III SAB/Gl 137/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 września 2021 r. sprawy ze skargi S. Z. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w T. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej 1. stwierdza bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w T. w udzieleniu informacji publicznej, 2. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do udzielenia informacji publicznej, 4. oddala skargę w pozostałym zakresie, 5. zasądza od Prezesa Sądu Rejonowego w T. na rzecz skarżącego kwotę [...] (słownie: [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] r. S.Z. (dalej: skarżący), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Rejonowego w T. (dalej: organ) w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] r. o udzielenie informacji publicznej, domagając się: - stwierdzenia bezczynności i przewlekłości organu administracji w prowadzeniu sprawy, - stwierdzenia, że bezczynność i przewlekłość w prowadzeniu postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, - zasądzenia kosztów postępowania, - zasądzenia sumy pieniężnej na rzecz skarżącego w kwocie 1.000 zł na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W uzasadnieniu skargi pełnomocnik akcentował, że [...] r. skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie o sygn. [...]. Pomimo upływu ustawowego terminu organ w żaden sposób nie zareagował na wniosek, nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu udzielenie żądanej informacji publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o umorzenie postępowania, z uwagi na realizację wniosku skarżącego. Jednocześnie wyjaśnił, że wniosek skarżącego wpłynął na skrzynkę podawczą - ePUAP w dniu [...] r., natomiast w dniu [...]r. organ polecił udzielić skarżącemu zanonimizowany odpis wyroku. Akta sprawy wraz z zarządzeniem Prezesa Sądu przekazano do wykonania pracownikowi sekretariatu, jednak z uwagi na nadmiar obowiązków i obciążenie pracą oraz protokołowaniem na wokandach, również w zastępstwie nieobecnych pracowników, wskazane zarządzenie nie zostało wykonane w terminie. Po otrzymaniu w dniu [...]r. skargi, organ w dniu [...]r. udzielił skarżącemu żądanej informacji przesyłając zanonimizowany odpis orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Sąd administracyjny kontroluje działalność organów administracji publicznej, do czego zobowiązuje go art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wskazuje z kolei art. 3 § 2 p.p.s.a., a jednym z jej przedmiotów jest bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji w odniesieniu do m. in. obowiązku wydania określonej decyzji administracyjnej czy też dokonania czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o czym przesądza art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Sąd stosuje kryterium legalności, a zatem zgodności z prawem procesowym i materialnym (art. 1 § 2 wskazanej ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). W doktrynie oraz orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że o bezczynności organu administracji możemy mówić wówczas, gdy w określonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem, że nie istnieje obowiązek wydania stosowanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. Z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy natomiast do czynienia w sytuacji, gdy wbrew zasadzie szybkości i ograniczonego formalizmu, wynikającej z art. 12 k.p.a.– postępowanie to nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy. Organ administracyjny wprawdzie podejmuje działania, ale robi to opieszale lub skuteczność podejmowanych czynności jest wątpliwa. Dotyczy to też sytuacji, gdy organ podejmuje czynności niezgodne z procedurą, w sposób nieefektywny, w dużym odstępie czasu lub też dokonuje czynności pozornych, powodujących, że formalnie nie jest bezczynny, ewentualnie mnoży czynności dowodowe ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy. Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, Sąd - stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. - zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie są bezczynność i przewlekłość Prezesa Sądu Rejonowego w T. polegająca na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek w trybie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm., dalej u.d.i.p.). Ustawa ta kształtuje prawo do informacji publicznej, a także określa zasady i tryb jej udostępniania. Kognicja sądów administracyjnych do rozpoznania skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w takich sprawach wynika z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., zaś potwierdza ją dodatkowo brzmienie art. 21 u.d.i.p. W przypadku złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej obowiązkiem Sądu jest w pierwszej kolejności zbadanie, czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p. Dopiero bowiem ustalenie tych okoliczności pozwala na dokonanie oceny, czy w konkretnej sprawie można skutecznie zarzucić wskazanemu podmiotowi bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postepowania. