IV SA/Gl 107/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.Ż. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą E.Ż. złożyła do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Równocześnie wnioskująca oświadczyła, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie 1.370 zł. Nadto dodała, iż obciążają ją bieżące koszty utrzymania, w kwocie 500 zł, do czego dochodzą wydatki na leczenie, w wysokości 500 zł oraz spłata kredytu, w kwocie 300 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 14 lutego 2012 r. skarżącą wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie wezwano ją o: - udokumentowanie kosztów ponoszonych związku z bieżącym utrzymaniem. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać stosowne faktury VAT, paragony lub dowody wpłaty potwierdzające wysokość wydatków z tytułu czynszu (lub podatku od nieruchomości), opłat za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci, telefon itp.), a także - w miarę możliwości - koszt zakupu leków i odpłatnych wizyt lekarskich, - udokumentowanie miesięcznej wysokości spłaty zaciągniętego kredytu bankowego. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. dowód wpłaty raty za ostatni miesiąc ewentualnie harmonogram spłat tego kredytu, - udokumentowanie aktualnej wysokości emerytury pobieranej przez skarżącą. W odpowiedzi na powyższe, E.Ż. przedłożyła potwierdzenie wypłaty emerytury za luty 2012 r., szereg faktur VAT i paragonów dokumentujących zakup leków (większość wystawiona została w latach 2008-2009), a także plik zaświadczeń lekarskich i innych dokumentów potwierdzających jej zły stan zdrowia oraz fakt, iż poddaje się leczeniu. Nadesłała również pismo procesowe, w którym podniosła między innymi, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających jej wydatki "na życie i opał", jako że wszystkie one są w posiadaniu jej córki, która wyjechała i przebywa obecnie na rehabilitacji. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącej należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej regulacji, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawczyni doprowadziła do konkluzji, że zachowała ona wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionej wynika bowiem, że nie posiada ona żadnych zasobów finansowych ani majątku i osiąga miesięczny dochód netto w wysokości 1.374,99 zł (kwota potwierdzona nadesłanym przekazem pocztowym dokumentującym pobranie emerytury za luty 2012 r.). Uwzględniwszy przy tym fakt, że jest ona osobą w podeszłym wieku ([...] lata), uskarża się na zły stan zdrowia i ponosi w związku z tym wydatki na zakup leków należało przyjąć, iż wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 200 zł przekracza jej możliwości płatnicze i mogłoby ją narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu (przywołana kwota wpisu określona została w §2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Równocześnie nie sposób jednak uznać, aby strona spełniła kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika), ani też zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżąca nie zdołała wykazać, aby w jej przypadku sytuacja taka miała miejsce. Trzeba zaznaczyć, że wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego nie nadesłała dokumentów, które potwierdzałyby podnoszoną przez nią okoliczność ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich wydatków związanych ze spłatą kredytu, utrzymaniem mieszkania i leczeniem. Po pierwsze bowiem, nie udokumentowała (np. stosownym dowodem wpłaty raty bądź kopią harmonogramu spłat) miesięcznej wysokości spłaty zaciągniętego kredytu bankowego. Po drugie - jakkolwiek przedłożyła faktury VAT i paragony potwierdzające zakup leków, to jednak większość z nich wystawiona została w latach 2008-2009, zaś te z ostatniego okresu (lata 2011-2012) - choć świadczą o ponoszeniu kosztów na ten cel, to w żadnym razie nie potwierdzają, jakoby strona miała nań przeznaczać aż 500 zł w skali miesiąca. Po trzecie wreszcie, skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość kosztów ponoszonych w związku utrzymaniem zajmowanego mieszkania. Z kolei złożone przezeń wyjaśnienia, jakoby dokumenty te były w posiadaniu jej córki trudno uznać za przekonujące, skoro we wniosku E.Ż. oświadczyła wszak wyraźnie, że gospodaruje samotnie, nie zaś z córką. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby strona zobrazowała swój stan majątkowy w sposób dostatecznie dokładny, aby uwzględnić jej żądanie w całości. Trzeba natomiast podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W rezultacie, nierzetelne wykonanie tego obowiązku jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania, spłatą kredytu i zakupem leków (w wysokości, która deklarowała we wniosku), skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budziły jej oświadczenia w tym zakresie i dlatego trudno przyjąć, aby spełniła przesłankę określoną w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Nie sposób także zgodzić się, aby wykazała, aby jej stan majątkowy uniemożliwiał wydatkowanie w ramach wpisu od skargi przynajmniej połowy tej opłaty w wysokości 100 zł, bez poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Z tych względów, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji. .