: zaświadczenia o zarobkach) po potrąceniu niezbędnych, udokumentowanych wydatków w wysokości [...] zł (do których nie zalicza się opłat za [...]) jest - w ocenie rozpoznającego wniosek - wystarczający na pokrycie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego, który wynosi [...] zł. Jego uiszczenie nie będzie bowiem stanowiło większego uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłat, do których zalicza się należny na tym etapie sprawy wpis sądowy od skargi stanowi bowiem wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Każdy podmiot zamierzający wytoczyć sprawę lub wziąć udział w sprawie powinien zatem liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i odpowiednio wcześniej w miarę istniejących możliwości gromadzić środki potrzebne na ich pokrycie zwłaszcza, gdy posiada zdolność kredytową (vide: wyciągi z rachunków bankowych) i pomaga finansowo innym członkom rodziny. Stąd działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.