III SO/Gl 4/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. odmawiającego R. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: 1) zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. i ustanowić dla R. S. adwokata z urzędu; 2) w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy R. S. oświadczyła, że nie posiada wykształcenia prawniczego, dlatego nie jest w stanie sporządzić skargi do sądu administracyjnego. Ponadto nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych sprawy, którą zamierza zainicjować, albowiem wraz z konkubentem wychowuje dwoje małoletnich dzieci: K. ([...] lat) i I. ([...] lata). Jej wynagrodzenie za pracę wynosi bowiem [...] zł netto (plus premia ruchoma od [...] zł do [...] zł). Z kolei wynagrodzenie konkubenta zatrudnionego na ½ etatu to kwota [...] zł. Tymczasem ponoszone wydatki obejmują: czynsz najmu ([...] zł), media ([...] – [...] zł), telewizja i internet ([...] zł), telefon ([...] zł), przedszkole ([...] zł - na dwoje dzieci). Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia [...] r. do akt sprawy wpłynęły następujące dokumenty źródłowe: umowa o pracę wnioskodawcy i jej konkubenta; wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego w [...], zeznania podatkowe wnioskodawcy i jej konkubenta za 2016 r.; umowa najmu lokalu mieszkalnego wraz z aneksami; zaświadczenie o osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania wnioskodawcy; decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego w łącznej kwocie [...] zł. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. odmówił R. S. przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, iż uiszczenie kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi mieści się w ramach możliwości finansowych wnioskodawcy. Stwierdzenie to uznał za aktualne w odniesieniu do profesjonalnego pełnomocnika procesowego. W gospodarstwie domowym strony po uregulowaniu należnych opłat i wydatków pozostaje kwota [...] zł. Ponadto analiza rachunku bankowego wnioskodawcy wskazuje, że na konto to dokonywane są wpłaty własne, które w kwietniu 2017 r. wynosiły [...] zł, a w maju 2017 r. kształtowały się na poziomie [...] zł. Ponieważ przekraczają one łączną kwotę uzyskiwaną z tytułu świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci uzyskiwanego przez stronę w ramach programu "rodzina 500 +" tym samym uiszczenie występujących w sprawie kosztów sądowych, podobnie jak opłacenie fachowego pełnomocnika procesowego z wyboru, mieści się w ramach możliwości finansowych wnioskodawcy i jej rodziny. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem strona złożyła stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu podała, iż dodatkowe środki, które wpływają na jej konto bankowe pochodzą z pobieranego w ramach rządowego programu rodzina 500+ środków, jak również z uzyskiwanego przez konkubenta wynagrodzenia, gdyż ten konta bankowego nie posiada. Oczywiście mogło się zdarzyć, że dokonywane wpłaty przekraczały powyższe wartości, niemniej jednak różnica wynikała z doraźnej pomocy świadczonej przez rodzinę, której nie można traktować jako stałej. Ta bowiem uzależniona jest od sytuacji życiowej w jakiej w danym momencie się znajduje. Dalej wskazała, że o ile uiszczenie kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego mieści się w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jej rodziny o tyle opłacenie fachowego pełnomocnika z wyboru już nie. Tym bardziej, że nie jest w stanie przewidzieć kosztów związanych z jego ustanowieniem, a sytuacja finansowa w której się w ostatnim czasie znalazła na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego uległa zmianie. Dlatego też wniosła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku, jeżeli nie w zakresie całkowitym to w zakresie ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. Tym bardziej, że jej dochody na skutek wystawionego tytułu wykonawczego uległy zmniejszeniu (vide: zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od lipca do października 2017 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji nie rozpoznaje złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo, a jedynie wypowiada się o zasadności zaskarżonego postanowienia w kontekście podniesionych w sprzeciwie zarzutów. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że złożony sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części. Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, w tym podniesione w sprzeciwie okoliczności faktyczne, Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że zaskarżone postanowienie z dnia 13 września 2017 r. nie może się ostać, albowiem złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie, ale tylko w części. Jak bowiem wynika z jego treści i dołączonych do akt dokumentów źródłowych w chwili składania wniosku R. S. prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem G. L. oraz dwójką małoletnich dzieci. Ich dochody obejmowały: wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu ok. [...] zł (uwzględniając średnie wynagrodzenie pobrane w kwietniu, maju i czerwcu 2017 r. plus premia), wynagrodzenie konkubenta zatrudnionego na ½ etatu w kwocie [...] zł netto oraz świadczenie wychowawcze w ramach rządowego programu "rodzina 500+" na dwoje dzieci w kwocie [...] zł. Ponieważ łączny dochód tego gospodarstwa domowego wynosił średnio [...] zł, a ponoszone wydatki według oświadczenia złożonego w rubryce nr 11 urzędowego formularza PPF, wynosiły około [...] zł, prawidłowo referendarz sądowy przyjął, że do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota pozwalająca na uiszczenie występujących w sprawie kosztów sądowych. Z wyciągów bankowych, które przedłożono do wniosku wynikało bowiem, że saldo dostępne w okresie ostatnich trzech miesięcy wynosiło: [...] zł (kwiecień), [...] zł (maj), [...] zł (czerwiec), podczas gdy wpis od skargi na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosić będzie [...] zł, a zatem faktycznie mieści się w ramach możliwości finansowych wnioskodawcy. Ponieważ twierdzenia tego nie podważono skutecznie na etapie złożonego sprzeciwu, w którym zasygnalizowano nowe okoliczności faktyczne, zaskarżone postanowienie w tej części uznać należało za prawidłowe, bo choć wynagrodzenie za pracę skarżącej uległo zmniejszeniu do kwoty ok. [...] zł to saldo dostępne na rachunku bankowym, którego wyciągi przedłożono pozwala na wygospodarowanie stosownych kwot, celem uiszczenia należnych w sprawie kosztów sądowych, do których zalicza się również wpis od skargi. W odniesieniu natomiast do pozostałej części wniosku to jest ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu, celem sporządzenia skargi, uznać należało, że ten zasługuje na uwzględnienie. Nie tylko dlatego, że sytuacja finansowa strony po wydaniu zaskarżonego postanowienia uległa zmianie na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego skierowanego do pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia za pracę, ale również dlatego, że jak zauważono w sprzeciwie dodatkowe wpłaty dokonywane na rachunek wnioskodawcy przekraczające wysokość pobieranego przez stronę i jej konkubenta wynagrodzenia, jak również pobieranych na dzieci świadczeń w ramach rządowego programu 500+ uznać należało za doraźną, a nie stałą pomoc ze strony rodziny. Powyższe stwierdzenie potwierdzał materiał dowodowy, który do sprzeciwu dołączono w postaci wyciągów z konta bankowego, gdzie saldo dostępne wynosiło: [...] zł (lipiec), [...] zł (sierpień), [...] zł (wrzesień) i [...] zł (październik). W tej sytuacji Sąd w składzie tu orzekającym uznał, że o ile uiszczenie kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi mieści się w ramach możliwości finansowych strony o tyle ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata możliwości te już przekracza. Dlatego też przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w postaci ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Wobec powyższego, na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.