III SO/Gl 12/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 7 czerwca 2010 r., nadesłanym bezpośrednio do tut. Sądu, skarżący A. S. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W uzasadnieniu powyższego podał, iż prowadzi działalność gospodarczą w zakres której wchodzi m.in. obrót paliwami. Ponieważ stan jego zdrowia w roku 2005 wymagał hospitalizowania zmuszony był ograniczyć działalność do minimum. Tym bardziej, że po leczeniu szpitalnym przechodził intensywną rehabilitację przez okres ok. 180 dni. W chwili obecnej znajduje się pod stałą, specjalistyczną opieką medyczną. Z tego tytułu ponosi wydatki na zakup leków w kwocie ponad [...] zł (vide: zaświadczenie lekarskie nadesłane przy piśmie z dnia [...] 2010 r.). Ponadto zobowiązany jest do spłaty zaciągniętych kredytów, których raty wynoszą łącznie ok. [...] zł. Tymczasem miesięczne dochody skarżącego i jego żony oscylują w granicach [...] zł. Wprawdzie jako składniki posiadanego majątku wnioskodawca wymienił dom oraz inne nieruchomości obciążone hipoteką na rzecz banku (vide: zawiadomienie z dnia [...] 2010 r.), a także inne zasoby pieniężne w kwocie [...] zł, niemniej jednak - jak wyjaśnił - na jego i żony utrzymaniu pozostaje małoletnia wnuczka, z którą prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Z kolei jako uzupełnienie złożonego wniosku do akt sprawy nadesłano polecenia przelewu obrazujące wysokość ponoszonych wydatków za gaz ([...] zł) i usługi telekomunikacyjne ([...] zł). Z wyjaśnień skarżącego (vide: pismo z dnia [...] 2010 r.) wynika, że dotyczą one nieruchomości położonej przy ul. [...] w R.. Z kolei faktura za energię elektryczną w kwocie [...] zł dotyczy nieruchomości przy ul. [...] w J.. Ta ostatnia stanowi majątek dorobkowy skarżącego i jego żony. Na jej zakup zaciągnęli kredyt, który do dzisiaj spłacają. Ponadto z uwagi na stan zdrowia córki, która jest osobą uzależnioną, koszt utrzymania małoletniej wnuczki ciąży na wnioskodawcy i jego żonie. Wprawdzie biologiczny ojciec płaci alimenty w wysokości [...] zł, to jednak te odbiera ich córka, która mieszka przy ul. [...] w R.. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż nie posiada ona żadnego zatrudnienia. Natomiast miejsce pobytu i pracy biologicznego ojca małoletniej wnuczki nie są im znane. Dodatkowo przedłożono dokumenty obrazujące wysokość osiąganego przez żonę skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu, tj. deklaracje VAT z okresu ostatnich trzech miesięcy, gdzie wykazano następujące podstawy opodatkowania: [...] zł, [...] zł i [...] zł, podatkową księgę przychodów i rozchodów z tego okresu, gdzie wypracowany został przychód wielkości [...] zł, a poniesione wydatki zamknęły się w kwocie [...] zł oraz wyciągi z posiadanego rachunku bankowego, którego saldo końcowe na dzień [...] 2010 r. wynosiło [...] zł. Jednocześnie z treści złożonego zeznania podatkowego PIT-36 ustalono, iż w roku 2009 żona skarżącego uzyskała w ramach działalności przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu [...] zł przyniósł jej dochód w wysokości [...] zł (vide: PIT-36). Podobnie skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wypracował w 2009 r. przychód w kwocie [...] zł, który po potrąceniu kosztów jego uzyskania rzędu [...] zł przyniósł dochód w wysokości [...] zł (vide: PIT-36). Z kolei w miesiącu marcu i kwietniu bieżącego roku zadeklarował dla potrzeb podatku od towarów i usług podstawę opodatkowania w kwocie: [...] zł oraz [...] zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 cyt. ustawy zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Należy w tym miejscu zauważyć, iż użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem skarżący mimo wystosowanego do niego w dniu [...] 2010 r. wezwania nie nadesłał wszystkich dokumentów źródłowych obrazujących wysokość osiąganego w okresie ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu, w tym ewidencji środków trwałych oraz wyciągów z posiadanego w ramach firmy rachunku bankowego. Powyższemu żądaniu nie czyni bowiem zadość wyjaśnienie, iż skarżący nie prowadzi podatkowej księgi przychodów i rozchodów, jako że zobowiązany jest do prowadzenia ksiąg handlowych oraz przedłożenie składanych za miesiąc: marzec, kwiecień i maj deklaracji na podatek od towarów i usług. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić złożonego wniosku. Tym bardziej, że oceniając nadesłaną przy piśmie z dnia [...] 2010 r. dokumentację źródłową nie sposób uznać jakoby skarżący zaliczał się do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Ponosi bowiem wydatki związane z użytkowaniem dwóch nieruchomości, tj. przy ul. [...] w R. oraz przy ul. [...] w J.. Wprawdzie twierdzi, iż zamieszkuje przy ul. [...] w J., niemniej jednak w deklaracjach VAT-7 oraz zeznaniu podatkowym PIT-36 konsekwentnie podaje jako adres zamieszkania ul. [...] w R.. Co więcej dobrowolnie utrzymuje małoletnią wnuczkę, a przyznane jej alimenty w kwocie [...] zł oddaje swojej córce. Ponadto posiada inne zasoby pieniężne wielkości [...] zł i prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów o czym świadczy osiągnięty w 2009 r. przychód rzędu [...] zł, choć skarżący twierdzi, iż od 2005 r. z uwagi na stan zdrowia ograniczył jej zakres. Niezależnie od powyższego osiągał również dochody z innych źródeł, które w roku 2009 wynosiły [...] zł. Podobnie jego żona prowadzi własną firmę, która w okresie ostatnich trzech miesięcy przyniosła przychód w wysokości [...] zł. W tej sytuacji brak jest wystarczających podstaw do przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów postępowania sądowego na pozostałych współobywateli. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące tę działalność, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowanie jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa uwzględnienia złożonego w tym zakresie żądania jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Konstatacji tej nie może podważyć okoliczność spłacania rat kredytu, jako że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych (a do takich niewątpliwie należy umowa kredytu) nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego (vide: postanowienie NSA z dnia 27 października 2009 r. sygn. akt II OZ 922/09 niepubl.). Ustawodawca formułując w art. 246 ustawy przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Podobnie okoliczność posiadania majątku w postaci dwóch nieruchomości oznacza, iż skarżący jest w stanie bez pomocy państwa pokryć swoje wydatki związane z udziałem w sprawie. Zatem i z tego powodu przyjąć należało, iż A. S. nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby jego sytuacja materialna i bytowa została zachwiana w taki sposób, iż zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.