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Prezes Sądu jest organem władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p. Jest zatem podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 u.d.i.p. Oceniając zaś aspekt przedmiotowy sprawy wskazać stwierdzić, że żądane przez skarżącego informacje stanowią expressis verbis informację publiczną w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie. Zgodnie z treścią tego przepisu udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. Podkreślenia jednak wymaga, że wyrok, po jego ogłoszeniu, jako dokument urzędowy, może być udostępniany na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej z zachowaniem ograniczeń przewidzianych w art. 5 tej ustawy. Dotyczy to również wyroku Sądu wydanego w sprawie karnej, bez względu na formę jego upublicznienia, czy przez ogłoszenie, czy też wyłożenie w sekretariacie wydziału karnego zgodnie z art. 418a k.p.k. Wobec spełnienia obu wskazanych przesłanek udostępnienia informacji publicznej organ, do którego skierowano wniosek, powinien był podjąć działania prawem przewidziane w celu jego załatwienia. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić tę informację bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie może być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Przy czym ustawa nie wskazuje jakie powody opóźnienia są dopuszczalne w świetle art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona, bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.). Natomiast w formie zwykłego pisma informuje się wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują. Analiza stanu faktycznego niniejszej sprawy przez pryzmat ww. przesłanek pozwoliła stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania w spornym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący w dniu [...]r., za pośrednictwem platformy ePUAP, skierował do Prezesa Sądu Rejonowego w T. wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci zanonimizowanego orzeczenia kończącego postępowania w sprawie [...]. Do czasu wniesienia skargi tj. [...] r., organ poza wydaniem w dniu [...]r. zarządzenia o wyrażeniu zgody na udzielenie informacji publicznej, nie podjął żadnych działań zmierzających do załatwienia wniosku skarżącego, nie skorzystał również z przysługującego mu uprawnienia w postaci możliwości przedłużenia terminu do udostępnienia informacji publicznej w myśl art. 13 ust. 2 ustawy. Żądana informacja została natomiast udzielona dopiero [...] r., co stanowiło bezpośrednią reakcję na wniesioną skargę. Jednocześnie skoro organ administracji po wniesieniu skargi na bezczynność udostępnił wnioskowaną informację w całości, w formie zanonimizowanej to bezprzedmiotowe jest zobowiązywanie organu do wydania przez organ administracji aktu lub dokonania czynności (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zobowiązywanie organu w takich warunkach do wydania aktu lub dokonania czynności byłoby więc niecelowe i zbyteczne. Tym samym postępowanie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., należało umorzyć w części dotyczącej wyznaczenia organowi terminu do rozpoznania wniosku (pkt 3 sentencji wyroku). Załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej przed rozpoznaniem skargi nie zwalnia jednak Sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi. Podkreślić należy bowiem, że zakończenie postępowania przed rozpatrzeniem skargi na bezczynność lub przewlekłość nie dezaktualizuje kompetencji Sądu z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a więc stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł w punkcie 1 sentencji, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości, bowiem udostępnienie wnioskowanej informacji nastąpiło dopiero w dniu [...] r., czyli blisko dwa miesiące po złożeniu wniosku. Oznacza to, że w sprawie doszło do przekroczenia czternastodniowego terminu na załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej, o którym stanowi art. 13 ust. 1 u.d.i.p., bowiem wniosek skarżącego został skutecznie złożony [...] r. Sąd nie mógł przy tym uwzględnić argumentów organu powołanych w odpowiedzi na skargę co do problemów organizacyjnych i kadrowych uniemożliwiających zachowanie ww. terminu, skoro w sprawie nie zostały spełnione przesłanki art. 13 ust. 2 u.d.i.p. umożliwiające przedłużenie terminu do załatwienia wniosku o udostepnienie informacji publicznej, bowiem organ administracji nie poinformował skarżącego o powodach opóźnienia w rozpatrzeniu wniosku. Ponadto, w okolicznościach sprawy, należy stwierdzić, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być przy tym oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. II OSK 468/13). Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania miały charakter rażącego naruszenia prawa, ponieważ okres bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej był znaczny i trwał prawie 2 miesiące, a do załatwienia wniosku doszło dopiero w wyniku wniesienia skargi. Należy również zwrócić uwagę, że żądane informacje były znane i dostępne organowi, bez konieczności długotrwałego ich pozyskiwania i modyfikacji z uwagi na konieczną anonimizację orzeczenia. Ponadto w pkt 4 wyroku Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a oddalił skargę w pozostałym zakresie uznając, że strona skarżąca w żaden sposób nie uzasadniła, aby poniosła szczególne szkody z powodu działania organu. Tymczasem suma pieniężna z art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter kompensacyjny. Przepis ten powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje. O zwrocie kosztów postępowania, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.