III SA/Gl 984/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skargą z dnia 1 kwietnia 2011 r. (data nadania) M.A. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi skarżący wniósł w terminie do jego uiszczenia wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść opłaty sądowej bez uszczerbku na swoim utrzymaniu. Opłaty miesięczne skarżącego wg jego oświadczenia wynoszą: 600 zł (alimenty); 50 zł (leki); 1.100 zł (wyżywienie); 50 zł (prąd); 50 zł (gaz); 50 zł (telefon). Z oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jego jedynym dochodem miesięcznym jest kwota około 2.000 zł, którą uzyskuje z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 21 czerwca 2013 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, strona skarżąca nadesłała do akt: podatkową księgę przychodów za okres od stycznia 2013 r. o maja 2013 r.; kserokopię wyroku rozwodowego z dnia [...] r., w sprawie o sygn. akt [...], ustanawiającego alimenty skarżącego na rzecz córki V.A. w kwocie 600 zł miesięcznie; pokwitowanie odbioru alimentów na rzecz T.iA. w wysokości 400 Euro (do rąk A.Z.); zeznanie PIT-36L skarżącego za 2012 r.; wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego dla firmy wnioskodawcy w Banku (...)S.A. za okres od marca 2013 r. do maja 2013 r.; wyciąg z rachunku osobistego wnioskodawcy w Banku (...) w J. za okres od marca 2013 r. do maja 2013 r.; wypis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; oświadczenia: dotyczące wydatków (zbieżne oświadczeniem zawartym na formularzu PPF) i o tym, że w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie posiada obecnie żadnych środków trwałych. W piśmie, które wpłynęło do tutejszego Sądu w dniu 25 lipca 2013 r., strona skarżąca oświadczyła, że przebywa czasowo w K., przy ulicy [...] i przedstawił zaświadczenie o zameldowaniu pod tym adresem, z którego wynika, że mieszka w tym lokalu razem z R.A. W tym stanie rzeczy, skarżący został wezwany pismem z dnia 26 lipca 2013 r. o przedłożenie dokumentów, wskazujących na aktualny stan majątkowy i finansowy tej osoby. W odpowiedzi na to wezwanie, skarżący przedłożył następujące dokumenty: decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z dnia 1 marca 2013 r. (świadczenie do wypłaty wynosi 945 zł); zeznanie podatkowe PIT-37 za 2012 r.; oraz wyciąg z jej rachunku bankowego, prowadzonego w Banku Spółdzielczym (...) w K. za luty, marzec i czerwiec 2013 r. Postanowieniem z 23 sierpnia 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, iż skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych gdyż oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów nie jest wiarygodne. Pismem z 2 września 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 23 sierpnia 2013 r. i wniósł o jego zmianę lub uchylenie albowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wykazał dostatecznie swoją sytuację materialną i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych skargi bez nadmiernego uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Odnosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wszelkie oświadczenia złożone przez skarżącego odnośnie jego przychodów nie są wiarygodne, szczególnie, jeśli porównać je z deklarowanymi przez niego wydatkami. Wnioskodawca oświadczył początkowo, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego jedynym dochodem jest dochód osiągany z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, który zamyka się przeciętnie w kwocie 2.000 zł miesięcznie. Jednocześnie, z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że płaci alimenty: w kwocie 600 zł miesięcznie na rzecz swojej córki V.A. (płatne do rąk Ilony D.A.) oraz w kwocie 400 Euro miesięcznie na dwójkę dzieci: A.iT. (płatne do rąk A.Z.). Kwota 400 Euro, w przeliczeniu na polską walutę, wynosi ponad 1.600 zł (zakładając że kurs wymiany kształtuje się w ten sposób, że wartość jednego Euro przekracza cztery złote). Wnioskodawca dołączył do akt pisemne pokwitowania odbioru kwoty 400 Euro przez A.Z. w marcu, kwietniu, maju i czerwcu 2013 r. Z prostego porównania deklarowanych przez skarżącego miesięcznych dochodów (2.000 zł) i dokonywanych przez niego opłat alimentacyjnych (ponad 2.200 zł) wynika, że już same te opłaty, mające przecież charakter stałych wydatków, przekraczają w sposób wyraźny deklarowany dochód wnioskodawcy. Co istotne, z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia 2013 r. do maja 2013 r., przedłożonej w formie zbiorczej (czyli nie odzwierciedlającej poszczególnych, jednostkowych czynności gospodarczych) wynika, że firma skarżącego prowadziła w tym okresie działalność. Tymczasem strona skarżąca nadesłała wyciąg z firmowego rachunku bankowego, prowadzonego w Banku (...) S.A. za okres od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. Z wyciągów tych wynika, że na rachunku tym nie dokonywano w tym czasookresie żadnych operacji. Brak jakichkolwiek transakcji, zarówno uznaniowych, jak i obciążeniowych. Z kolei na rachunku prywatnym, prowadzonym przez M.A. w Banku (...) w J. również brak konkretnych, realnych operacji. Na wyciągu widnieją jedynie operacje stanowiące opłaty manipulacyjne (opłaty