III SO/Gl 1/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A Sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług) w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: 1. zwolnić wnioskodawcę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 (sto) zł; 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona oświadczyła, że nie zgadza się z decyzją kończącą postępowanie podatkowe i zamierza ją zaskarżyć do tutejszego Sądu, nie posiada jednak środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Od 2015 r. wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku (ruchomości, ani nieruchomości). Spółka nie zatrudnia również pracowników. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że w stosunku do wnioskodawcy prowadzona jest bezskuteczna egzekucja. W toku trwających już trzy lata kontroli skarbowych prezes jednoosobowego zarządu spółki popadł w depresję i nie jest w stanie sporządzić skargi. Na samym wstępie uzasadnienia wniosku zamieszczonego na druku urzędowego formularza PPPr strona wniosła o ustanowienie imiennie wskazanego radcy prawnego w osobie M. S.. Wnioskodawca podała również adres tego radcy prawnego – ul. [...], [...] K.. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 5.000 zł, natomiast, wg oświadczenia, spółka nie posiada środków trwałych. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka aktualnie posiada rachunek bankowy w B, lecz nie ma na nim zdeponowanych żadnych środków pieniężnych. Załącznikami do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: bilans jednostki – z wyłączeniem banków i ubezpieczycieli zestawienie rachunku zysków i strat mikro (oba dokumenty zawierają informację o ich sporządzeniu – obliczeniu w dniu 2 lutego 2017 r.); raport kasowy spółki, obrazujący stan kasy wnioskodawcy na dzień 31 grudnia 2016 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od października 2016 r. do grudnia 2016 r.; wydruk z rachunku bankowego spółki obrazujące operacje dokonywane w styczniu 2017 r.; oraz zaświadczenia o stanie zdrowia prezesa zarządu spółki. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 17 lutego 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskującą spółkę do nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego spółki; przedłożenie ewidencji środków trwałych oraz wykazania, że przeciwko skarżącej toczy się aktualnie postępowanie egzekucyjne. Tymczasem w dniu 10 marca 2017 r. wpłynęła do tutejszego Sądu skarga wnioskodawcy na opisaną wyżej decyzję wraz z odpowiedzią na skargę organu i z aktami administracyjnymi. Skarga inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne została zarejestrowana pod sygnaturą akt: III SA/Gl 288/17. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawca A Sp. z o.o. w W. jest w postępowaniu podatkowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego M. S.. W sprawie podatkowej zakończonej wydaniem przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. decyzji nr [...], będącej przedmiotem skargi do tutejszego Sądu (sprawa o sygn. akt: III SA/Gl 288/17), wnioskująca spółka była reprezentowana przez radcę prawnego M. S.. Pełnomocnictwo znajduje się w aktach administracyjnych (k.599), na dokumencie pełnomocnictwa widnieje data 15 września 2015 r. Zakres pełnomocnictwa określony został, jako: "upoważnienie radcy prawnego M. S. do reprezentowania w postępowaniu podatkowym o sygnaturze [...], prowadzonym przez Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w B., a także do reprezentowania wnioskującej spółki przed: Dyrektorem Izby Skarbowej w K., Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym". Z treści powyższego pełnomocnictwa wynika więc, że skarżąca spółka umocowała do reprezentacji w postępowaniu podatkowym oraz sądowoadministracyjnym (zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji) radcę prawnego M. S.. Jednocześnie pismem z dnia 15 września 2015 r. pełnomocnik zgłosił organowi podatkowemu swój udział w postępowaniu podatkowym. Z analizy akt administracyjnych wynika, że radca prawny aktywnie uczestniczył w postępowaniu podatkowym – w tym odbierał pisma procesowe organu, wraz z decyzjami obu instancji, wreszcie sporządził i wniósł odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. Rozpoznającemu wniosek, z urzędu wiadomo, że radca prawny M. S. reprezentował również wnioskodawcę w innych postępowaniach podatkowych (sygn. akt: III SO/Gl 4/16 i III SA/Gl 1149/16). Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnosząc się do złożonego przez spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Należy przytoczyć w tym miejscu treść art. 246 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stan faktyczny, unormowany w art. 246 § 3 P.p.s.a. występuje właśnie w przedmiotowej sprawie. Wszak wnioskująca spółka pozostaje w (innym) stosunku prawnym z radcą prawnym M. S., który reprezentuje ją w postępowaniach podatkowych – w tym w postępowaniu podatkowym zakończonym wydaniem decyzji, będącej przedmiotem skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 288/17. W sprawie tej istnieje więc stosunek prawny w postaci reprezentacji procesowej. Z zakresu umocowania zawartego na dokumencie pełnomocnictwa, znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy, wynika, że radca prawny M. S. jest umocowany nie tylko do reprezentowania wnioskującej spółki w postępowaniu przed organami podatkowymi obu instancji, ale również przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnymi w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Podkreślić należy, że brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że pełnomocnictwo to zostało wypowiedziane, czy też wygasło. Wnioskodawca korzysta więc z usług świadczonych przez radcę prawnego, który jednocześnie nie został ustanowiony na podstawie przepisów o prawie pomocy – nie jest więc pełnomocnikiem procesowym ustanowionym na podstawie przepisów o prawie pomocy. Stan ten stanowi negatywną przesłankę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu dla wnioskodawcy. Stanowisko to potwierdza również praktyka orzecznicza, ponieważ przesłanka negatywna z art. 246 § 3 P.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GZ 156/10, LEX nr 742993). W takiej sytuacji nie uwzględnia się wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Podkreślić należy, że w takim przypadku odmowa ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu nie opiera się na analizie stanu majątkowego wnioskodawcy, lecz na samym fakcie reprezentowania strony przez takiego pełnomocnika procesowego (pozostawaniu z nim w stosunku prawnym). Nie są istotne w tym przypadku szczegółowe kwestie regulujące relacje między mandatem, a mandatariuszem (w tym honorarium pobierane przez pełnomocnika, czy też brak takiego honorarium). Odnośnie tego zakresu żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaznaczyć należy, że na druku urzędowego formularza wniosku PPPr w rubryce nr 11 zawarte jest oświadczenie o tym, że wnioskodawca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Wniosek taki został przez wnioskodawcę złożony, pomimo tego, że w następnej rubryce znajduje się oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Druk urzędowego formularza został własnoręcznie podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentowania wnioskującej spółki. Przechodząc do rozpoznania żądania wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzić należy, że wnioskodawca zdołała wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zdołała jednak wykazać, że spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jej wniosku w tym zakresie. Odnośnie przedłożonego przez wnioskodawcę materiału dowodowego stwierdzić należy, że jest on dostateczny. Faktem jest, że spółka nie posiada aktualnie żadnych środków trwałych, natomiast z analizy przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że spółka w praktyce nie generuje aktualnie żadnego obrotu. Należy zaznaczyć, że deklaracje VAT – 7 nie wskazują na wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na jej obroty, na jej aktywność gospodarczą. Z analizy nadesłanych przez spółkę deklaracji VAT – 7 wynika jednak, że spółka nie osiąga żadnego obrotu. Brak jakichkolwiek danych wskazujących na jej aktywność gospodarczą. Na skomplikowaną sytuację finansową spółki wskazuje także sprawozdanie finansowe i wyciągi z posiadanych przez podmiot rachunków bankowych. Jednocześnie przeciwko spółce toczy się postępowanie egzekucyjne. Z raportu kasowego spółki (stan na dzień 31 stycznia 2017 r.) wynika jednak, że w kasie spółki znajdują się środki pieniężne. Niezależnie od tego, że wpływ do kasy spółki kwoty 1.350 zł określony został jako "wpłata wspólnika", stwierdzić jednak należy, że wnioskodawca dysponuje określoną gotówką i jest w stanie ponieść chociażby minimalne koszty postępowania. W zakresie kompetencji referendarza sądowego nie znajduje się wprawdzie określanie i ustalanie wartości przedmiotu zaskarżenia danej sprawy, to jednak na użytek niniejszego postępowania wpadkowego w tej sprawie, przyjąć należy wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną przez wnioskodawcę, tj.: kwotę 213.742 zł. W takim przypadku pobierany jest od takiej kwoty wpis sądowy stosunkowy, który wyniesie 2.138 zł – kwota obliczona na podstawie § 1 pkt 4 rządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). W ocenie rozpoznającego wniosek, kondycja majątkowa spółki rzeczywiście nie pozwala jej na uiszczenie takiej kwoty. Wnioskodawca powinien jednak być w stanie wygenerować drobną cząstkę takiej kwoty, tj. 100 zł. Kwota ta stanowi mniej niż 5 % kwoty, którą wnioskująca spółka byłaby zobowiązana uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi, w sytuacji, w której jej wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zostałby w ogóle uwzględniony. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 1 i § 3 P.p.s.a.