IV SA/Gl 1008/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2013 r. sprawy ze skargi E.K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. odmówił stwierdzenia u E.K. choroby zawodowej - pylicy krzemowej płuc wym. w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869 ze zm.) Decyzję wydano w oparciu o postępowanie wyjaśniające narażenie zawodowe na pyły zwłókniające i orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] nr [...] oraz Szpitala IMPiZŚ w S. z dnia [...] nr [...]. Odwołanie od tej decyzji złożył E.K. reprezentowany przez pełnomocnika zarzucając niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w zakresie narażenia na działanie czynnika szkodliwego, które jest przyczyną dolegającej mu choroby zawodowej. Wnosił o powtórne przeprowadzenie badań przez inną placówkę medyczną na okoliczność występowania u niego choroby zawodowej oraz zmianę decyzji organu I instancji w taki sposób, że zostanie stwierdzona u odwołującego choroba zawodowa pylica płuc. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zmianami) art. 2351 ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 Nr 21, poz. 94, ze zm.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105 poz. 869 ze zm.) [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazał, że za podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie podejrzenia choroby zawodowej u E.K. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określoną w art. 235 ustawy z dnia 26.06.1974 r. Kodeks pracy, która stanowi, iż "za chorobą zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych " narażeniem zawodowym ". Podniósł, że w sprawie E.K. postępowanie wyjaśniające wykazało, że w/wym. pracował w latach [...] w A S.A. w G. jako robotnik transportowy, oczyszczacz mechaniczny, krajacz na nożycach, ślusarz-krajacz, ślusarz, galwanizer, konserwator kąpieli galwanicznych i w latach [...] w B Sp. z o. o. w G. jako konserwator kąpieli galwanicznych - w narażeniu na pyły zwłókniające zawierające wolną krzemionkę. E.K. był badany w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. - Poradnia Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] nr [...]), gdzie lekarze specjaliści na podstawie przepisów rozp. R.M. z dnia 30.06.2009 r. dot. chorób zawodowych orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc wym. w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych przywołanego rozp. R.M. dot. chorób zawodowych, gdyż wykonane badanie radiologiczne z dnia [...] nie ujawniło zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających upoważniających bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem do rozpoznania u w/wym. pylicy płuc. Następnie po odwołaniu się od orzeczenia lekarskiego WOMP w S. z dnia [...] i wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania E.K. był badany zgodnie z przepisami rozp. R.M. z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych w Szpitalu Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie lekarze specjaliści na podstawie obserwacji klinicznej w dniach [...] w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] nr [...] również nie znaleźli podstaw do rozpoznania pylicy płuc. W trakcie obecnej obserwacji klinicznej w badaniu fizykalnym stwierdzano szmer pęcherzykowy. W badaniach gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie stwierdzono cech niewydolności oddechowej. Podkreślono, że podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest stwierdzenie na pełno wymiarowym zdjęciu RTG klatki piersiowej zmian ogniskowych w płucach (regularnych, okrągłych, o odpowiedniej gęstości) mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny. Aktualny radiogram klatki piersiowej w/wym. z dnia [...] oraz zdjęcie z zewnątrz z dnia [...] nie wykazują zmian dostatecznie uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc zgodnie ze standardami klasyfikacji radiologicznej pylic Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie. Nadmieniono przy tym, że lekarze specjaliści IMPiZŚ w S. dodatkowo wyjaśnili, iż pojedyncze rozproszone zmiany guzkowe w obrębie płatów górnych płuc stwierdzone w wykonanej u pacjenta tomografii komputerowej płuc, przy braku dostatecznych zmian w RTG klatki piersiowej nie upoważniają do rozpoznania pylicy, gdyż badania tomograficzne służą jedynie celom różnicowym. Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że pomimo udokumentowanego narażenia zawodowego na pyły zwłókniające stwarzającego ryzyko wystąpienia pylicy płuc, zważywszy na obowiązujące w zakresie chorób zawodowych kryteria diagnostyczno-orzecznicze lekarze specjaliści WOMP w S. oraz IMPiZŚ w S. nie znaleźli podstaw do rozpoznania u E.K. choroby zawodowej - pylicy krzemowej płuc. Badania radiologiczne bowiem nie ujawniły zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających. Jednocześnie wyjaśniono stronie, że proces pyliczy przebiega powoli i nie wymaga weryfikacji radiologicznej w krótkim okresie czasu, dlatego też w rozpoznawaniu pylicy płuc nie stosuje się ograniczenia czasowego i choroba ta może być rozpoznawana nawet długo po ustaniu narażenia zawodowego, np. podczas kolejnych radiologicznych badań kontrolnych w WOMP za 2 lata, a po rozpoznaniu pylicy płuc może zostać wszczęte kolejne postępowanie prowadzące do stwierdzenia choroby zawodowej. Nadmieniono, że orzecznictwo w zakresie chorób zawodowych z kręgu pylic opiera się na metodzie porównawczej standardów rtg klatki piersiowej - wydanych przez Międzynarodowe Biuro Pracy w Genewie, traktowanych jako zalecenia pomocne przy wydawaniu orzeczeń lekarskich - z radiogramami badanego. Klasyfikacja ta nie implikuje prawnych definicji pylicy ani zasad oceny zdolności do pracy i uprawnień do odszkodowania, ale umożliwia systematyczny i porównywalny opis radiologicznych zmian w obrębie narządów klatki piersiowej, wywołanych wdychaniem pyłów i jest przeznaczona do oceny radiogramów tylno-przednich klatki piersiowej. W przypadku E.K. nie stwierdzono obecności zmian radiologicznych uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc. Reasumując organ odwoławczy po przeanalizowaniu całości zebranego materiału dowodowego zwłaszcza oceny narażenia zawodowego, w oparciu o orzeczenia lekarskie WOMP w S. z dnia [...] oraz IMPiZŚ w S. z dnia [...] wydane przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych I i II stopnia - orzekł jak w sentencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący E.K. zarzucił skarżonej decyzji błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuprawnionym przyjęciu, że dolegające odwołującemu schorzenie nie jest pylicą płuc, mimo że na fakt występowania tego schorzenia wskazuje dokumentacja medyczna. W uzasadnieniu wskazał, że bezspornym pozostaje, że przez wiele lat wykonywał pracę w narażeniu na pyły. Poza sporem pozostaje również, że w środowisku pracy skarżącego występował czynnik szkodliwy w postaci pyłów krzemowych. Nie ulega więc wątpliwości, że narażenie na pyły drażniące występujące w środowisku pracy odwołującego stało się przyczyną jego choroby. Podkreślił, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu sanitarnego, jakoby nie cierpiał on na pylicę płuc. Jego zdaniem diagnoza ta jest nietrafna albowiem leczył się na schorzenie płuc i w trakcie tego leczenia rozpoznano u niego pylicę. W tym zakresie organ sanitarny dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych. Nadto podniósł, iż przeprowadzone przez placówki orzecznicze postępowanie epidemiologiczne nie było wyczerpujące nie wzięto bowiem pod uwagę dokumentacji leczenia. W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 23 grudnia 1997 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 z późn. zm.), określanej dalej w skrócie jako K. p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 235² K. p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Przedmiotem badania organu, celem stwierdzenie choroby zawodowej jest więc ustalenie charakteru schorzenia (istnienia choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych), ustalenie warunków pracy (narażających na powstanie tej choroby) oraz związku przyczynowego między chorobą zawodową, a tymi warunkami. Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 K. p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), określane dalej w skrócie jako rozporządzenie. Rozporządzenie powyższe określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W pozycji 3/1 w wykazie chorób zawodowych w załączniku do rozporządzenia umieszczone zostało schorzenie pylica krzemowa, dla którego nie można określić okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W toku postępowania administracyjnego zgromadzono materiał dowodowy pozwalający zasadnie przyjąć, że skarżący w okresie zatrudnienia pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej - pylicy krzemowej płuc. Sąd w tym zakresie podziela ustalenia i wnioski organów orzekających w sprawie, nadto okoliczność ta nie jest sporna. Dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne było jeszcze rozpoznanie tego schorzenia przez uprawnioną placówkę diagnostyczną. W związku z powyższym skarżący był badany w dwóch takich jednostkach medycznych, orzeczenia wydane w sprawie skarżącego były zasadniczo zbieżne. W wyniku badań skarżącego w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. -Poradni Chorób Zawodowych w S., lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej -pylicy płuc wym. w poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia R.M. dot. chorób zawodowych. Zaznaczyli, iż wykonane badanie radiologiczne z dnia [...] nie ujawniło zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających upoważniających bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem do rozpoznania pylicy płuc. Również w toku ponownych badań (w tym obserwacji klinicznej) w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., lekarze specjaliści po przeanalizowaniu dostarczonej dokumentacji, w tym zdjęć RTG klatki piersiowej w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] również nie znaleźli podstaw do rozpoznania pylicy płuc. Lekarze diagności podkreślili, że aktualny radiogram klatki piersiowej skarżącego oceniony zgodnie ze standardami klasyfikacji pylic Międzynarodowego Biura Pracy z 1980 r. nie wykazuje obecności zmian radiologicznych uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc. Wskazali, że w badaniu gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie wykazano cech niewydolności oddechowej. Zdaniem Sądu - zrozumiałe jest stanowisko jednostek diagnostycznych i organu odwoławczego co do koniecznych objawów radiologicznych, by mogły być one kwalifikowane jako pylica. Niewątpliwie dla celów terapeutycznych celowe jest wykrycie zmian chorobowych jak najwcześniej i to przy użyciu coraz lepszego sprzętu medycznego. Natomiast dla diagnostyki chorób zawodowych właściwe jest stosowanie jednolitych dla wszystkich procedur i opieranie się na wynikach, które w sposób w miarę pewny pozwalają zakwalifikować określone objawy jako chorobę znajdującą się w wykazie chorób zawodowych, co niekoniecznie jest możliwe w jej początkowych studiach. W tym kontekście należy rozumieć potraktowanie przez jednostkę diagnostyczną drugiego szczebla badań HRCT jako niereferencyjnych. Nie ulega wątpliwości, że w/wym. orzeczenia lekarskie zostały wydane przez uprawnione specjalistyczne jednostki orzecznicze na podstawie przeprowadzonych badań oraz analizy dokumentacji medycznej skarżącego, a skoro tak to wiążące są dla organu wnioski sprecyzowane przez jednostkę orzeczniczą. Zdaniem Sądu skoro ta opinia ma charakter opinii biegłego, wówczas organ prowadzący postępowanie jest nią związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Jednocześnie wyłącznie na organie inspekcji sanitarnej ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zbadania wszystkich zebranych dowodów i dokonania ustaleń na podstawie wszechstronnego ich rozważenia. Sąd uznał, że organ odwoławczy w oparciu o art. 80 k.p.a. dokonał oceny w/wym. orzeczeń lekarskich mających walor opinii biegłego i słusznie nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności. Uprawnione jednostki organizacyjne w postępowaniu orzeczniczym nie stwierdzając u skarżącego choroby zawodowej, wiarygodnie uzasadniły swoje stanowisko. Zagrożenie zachorowania na chorobę zawodową na skutek szkodliwych warunków pracy nie musi oddziaływać jednakowo na wszystkich pracujących. Jak w każdej chorobie wiele czynników powoduje zachorowanie i to nie tylko tych, które oddziałują z zewnątrz, ale także takie, które związane są z danym człowiekiem, jak uwarunkowania genetyczne, podatność, brak odporności, wiek, inne choroby i wiele innych związanych z daną jednostką chorobową. Przechodząc do oceny zarzutu błędnego ustalenia stanu faktycznego, poprzez przyjęcie, że skarżący nie cierpi na schorzenie zawodowe płuc, co pozostaje zdaniem skarżącego w sprzeczności z wynikami przeprowadzonych u niego badań, należało uznać, że stawiany zarzut jest chybiony. Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego np., że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać ich uzupełnienia, co w rozpatrywanej sprawie miało miejsce. Jak wynika z wyżej cytowanego przepisu art. 235² K.p. oraz opisu z pozycji 3/1 wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia samo wystąpienie objawów nie upoważnia jeszcze do stwierdzenia choroby zawodowej. Wobec braku rozpoznania choroby zawodowej pylicy krzemowej płuc nie było więc podstaw do uwzględnienia skargi. Dodatkowo organ odwoławczy wypełnił obowiązki wynikające z art. 10 k.p.a. Skład orzekający w niniejszej sprawie, nie będąc uprawniony do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08, publikowane www.orzeczeniansa.gov.pl), uznał, że organ odwoławczy, opierając się na stanowisku zajętym przez uprawnionych lekarzy orzeczników, rozstrzygnął sprawę zgodnie z prawem. Godzi się także zaznaczyć, że nieporozumieniem jawi się zarzut skargi, ze organ nie wziął pod uwagę dokumentacji leczenia skarżącego. Jak wynika z dat tej dokumentacji (dołączonej do skargi) została ona wytworzona przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Jednocześnie z akt administracyjnych wynika, ze skarżący pismem z dnia [...] (przed wydaniem zaskarżonej decyzji) wzywany był do przedstawienia posiadanych dowodów (k. 39 akt administracyjnych), podobnie zreszta jak przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej. Ponadto, Sąd zauważa, że organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił, że proces pyliczy przebiega powoli i może się ujawnić w każdym czasie od ustania narażenia. Dlatego pylica może się rozwinąć i być rozpoznaną także w wiele lat po ustaniu narażenia na działanie czynnika szkodliwego. Upływ czasu od ustania narażenia nie jest w tym przypadku przeszkodą do jej stwierdzenia. Skarżący winien dokonywać badań kontrolnych, bowiem okoliczność, iż był narażony na ponadnormatywne zapylenie stwarza zagrożenie zachorowania na chorobę zawodową na skutek szkodliwych warunków pracy, ale nie musi oddziaływać jednakowo na wszystkich pracujących w takich warunkach. Nie ma więc podstaw do negowania twierdzeń skarżącego, że warunki jego pracy w narażeniu były trudne i cierpi na schorzenie dróg oddechowych, tyle tylko, że nie wpływa to w żadnej mierze na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Całokształt przedstawionych powyżej rozważań prowadzi do wniosku, że brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wobec powyższego, skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.