za prowadzenie rachunku). Do akt sprawy, skarżący dołączył również swoje oświadczenie o ponoszonych przez siebie opłatach miesięcznych, z którego wynika, że opłaty te zamykają się średnio w kwocie 1.300 zł. W sumie więc, wydatki miesięczne skarżącego zamykają się w kwocie 3.500 zł (koszty zakupu żywności, opłaty miesięczne za media i raty alimentacyjne), co przekracza jego miesięczny, określony na urzędowym formularzu PPF, dochód o ponad 1.500 zł. W toku postępowania okazało się, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z R.A. Wnioskodawca na wezwanie referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2013 r. udokumentował jej stan majątkowy w sposób wystarczający. Dochód R.A. wynosi około 950 zł netto (świadczenie emerytalne). Kwota ta wpływa na jej rachunek bankowy, prowadzony w (...) Banku w K. Kwota ta jest w całości pobierana przez nią z tego rachunku. Uwzględniając jednak sumaryczny dochód wnioskodawcy i R.A., nadal wydatki skarżącego będą wyraźnie przekraczały wspólny dochód uzyskiwany we wspólnym gospodarstwie domowym. Opierając się na ogólnie obowiązujących zasadach doświadczenia życiowego i uwzględniając aktualną sytuację społeczno – gospodarczą w naszym kraju, należy stwierdzić, że oświadczenie w zakresie uzyskiwanych przez skarżącego dochodów nie jest wiarygodne. Skarżący bowiem oświadczył, że jego dochód wynosi średnio 2.000 zł miesięcznie. Z dokumentów wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe R.A. Wspólny dochód miesięczny w tym gospodarstwie domowym (około 2.900 zł) jest jednak nadal wyraźnie niższy, aniżeli deklarowane wydatki samego wnioskodawcy (średnio ponad 3.500 zł). W tym stanie rzeczy można wnioskować, że skarżący posiada inne, nieujawnione źródło dochodu, bądź też korzysta z czyjejś pomocy finansowej. Zaznaczyć należy również, że strona skarżąca nie stwierdziła, ani tym bardziej nie wykazała, ażeby posiadała jakiekolwiek zaległości w regulowaniu stosownych opłat (np. opłat związanych z regulowaniem należności czynszowych, czy też opłat za tzw. "media"), a jednocześnie w żadnym miejscu nie oświadczyła, że korzysta z pomocy osób trzecich (np. członków swojej rodziny). W tym stanie rzeczy trudno jest dokonać wszechstronnej i rzetelnej analizy całokształtu stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym stwierdzić, czy spełnia on przesłanki skutkujące uwzględnieniem jego wniosku i przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Na marginesie należy zaznaczyć, że z zeznania PIT-36L za 2012 r. wynika, że wnioskodawca w ubiegłym roku podatkowym poniósł stratę w kwocie [...] zł. Z nadesłanej przez skarżącego podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wynika, że w bieżącym roku (do maja) jego działalność gospodarcza również przynosi stratę (w maju 2013 r. – [...] zł). Jednak odnośnie ponoszonej regularnie straty związanej z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą należy stwierdzić, że nie należy utożsamiać tej straty z nierentownością firmy, ale z wysokością ponoszonych kosztów prowadzonej działalności. Pojęcie straty występującej w toku prowadzenia działalności gospodarczej, która ma przecież charakter ciągły, jest w istocie pojęciem rachunkowym, księgowym. Strata ta stwierdzana jest w danym okresie rozliczeniowym (miesięcznym, rocznym). Generalnie jest to podsumowanie całokształtu prowadzonej działalności w danym okresie w aspekcie finansowym. Nie zmienia to jednak faktu, że w toku bieżącej działalności gospodarczej, prowadzonej "na co dzień", podmiot gospodarczy może dysponować gotówką, nawet w znacznych rozmiarach. Wysokie kwoty pieniężne mogą się bowiem znajdować w kasie przedsiębiorstwa, jak również mogą być one zdeponowane na rachunku bankowym. W tej sytuacji za ugruntowanym w doktrynie poglądem stwierdzić należy, iż nic nie stoi na przeszkodzie by w ramach wspomnianych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się również wydatki dotyczące postępowania sądowego. Tym bardziej, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów takiej działalności, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej – jako element tej działalności – wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Z kolei planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której mowa w art. 199 P.p.s.a., jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. M. Kowalska, A. Malmu-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Pismem z 2 września 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza z 23 sierpnia 2013 r. i wniósł o jego zmianę lub uchylenie albowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wykazał dostatecznie swoją sytuację materialną i nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych skargi bez nadmiernego uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Skarżący w sprzeciwie nie wyjaśnił podniesionych wyżej niejasności związanych z rozbieżnościami dotyczącymi dochodów i wydatków skarżącego w ramach prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z R.A. Nie dołączył także żadnych dokumentów wyjaśniających podniesione wątpliwości. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.