III SO/Gl 6/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku "A" S.A. w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że nie posiada żadnych środków finansowych zarówno w gotówce jak i na rachunkach bankowych. Te bowiem na skutek wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. tytułów wykonawczych zostały zajęte. Wprawdzie kapitał Spółki wynosi [...] zł, niemniej jednak w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę w kwocie [...] zł. Dodatkowo wskazała, że ujawniona w bilansie wartość środka trwałego [...] zł stanowi "modernizację biura" w związku z czym nie ma możliwości jego zbycia, celem pozyskania środków finansowych. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zestawienie operacji w rachunku bieżącym, którego saldo na dzień [...] 2016 r. wynosiło (-) 771,25 zł, zeznania podatkowe CIT-8 Spółki za 2014 r. i 2015 r. wraz ze sporządzonym za ten okres bilansem. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, że przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, że ta wykaże, tj. udowodni w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W-wa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia Spółki "A" S.A. w C. z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, nie została spełniona. Należy bowiem zauważyć, że jej kapitał (fundusz) podstawowy wynosi - według bilansu – [...] zł. Dodatkowo posiada jeszcze kapitał zapasowy, który od roku 2014 nie uległ zmianie i kształtuje się na poziomie [...] zł. Wprawdzie w 2015 r. z tytułu prowadzonej działalności Spółka poniosła stratę rzędu [...] zł (vide: bilans), niemniej jednak ta, jak wynika z treści dołączonego do wniosku zeznania podatkowego CIT-8, spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów wynoszących [...] zł nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie [...]zł, a zatem dla celów podatkowych została zaksięgowana jako kwota [...] zł. Mając na uwadze powyższe to jest ponoszone przez Spółkę wydatki, a nadto wykazaną w zeznaniu CIT-8 za 2014 r. nadpłatę w wysokości [...] zł - w ocenie rozpoznającego wniosek - nic nie stało na przeszkodzie aby część posiadanych środków zabezpieczyć na poczet przyszłych opłat sądowych i wydatków. Tym bardziej, że w doktrynie za dominujący uznany został pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków podmioty prowadzące działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie spraw sądowych. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych oraz preferowaniem jednych zobowiązań mających zresztą charakter publicznoprawny względem drugich, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty należnych w sprawie kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 oraz z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12 dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie wobec Spółki - jak wskazano w treści wniosku - prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, należy jednak zauważyć, że tytuły wykonawcze, na które się powołano zostały wystawione przez Dyrektora Izby Celnej w S. i dotyczyły 2013 r. Okoliczność ta nie uniemożliwiała Spółce prowadzenia działalności zarówno w 2014 r., kiedy to (prawdopodobnie z pominięciem konta) wypracowała przychód w kwocie [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), jak również w 2015 r., kiedy to jej przychód, przy niezmienionym kapitale zapasowym, wyniósł [...] zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8). Dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.