IV SA/Gl 1095/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lipca 2014 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: zawiesić postępowanie sądowe. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta Ż. działając na podstawie art. 3 pkt 22, art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku K.K. z dnia 27 marca 2013r. odmówił wnioskodawcy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną, E.K. Z ustaleń organu wynikało, że E.K. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym na okres do 31 stycznia 2014r., co stwierdzone zostało w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r. wydanym po rozpoznaniu wniosku z dnia 30 listopada 2012r. Niepełnosprawność ta istnieje od 10 lutego 2012r., a znaczny stopnień niepełnosprawności datuje się od 30 listopada 2012r. Dokonując oceny zaistnienia niezbędnej do przyznania zasiłku specjalnego przesłanki w postaci rezygnacji z zatrudnienia organ wskazał, że wnioskodawca był zatrudniony w okresie od marca 2009 r. do grudnia 2010 r. Natomiast od 28 stycznia do 22 maja 2011 r. i od 24 stycznia 2012.r do 27 marca 2013 r. był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Z oświadczenia wnioskodawcy wynikało, że po zakończeniu ostatniego zatrudnienia był osobą bezrobotną i nie wykonywał żadnej pracy ze względu na brak ofert pracy. Obecnie sprawuje opiekę nad żoną. Powołując się na definicję zatrudnienia i innej pracy zarobkowej zamieszczoną w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ wskazał, że osoba zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna nie jest osobą zatrudnioną. Do takich należy bowiem osoba wykonująca pracę na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, a także świadcząca usługi na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub usług rolniczych względnie prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Organ stwierdził, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad żoną nie zachodzi związek przyczynowy, gdyż jego zatrudnienie ustało w grudniu 2010r., a niepełnosprawność w stopniu znacznym jego żony istnieje od 30 listopada 2012r. W odwołaniu od opisanej decyzji K.K. wyjaśnił, że po utracie zatrudnienia był gotów podjąć każdą pracę i jej poszukiwał. Stawiał się na każde wezwanie do urzędu pracy lecz nie było dla niego żadnych oferty pracy. Wyjaśnił także, że stan zdrowia jego żony zaczął się pogarszać już w grudniu 2011r. Opisał przebieg jej choroby i leczenia zaznaczając, że wymaga ona stałej opieki z jego strony, jak też psychicznego wsparcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Przytoczono treść przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podzielono ustalenia stanu faktycznego dokonane przed organem I instancji. Kolegium podkreśliło, że przesłanka w postaci "rezygnacji z zatrudnienia" zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza faktyczną rezygnację z zarobkowania i przeniesienie swojej aktywności zawodowej na sprawowanie opieki nad członkiem rodziny. Sprawowanie opieki powinno być wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia. Rezygnacja z zatrudnienia oznacza jednocześnie, że podjęcie zatrudnienia byłoby możliwe, gdyby osoba rezygnująca była zdolna do pracy. Kolegium zauważyło, że niepełnosprawność żony powstała później niż ustanie zatrudnienia jej męża. Ustanie stosunku pracy nastąpiło ze względu na upływ czasu na jaki umowa była zawarta. Nie było więc tu elementu rezygnacji z zatrudnienia. Zauważono dodatkowo, że od 27 marca 2013r. strona nie posiada statusu osoby bezrobotnej, czyli zdolnej i gotowej do podjęcia zatrudnienia, wobec czego uznać należy, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną żoną. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K.K. wskazał, że od chwili gdy jego żona uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności czyni starania o uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ramach tych starań uzyskał informację o konieczności wyrejestrowania się z urzędu pracy, co uczynił. Nie zrobiłby tego, gdyby nie oświadczono mu, że jest to niezbędne w celu uzyskania zasiłku. Podniósł, że wprowadzono go w błąd. On natomiast postępował zgodnie ze wskazaniami otrzymanymi w Urzędzie Miasta w Ż. Zaznaczył, że jego rezygnacja z pracy wynikała wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad żoną, a obecnie nie mają żadnych środków do życia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczas prezentowanie stanowisko. Dodatkowo organ wyjaśnił, że powodem odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego był brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowanie stałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynikający z faktu, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowana opieki nad żoną. Rezygnacja ta nie nastąpiła w trakcie trwania stosunku pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dna 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.", sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowo-administracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W kontrolowanych decyzjach odmówiono stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, powołując się na art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą. Zdaniem organów nie została w sprawie spełniona przesłanka określona przez ustawodawcę, jako "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" Przepis ten w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nowelizacją wprowadzoną w drodze ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014r. poz. 567) art. 16a został zmieniony poprzez wprowadzenie - obok przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Po myśli art. 26 w/w ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów zmiana ta obowiązywać ma od dnia 1 stycznia 2015r. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przedstawiona nowelizacja usuwa dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne art. 16a ust. 1 ustawy, jakie pojawiły się w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ograniczenie w treści art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2015r. przesłanek występujących po stronie osoby podejmującej się opieki do jednej tylko, w postaci "rezygnacji z zatrudnienia" z pominięciem "niepodejmowania zatrudnienia", budziło zastrzeżenia ze względu na poprzedni stan prawnym (do stycznia 2013r.), w którym występowały obie z nich. Prowadziło to do nadania w orzecznictwie sądów określeniu "rezygnacja z zatrudnienia" szerokiego znaczenia obejmującego również "niepodejmowania zatrudnienia". Przede wszystkim jednak sądy administracyjne próbowały dokonywać wykładni sformułowania "rezygnacja zatrudnienia" obejmując nim również osoby bezrobotne zarejestrowane w urzędach pracy. Zwracano uwagę, że przepis art. 16a ust. 8 ustawy, zawierający przesłanki wyłączające prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego wylicza w sposób enumeratywny, a więc zamknięty, kategorie osób, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, a wśród osób pozbawionych z mocy ustawy, o jakich mowa w art. jej 16a ust. 1, nie wymieniono bezrobotnego, zatem ustawodawca nie wykluczył tej kategorii osób z możliwości uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Osoba posiadającą status bezrobotnego jest osobą zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Osoba taka w sytuacji powstania konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny rezygnuje z gotowości do pracy, a zatem również z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia, gdyby dysponował on ofertami pracy. To potencjalne zatrudnienie nie jest jednak tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego, w myśl art. 16a ustawy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy musiałaby zrezygnować. Hipoteza zwarta w art. 16a ust. 1 ustawy. oznacza natomiast sytuację, gdy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy jest gotowa i zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i gotowość tę uzewnętrznia, np. rejestrując się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Dlatego posiadanie statusu osoby bezrobotnej nie stoi na przeszkodzie przyznania takiej osobie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 17 września 2013r. sygn. akt II SA/Łd 672/13, w Gorzowie z dnia 12 września 2013r. sygn. akt Ii SA/Go 681/13, w Szczecinie z dnia 26 września 2013r. sygn.. akt II SA/Sz 911/13). Wprowadzenie przez ustawodawcę do treści art. 16a ust. 1 drugiej przesłanki, w postaci "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowe w celu sprawowania opieki" pozwala przyjąć, że jest to przesłanka odrębna, nie mieszcząca się w treści "rezygnacji z zatrudnienia". Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje, że rezygnacja (nie kontynuowanie w dalszym ciągu) może dotyczyć istniejącego, rzeczywistego stosunku pracy, stosunku służbowego, czy istniejącej umowy o pracę nakładczą, a także umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub usług rolniczych względnie pozarolniczej działalności gospodarczej. Niepodejmowanie zatrudnienia dotyczyć będzie natomiast wymienionych stosunków i umów o charakterze potencjalnym, które mogą ewentualnie pojawić się w przyszłości. W tej grupie mieści się niewątpliwie osoba bezrobotna rezygnująca z gotowości do pracy, a zatem z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać w sytuacji zaproponowania jej zatrudnienia przez organ zatrudnienia. Stan faktyczny przedstawiony w aktach administracyjnych pozwala przyjąć, że skarżący zrezygnował ze statusu osoby bezrobotnej w celu sprawowania opieki nad swoją żoną wymagającą stałej pielęgnacji ze względu na znaczny stopień niepełnosprawności, a zatem zrezygnował z możliwości podjęcia w przyszłości zatrudnienia, a działo się to w okresie obowiązywania art. 16a ust. 1 ustawy sprzed jej nowelizacji. Art. 16a ust 1 pkt 1 ustawy obowiązywać będzie dopiero od dnia 1 stycznia 2015r. Tym samym nie jest możliwe jego zastosowanie wobec skarżącego przepisów tej ustawy w ich przyszłym brzmieniu, mimo że są one dla niego korzystniejsze. Z tej przyczyny Sąd uznał za stosowne zawiesić postępowanie w sprawie. Należy zauważyć, że postanowieniem z 12 grudnia 2013 r. o sygn. akt II SA/Po 1026/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skierował do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne: "czy art. 16a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Odpowiedź Trybunału Konstytucyjnego jest niewątpliwie istotna dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Dotyczyć będzie bowiem także okresu do wprowadzenia nowelizacji, która de facto usunęła sugerowane w pytaniu prawnym niezgodności konstytucyjne pozostawiając otwartą nadal kwestię zgodności z Konstytucją przepisu art. 16a ust. 1 ustawy w jego brzmieniu od wejścia w życie do 1 stycznia 2015r. Sprawa została zarejestrowana przez Trybunałem Konstytucyjnym pod sygn. akt P 1/14. W ocenie Sądu, wyrok Trybunału Konstytucyjnego, rozstrzygający czy przepis art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (mający zastosowanie w niniejszej sprawie) jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będzie miał wpływ na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, wobec czego zasadne jest zawieszenie postępowania z urzędu, do czasu udzielenia odpowiedzi przez Trybunał Konstytucyjny na pytanie prawne zadane w sprawie o sygn. akt II SA/Po 1026/13. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zachodzi w sprawie przesłanka do zawieszenia postępowania sądowego, o której mowa w art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i na tej podstawie zawiesił postępowanie sądowe do czasu rozstrzygnięcia powyższego pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny.