IV SA/Gl 1016/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2013 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] r. nr [...]. Burmistrz R. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 19, art. 24, art. 9 ust. 2, art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego uchylił z dniem [...] własną decyzję z dnia [...] w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz O.K. W motywach tej decyzji wskazano, że przedstawiciel ustawowy małoletniego O. J.R. składając wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia nie wykazała wszystkich dochodów jej męża uzyskanych w roku poprzedzającym okres świadczeniowy. W szczególności chodzi o diety z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju w wysokości [...] zł. Uwzględnienie tej kwoty w dochodzie rodziny powoduje przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z decyzją tą nie zgodziła się J.R., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym J.R. zakwestionowała wyliczenie dochodu pochodzącego z diet uważając, że nie są one objęte przepisem art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji. Organ ten wskazał, że zgodnie z art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód i dochód rodziny określa się według tych pojęć z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wśród składników dochodu wymienionych w art. 3 pkt 1 tej ustawy wymienione są między innymi – należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą – w wysokości równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie Kodeksu pracy. Diety wypłacone K.R. zaliczają się do tych należności. Uwzględnienie tego składnika dochodowego spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 725 zł na osobę w rodzinie, a to z kolei pozbawiło O.K. prawa do pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego od początku okresu świadczeniowego. Uchylenie pierwotnej decyzji przyznającej to prawo było więc prawidłowe, skoro w chwili składania wniosku skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z decyzją tą nie zgodziła się J.R., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o jej uchylenie zarzucając jej naruszenie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wliczenie otrzymywanych przez jej męża diet z tytułu podróży zagranicznych do dochodu rodziny. Podobnie jak w odwołaniu strona powołała się głównie na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Go 147/11, w zasadzie powielając jego uzasadnienie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Wydane w sprawie decyzje administracyjne nie mogą się ostać, ponieważ wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy wypowiadające się w sprawie nie wyjaśniły przesłanek zastosowanego przez nie trybu weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, przewidzianego w art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wśród przesłanek wymienionych w tym przepisie nie jest ujęta podnoszona przez organ odwoławczy okoliczność, że strona w chwili składania wniosku nie spełniała przesłanek do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Natomiast, można ją brać pod uwagę tylko w odniesieniu do jednej podstawy uchylenia lub zmiany decyzji jakim jest nienależnie pobrane świadczenie, a właściwie jedna z jego postaci wymieniona w art. 2 pkt 7 lit. b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, według której nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że organy obu instancji w ogóle nie podejmowały działań zmierzających do wyjaśnienia, czy przywoływana przesłanka w sprawie występuje. Zaznaczyć jednak należy, że tryb z art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów służy zasadniczo dostosowaniu wymiaru świadczeń do aktualnej sytuacji strony, a więc jego uruchamianie ma sens w toku pobierania tych świadczeń. Wszczynanie postępowania weryfikacyjnego decyzją ostateczną w tym trybie, już po upływie danego okresu świadczeniowego, nie może być uznane za prawidłowe (zob. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1662/11; LEX nr 1120615). Do odzyskania nienależnie pobranych świadczeń wystarczające jest przeprowadzenie odrębnego postępowania w przedmiocie zwrotu tych świadczeń prowadzonego na podstawie art. 23 przywoływanej powyżej ustawy. Przyjdzie podnieść, że w art. 2 pkt 7 lit. c tej ustawy nienależnie pobrane świadczenie obejmuje również sytuację, gdy w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W rozpatrywanej sprawie organy administracji powołują się na okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji przyznającej prawo do świadczeń, a wówczas temu organowi nieznane. Okoliczność tę można zatem rozpatrywać w aspekcie podstawy wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji opowiedzieć należy się za stanowiskiem, że w rozpatrywanej sprawie właściwszy do ewentualnego wzruszenia decyzji ostatecznej byłby zatem tryb wznowieniowy, a nie wynikający z postanowień art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W konkluzji prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że organ pierwszej instancji winien zakończyć niniejsze postępowanie umorzeniem postępowania, ponieważ wyczerpane zostały przesłanki jego bezprzedmiotowości przewidziane treścią art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z uwagi na przedstawione powyżej powody uchylenia poddanej kontroli decyzji organów administracji posiadające naturę procesową, zwalniają Sąd od prowadzenia rozważań o charakterze merytorycznym. Wobec powyższego, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt w lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. mw