IV SA/Gl 1037/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B., na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 41 pkt 1, art. 3 ust.4, art.39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.- dalej "u.p.s."), odmówił M. Ł. przyznania specjalnego zasiłku celowego na podłączenie energii elektrycznej i opłacenie badania gotowości instalacji elektrycznej do odbioru. W uzasadnieniu wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia jest szczupłość środków jaką dysponuje Ośrodek i konieczność zabezpieczenia niezbędnych potrzeb osób i rodzin pozostających bez jakichkolwiek źródeł utrzymania lub gdy ich dochód nie przekracza kryterium ustawowego. W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia oświadczając, że podtrzymuje swoją argumentację zawartą we wniosku o przyznanie świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium po zapoznaniu się z aktami sprawy stwierdziło, że w myśl art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, a zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie wyjaśniło, komu w świetle art. 8 ust.1 u.p.s. przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Stwierdziło dalej, że z art. 41 pkt. 1 u.p.s. wynika, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Kolegium zauważyło, że wnioskiem z dnia 18 maja 2016 r. strona wystąpiła o przyznanie zasiłku celowego specjalnego na podłączenie energii elektrycznej i opłacenie badania gotowości instalacji elektrycznej do odbioru. Dalej wskazało, że z ustaleń organu I instancji wynika, iż M. Ł. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP z prawem do stypendium w wysokości 728,10 zł., otrzymał mieszkanie do remontu, na tę okoliczność podpisał z Gminą B. umowę o przeprowadzenie remontu lokalu mieszkalnego na koszt własny przyszłego najemcy. Kolegium stwierdziło dalej, że strona przekracza ustawowe kryterium dochodowe do otrzymania świadczenia w postaci zasiłku celowego, a organ I instancji rozważał możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, jednakże z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Kolegium przyznało, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego, czy zasiłku celowego specjalnego jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, a dla przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego zgodnie z art. 41 u.p.s. konieczne jest występowanie przypadku szczególnego nie mieszczącego się w katalogu zawartym w art. 7 pkt. 2-15 u.p.s. Dalej stwierdziło, że pomoc społeczna przede wszystkim jest adresowana do osób pozbawionych dochodu lub mających dochód poniżej kryterium dochodowego, natomiast przyznanie pomocy specjalnej i jej wysokość winno każdorazowo zależeć od tego, co jest przyczyną braku możliwości zaspokajania swoich potrzeb ze środków własnych oraz od tego, czy organ I instancji ma odpowiednią ilość środków finansowych na organizowanie pomocy specjalnej. Stwierdziło dalej, że materiał dowodowy nie wykazuje zaistnienia, w przypadku strony, szczególnie uzasadnionych okoliczności. Wobec powyższego Kolegium nie znalazło podstaw do przyznania stronie pomocy specjalnej, o jakiej mowa w art. 41 u.p.s. Stwierdziło, że decyzja organu I instancji, podjęta w ramach uznania administracyjnego i w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawnymi zasługuje na utrzymanie w mocy. M. Ł. wniósł skargę na wskazaną wyżej decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie zgadzając się z argumentacją zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji akcentując, że twierdzenia organu co do uznaniowego charakteru decyzji są co najmniej przedwczesne, tym bardziej, że organ nie wskazał jakie są faktyczne możliwości finansowe ośrodka i nie przedstawił żadnych danych pozwalających na takie stwierdzenie. Podkreślił, że w uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazana jest inna osoba niż ta, której dotyczy rozstrzygnięcie, a nadto wbrew treści art. 41 u.p.s. wskazywano na szczególne okoliczności istniejące po stronie skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 –dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] odmawiająca przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na podłączenie energii elektrycznej i opłacenie badania instalacji elektrycznej do odbioru. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 930, ze zm.- dalej "u.p.s.."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z treści art. 39 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest jednak uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną wynoszącego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy dla osoby samotnie gospodarującej 634 zł. Jak wynika z akt sprawy, organy prawidłowo ustaliły, że skarżący przekroczył kryterium dochodowe określone w powołanym przepisie, a warunkujące możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. W tej sytuacji mógł być przyznany jedynie specjalny zasiłek celowy, wskazany w art. 41 u.p.s, o który wnioskował skarżący. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Świadczenie to, podobnie jak zasiłek celowy, przyznawane jest uznaniowo, co nie zwalnia organu pomocy społecznej z obowiązku wyjaśnienia, czy istotnie w sprawie występują szczególne okoliczności w rozumieniu powołanego przepisu, w czym się one przejawiają a także w razie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia, wyczerpującego uzasadnienia przyczyn odmowy. Wyjaśnić bowiem trzeba, że tzw. uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, lecz daje organowi większą swobodę co do treści rozstrzygnięcia, przy czym organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. np. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1950/10, Lex Omega nr 1070817). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego tego rodzaju decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega bowiem uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 kpa. Zatem obowiązkiem organu administracji jest wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy bądź okoliczności podnoszonych przez stronę. Motywy rozstrzygnięcia, w tym odniesienie się do żądań i twierdzeń strony, winny się znaleźć właśnie w uzasadnieniu decyzji. Organy obu instancji wskazanym wymogom nie sprostały. Organ I instancji odmawiając przyznania skarżącemu specjalnego świadczenia celowego zacytował odpowiednie przepisy ustawy o pomocy społecznej wskazując na szczupłość środków jakim dysponuje Ośrodek, co zmusza do ograniczania udzielanych świadczeń. Kolegium zaś wskazywało, na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego do otrzymania zasiłku celowego stwierdzając, że przedłożony materiał dowodowy nie wykazuje szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wnioskowane cele. Organy obu instancji w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniły o jakie okoliczności chodzi. W ocenie Sądu nie stanowi wyjaśnienia stwierdzenie, że przedłożony materiał dowodowy nie wykazuje istnienia szczególnych okoliczności w tej sprawie. Zdaniem Sądu szczególne okoliczności, o których mowa w dyspozycji artykułu 41 u.p.s należy oceniać indywidualnie, w zależności od kondycji materialnej i zdrowotnej, w tym możliwości konkretnej osoby czy rodziny poradzenia sobie we własnym zakresie z powstałą sytuacją. Tymczasem organ I instancji nie rozważył w uzasadnieniu decyzji indywidualnej sytuacji skarżącego. Natomiast Kolegium odnosząc się do ustaleń organu I instancji przyjęło brak szczególnej sytuacji skarżącego. Ponadto w uzasadnieniu decyzji pojawiło się nazwisko osoby nie będącej stroną w sprawie. Tak sporządzone uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 kpa i stanowi istotne uchybienie procesowe. W odniesieniu do wskazywanej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji ograniczoności środków, Sąd stwierdza, że brak w budżecie Ośrodka środków na realizację wnioskowanego świadczenia nie może usprawiedliwiać odmowy przyznania świadczenia, gdyż ograniczone możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej są faktem powszechnie wiadomym. Dlatego też, decyzja w sprawie przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego lub celowego specjalnego powinna za każdym razem znaleźć poparcie we wszystkich okolicznościach danej sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. należało orzec jak wyżej.