IV SA/Gl 1015/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. działający z upoważnienia Wójta Gminy R. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił R.J. przyznania na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie organ oparł na regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Mając na względzie przesłanki opisane w przywołanej normie prawnej, niezbędne do przyznania żądanego świadczenia, stwierdził, iż strona ich nie spełnia albowiem jest osobą niepełnosprawną, posiadającą orzeczenie lekarza orzecznika ZUS Nr akt [...] z dnia [...]r. Zgodnie z orzeczeniem tym jest całkowicie niezdolna do pracy oraz samodzielnej egzystencji do dnia [...]r. Powołując się na regulację zawartą w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 161 poz. 1119 z późn. zm.) uznano, iż całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Stwierdzono, iż wnioskodawczyni nie może być traktowana, jako osoba rezygnująca z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, gdyż jest niezdolna do podjęcia jakiejkolwiek pracy, a nadto nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, co wynika z orzeczenia lekarzy ZUS. Jest osobą po [...] i leczy się na [...]. Sama potrzebuje zatem na co dzień pomocy innych osób w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. Organ wskazał, iż ustalenia takie potwierdził przeprowadzony u strony wywiad środowiskowy. Z wywiadu środowiskowego u wnioskodawczyni wynikało, iż rodzina jej liczy 6 osób wspólnie prowadzących gospodarstwo domowe. Nikt w rodzinie nie pracuje zawodowo. Wnioskodawczyni w codziennym funkcjonowaniu pomaga głównie syn, który sprawuje również opiekę nad [...] letnią babcią. Z oświadczenia syna wnioskodawczyni wynikało, iż matka pomaga mu robić zakupy i załatwiać sprawy biurowe oraz wizyty u lekarza, a także gotuje mu i sprząta. R.J. zakwestionowała opisaną wyżej decyzję i powołała się na fakt występowania niepełnosprawności u wszystkich osób w jej rodzinie. Uznała, iż ktoś musi sprawować nad nimi opiekę, a syn jej nie jest w stanie załatwić samodzielnie żadnej sprawy. We wszczętym wskutek wniesionego odwołania postępowaniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dokonało ponownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, a następnie decyzją z dnia [...]r. Nr [...], stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Podzielając stanowisko zaprezentowane przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Kolegium wykluczyło możliwość przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy orzeczeniem orzecznika ZUS Oddział w R. z dnia [...]r. stwierdzono u odwołującej całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji. Powołując się na wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonaną w orzecznictwie sądowoadministarcyjnym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 lutego 2008r. sygn. akt II SA/Gd 764/07) Kolegium podniosło, iż niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza wyłącznie niemożność podjęcia pracy z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W toku postępowania o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ powinien ustalić, czy strona występująca z żądaniem przyznania jej tego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawowała opieki nad chorym dzieckiem, a zostałaby jej zaoferowana praca, to byłaby gotowa do jej podjęcia. Wskazano także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 5 lipca 2007r. sygn. akt I OSK 1411/06), w którym Sąd ten podkreślił, iż stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej przysługuje matce, która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Reasumując przyjęto, że sprawowanie opieki musi być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, a rezygnacja z zatrudnienia oznacza możliwe jego podjęcie, gdy osoba rezygnująca jest zdolna do pracy. Podnosząc, iż Kolegium jest związane treścią orzeczenia ZUS, które przesądza jednoznacznie kwestię braku zdolności odwołującej do pracy zarobkowej stwierdzono brak podstaw do przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Od powyższej decyzji R.J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę, w której, tak jak we wniesionym uprzednio odwołaniu od decyzji organu I instancji, umotywowała swoje stanowisko trudną sytuacją jej dziecka, wymagającego jej opieki. Zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 4 ust. 1, 5 i 6 w zw. z art. 7, art. 8, art. 11 i nast. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010r. Nr 214 poz. 1427 z późn. zm.), a nadto art. 2, art. 32 i art. 67 ust. 2 Konstytucji RP. Oświadczyła, iż zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych może być zatrudniona na chronionym lub nawet otwartym rynku pracy, starać się założyć działalność gospodarczą albowiem schorzeniem objęte są u niej [...] ([...]), a jest sprawna umysłowo i ma sprawne ręce. Wyłącznie ze względu na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad synem nie miała możliwości podjąć pracy. Nie posiada żadnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego , ze względu na sprawowanie opieki nad trójką niepełnosprawnych dzieci. Jej zdaniem, odmowa świadczenia pielęgnacyjnego w przedstawionej sytuacji, narusza postanowienia art. 2 Konstytucji RP, a to zasadę demokratycznego państwa prawa, art. 32 Konstytucji RP, jako zasadę równości wobec prawa oraz art. 67 ust. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji zaskarżona decyzja organu stanowi nieuprawnioną dyskryminację skarżącej, jako osoby niepełnosprawnej oraz matki. Mimo, że faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi świadczenie pielęgnacyjne nie zostało jej przyznane, a nie otrzymuje innych świadczeń, gdyż nie może podjąć zatrudnienia ze względu na sprawowanie opieki. Skarżąca uznała, iż interpretacja zastosowanych przez organ przepisów dokonana została w sposób dyskryminujący ją ze względu na niepełnosprawność jej i jej rodziny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowo przedstawione argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W ramach kontroli wydawanych przez organ administracji rozstrzygnięć oceniają zgodność działania tych organów z przepisami procedury, prawidłowość zastosowania prawa materialnego, a także słuszność zastosowanej w sprawie interpretacji prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Nie stanowią takiej podstawy względy słuszności, czy zasady współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Przystępując zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał za stosowne, w pierwszej kolejności, odwołać się do zasady praworządności zobowiązującej organ administracji przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw z zakresu administracji do ich rozpoznawania wyłącznie na podstawie przepisów powszechnie obowiązującego prawa. W przypadku skarżącej, zgodnie z przywołaną zasadą ujętą w treści art. 6 k.p.a., organy administracji rozpoznające sprawę z jej wniosku miały obowiązek rozstrzygnąć tę sprawę uwzględniając regulację prawną zawartą w treści art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Zapis zawarty w treści art. 17 ust. 1 tego aktu prawnego wyraźnie określa krąg podmiotów, jakim świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane. Podmiot legitymowany do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego to osoba, która rezygnuje, a więc nie podejmuje lub nie kontynuuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu stanu zdrowia dziecka. Uprawnienie przysługuje więc tylko takiemu podmiotowi, który pozostając w zatrudnieniu przerywa je z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem lub nie podjął zatrudnienia z powodu tożsamej przyczyny. Bezspornie przeto warunkiem skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie wskazanego przepisu jest związek przyczynowy pomiędzy nie wykonywaniem pracy zarobkowej, a stanem zdrowia osoby, nad którą rezygnujący z pracy zarobkowej podmiot sprawuje lub będzie sprawować opiekę. Nie spełnia tego warunku osoba, która z tytułu własnej niepełnosprawności nie posiada zdolności do pracy. Taką osobą jest właśnie skarżąca, gdyż zgodzić się należy z zaprezentowanym przez organ w zaskarżonej decyzji stanowiskiem, co do waloru dowodowego dokumentacji przedstawionej w toku postępowania administracyjnego. Orzeczenie o niepełnosprawności, w którym stwierdzone zostało, iż R.J. jest osobą niezdolną do pracy, a nadto niezdolną do samodzielnej egzystencji, bowiem wymaga pomocy innych osób do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych wiąże organ administracji w sprawie z wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i organ ten nie jest uprawniony do samodzielnego oceniania faktów stwierdzonych przez kompetentne do orzekania o niepełnosprawności podmioty. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela nadto negatywne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., co do tego, by osoba niezdolna do pracy należała do katalogu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przyczyn oczywistych bowiem pomiędzy jej brakiem zatrudnienia lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, a świadczeniem opieki nad chorym dzieckiem nie zachodzi taka relacja, jaka wymagana jest w treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Brak wykonywania przez skarżącą pracy pozostaje natomiast w ścisłym związku przyczynowym z jej stanem zdrowia. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w skardze, a w szczególności do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego zawartych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 127 poz. 721) stwierdzić należy przede wszystkim, iż przepisy te nie były stosowane przez organy rozpoznające sprawę skarżącej, tym samym nie mogły przez nie zostać naruszone. Podstawą prawną decyzji organu I instancji, utrzymanego w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. był przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na zarzuty skargi, wskazać można tylko, że skarżąca mając ustalony stopień niepełnosprawności, o którym mowa w treści art. 3 ust.1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przy jednoznacznym stwierdzeniu jej niezdolności do pracy nie należy do osób, które mogą zostać zatrudnione w warunkach pracy chronionej, co sugeruje się w skardze. Jednoznacznie przesądza o tym treść posiadanego przez nią i ocenianego w toku sprawy o świadczenie pielęgnacyjne sprawy orzeczenia o niepełnosprawności. Rozróżnienie w orzeczeniu o niepełnosprawności osób zaliczonych do [...] stopnia niepełnosprawności, jako zdolnych do pracy chronionej i niezdolnych do pracy umocowane jest w art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Brak przeto adnotacji o zdolności do pracy chronionej (tak, jak w treści orzeczenia, którym legitymuje się skarżąca) ma wartość przesadzającą w tym zakresie. Słusznie zatem uznano w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego, iż R.J. nie spełnia ustawowych warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Ne zrezygnowała ona z zatrudnienia, aby móc sprawować opiekę nad synem lecz nie z innych, leżących poza tym obszarem powodów nie mogła podejmować pracy zarobkowej o żadnym charakterze. Brak jest również możliwości uznania za zasadne zarzutu dyskryminacji skarżącej, jako osoby niepełnosprawnej. Dyskryminacja oznacza bowiem nierówne traktowanie podmiotów o identycznej lub zbliżonej sytuacji prawnej. Zachodziłaby wyłącznie wtedy, gdyby w przypadku osób niezdolnych do wykonywania pracy zarobkowej z tytułu ich stanu zdrowia tylko skarżącej, ze względu na nienormatywne przesłanki, odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Innym natomiast podmiotom, spełniającym tożsame warunki, przyznawano to świadczenie. Sytuacja taka jednak nie występuje w badanej sprawie. Konstatując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż uznanie żądania skarżącej spowodowałoby niesłuszne wydatkowanie środków publicznych, stanowiąc tym samym istotne naruszenie obowiązujących przepisów prawa. W tym stanie rzeczy wniesiona skarga nie może odnieść skutków i orzeczono po myśli art. 151 p.p.s.a jak w sentencji.