III SO/Gl 2/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Syndyka Masy Upadłości "A" Sp. z o.o. Sp. komandytowa w C. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego) w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Na złożonym druku urzędowego formularza PPPr, wnioskująca Spółka domagała się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy w rubryce "informacja o przedmiocie zaskarżenia" urzędowego formularza PPPr spółka oświadczyła, że wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie wynosi 448.989 zł. Wnioskodawca sprecyzowała, że zajmuje się produkcją olejów smarowych, środków antyadhezyjnych oraz olejów konserwujących, które objęte są kodami CN 2710 1971-99. Produkcja olejów smarowych odbywa się w procedurze zawieszenia poboru akcyzy w ramach prowadzonego składu podatkowego. Wyprodukowane oleje sprzedawane są na rzecz kontrahentów z siedzibą w innych niż Polska państwach członkowskich Unii Europejskiej. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, strona oświadczyła, że nie posiada środków pieniężnych wymaganych do opłacenia kosztów postępowania przed tutejszym Sądem. Spółka posiada znaczne zaległości w podatku akcyzowym (6.380.083 zł bez odsetek) oraz w podatku VAT, które za okres od lutego 2011 r. do listopada 2011 r. kształtowały się na poziomie 17.941.804 zł, a za styczeń 2013 r. wynosiły 1.479.900 zł, podczas gdy za styczeń 2015 r. należny VAT to kwota 933.628 zł. Wobec powyższego [...] r. Spółka złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości w Sądzie Rejonowym K. w K. W oświadczeniu o majątku i dochodach zawartym na złożonym formularzu druku urzędowego PPPr, wnioskodawca zadeklarowała kapitał podstawowy rzędu 3.000 zł, aktywa trwałe w kwocie 614.855,35 zł, w tym środki trwałe w budowie wynoszące 24.716,34 zł, aktywa obrotowe wielkości 6.002.413,59 zł oraz środki pieniężne rzędu 137.338,16 zł (według stanu na dzień [...] r.). Ponadto wskazano, że w ubiegłym roku obrotowym Spółka wypracowała zysk w kwocie 10.162.027 zł, podczas gdy stan środków na rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: 179,49 zł, 2.508,82 EUR, 703,64 USD, (-) 1.280,49 zł, 454,89 EUR, 4.942,84 zł, 73,09 EUR i 5.593,83 zł. Jak wynika z dołączonego do wniosku wykazu z rachunków bankowych ww. rachunki podlegają zajęciu. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał skarżącą spółkę do nadesłania szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy. Postanowieniem z dnia [...] r., sygn. akt: [...], Sąd Rejonowy K. w K. ogłosił upadłość "A" Sp. z o.o., Sp.k. w C. obejmującą likwidację majątku spółki. Pismem z dnia [...] r. syndyk masy upadłości wnioskodawcy oświadczył, że podtrzymuje wniosek spółki o zwolnienie z opłaty sądowej od skargi. Do akt zostały nadesłane następujące dokumenty: deklaracje VAT – 7 za okres od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r.; sprawozdanie finansowe za rok 2014 (zawierające m. in. bilans oraz rachunek zysków i strat – stan obu dokumentów na dzień: [...] r.); dwa raporty kasowe – za styczeń 2015 r. i za marzec 2015 r.; raport o środkach trwałych – stan na dzień [...] r.; wyciągi z: Bank "A" i Bank "B" S.A.; wydruk internetowy treści księgi wieczystej nr [...]; druki zarządzeń zabezpieczenia; liczne kserokopie zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz szereg tytułów wykonawczych. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała jedynie zwolnienia od kosztów sądowych. Wniosek ten, obejmował więc jedynie żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Odnosząc się do wniosku spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał swój aktualny stan majątkowy w sposób dostateczny, nie zdołał jednak wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Trudno bowiem stwierdzić, że wnioskodawca nie posiada aktualnie dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że postanowieniem Sądu Rejonowego K. w K. z dnia [...] r., sygn. akt: [...] ogłoszono upadłość likwidacyjną wnioskującej spółki. W tym miejscu trzeba stwierdzić, że wszczęcie postępowania upadłościowego nie implikuje automatycznie obowiązku przyznania syndykowi masy upadłości prawa pomocy. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Przechodząc do meritum sprawy, przedstawić należy wnioski wypływające z analizy aktualnego stanu majątkowego wnioskodawcy. W tej kwestii zasadnicze znaczenie mają oświadczenia samego wnioskodawcy. W rubryce nr 10 urzędowego druku formularza PPPr strona oświadczyła, że – na dzień [...] r. – jej aktywa trwałe i obrotowe wynosiły 3.797.978,07 zł, jednocześnie rezerwy na zobowiązania stanowiły bardzo znaczącą pozycję, zamykającą się w kwocie 27.496.988,89 zł. Jednocześnie zysk netto wnioskodawcy wynosił 1.941.428,06 zł. Z kolei, wg bilansu, sporządzonego na dzień [...] r., wynika, że aktywa trwałe i obrotowe stanowiły w sumie kwotę: 6.617.268,94 zł i jednocześnie brak było rezerwy na zobowiązania. Porównanie tych danych – wg stanu, zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, na dzień [...] r. – z danymi stanowiącymi odpowiednie pozycje opisane w bilansie spółki – wg stanu na dzień [...] r. prowadzi do następujących wniosków: zmniejszeniu uległy aktywa trwałe i obrotowe (z 6.617.268,94 zł do 3.797.978,07 zł), jednakże pojawiła się w ciągu niespełna dwóch miesięcy znacząca kwota rezerwy na zobowiązania (27.496.988,89 zł). Uwzględniając jednocześnie zysk netto wnioskodawcy w kwocie 1.941.428,06 zł stwierdzić należy, że spółka dysponuje realnymi środkami materialnymi, które powinny pozwolić jej jednak na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Odnośnie zajęć zabezpieczających wierzytelności spółki stanowiących środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, bądź stanowiące wkład oszczędnościowy, należy zauważyć, że po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wykonanie, wydanego przed ogłoszeniem upadłości dłużnika, postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia wynikającego z wierzytelności zgłoszonej do masy upadłości (za wyjątkiem zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych oraz roszczeń o rentę z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz o zamianę uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę). Na marginesie, dla porządku, podkreślić należy, że po ogłoszeniu upadłości niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji świadczeń pieniężnych z masy upadłości. Natomiast postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Kwestie te unormowane są w art. 146 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity w Dz.U. z 2015 r., nr 233). Odnośnie majątku upadłego, sąd dokonuje zabezpieczenia majątku dłużnika z urzędu – jeśli wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony przez dłużnika, co miało miejsce w przypadku wnioskodawcy (art. 36 cytowanej ustawy). Tak więc zdolność wnioskodawcy do ponoszenia kosztów sądowych jest rozpatrywana w odniesieniu do masy upadłości, stanowiącej konglomerat różnorodnych składników. Z przedstawionej wyżej analizy danych i oświadczeń wnioskodawcy wynika, że posiada on majątek, wchodzący w skład masy upadłości, który umożliwi poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Wniosek ten jest aktualny także w świetle przedłożonych przez wnioskodawcę raportów kasowych (jedynie za dwa miesiące 2015 r.: za styczeń i marzec) oraz w świetle przedłożonych deklaracji VAT – 7. Z materiałów tych wynika, że spółka nie prowadzi aktualnie regularnej, aktywnej działalności gospodarczej. Niezależnie jednak od tego faktu, wnioskująca spółka, pomimo tego, że została postawiona w stan upadłości likwidacyjnej, wykazuje na tyle dobry stan finansowy, że może ponieść koszty sądowe. W takim układzie nie sposób uznać, że zaspokojenie zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki stanowi argument przemawiający za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Brak jest ustawowych podstaw dla przyjęcia, że wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (tak w postanowieniu NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13, LEX nr 1360702). Wprawdzie referendarz sądowy nie jest uprawniony do ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawie sądowoadministracyjnej oraz kwoty wpisu sądowego od skargi, jednak wnioskodawca podał na druku formularza PPR, że wartość przedmiotu zaskarżenia w tej sprawie zamyka się w kwocie 448.989 zł. Kwota ta stanowi więc podstawę do tego, aby przyjąć, że wpis sądowy od skargi w przedmiotowej sprawie wyniesie 4.490 zł (kwota obliczona zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Kwota ta mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskującej spółki, nawet, jeżeli uwzględniając wpisy w pozostałych sprawach (III SO/Gl 3 – 8/15) przyjdzie stwierdzić, że łączny, sumaryczny wpis w siedmiu sprawach wyniesie 44.304 zł. W tym stanie rzeczy, należało odmówić wnioskodawcy uwzględnienia wniosku. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.