IV SA/Gl 1104/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2016 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. przyznano K. i Z.S. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwotach po 500 zł miesięcznie dla każdej z nich, na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r., wypłacanych ich matce A.D. W dniu 27 kwietnia 2015 r. Prokurator Rejonowy w J. zwrócił się do wymienionego organu administracji publicznej w trybie art. 182 kpa o wszczęcie postępowania w sprawie uznania świadczeń pobranych m.in. w podanym okresie za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu. Pismem z dnia 5 maja 2015 r. ten sam organ wszczął w urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jednak decyzją z dnia [...] r. postępowanie to umorzył na podstawie art. 105 § 1 kpa. Mianowicie uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), dalej: ustawa o pomocy, do uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Organ ustalił, że ojciec uprawnionych łożył na ich utrzymanie od maja do sierpnia 2013 r. Od września 2013 r. K.S. przebywała u niego w [...]. W okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r., objętym niniejszym postępowaniem, ojciec nie łożył na utrzymanie córek. Tym samym postępowanie to jest bezprzedmiotowe, przy czym organ uznał, że po uzyskaniu pełnoletności przez K.S., to ona powinna być stroną postępowania i w stosunku do niej wydał w tym samym dniu odrębną decyzję. W odwołaniu Prokurator zarzucił, że brak było podstaw do przyjęcia bezprzedmiotowości postępowania. Jego zdaniem to K.S. od początku była stroną postępowania, a nie jej matka, która jedynie ją reprezentowała do czasu uzyskania pełnoletności. Jednocześnie skarżący oświadczył, że w omawianym okresie nie doszło do pobrania nienależnych świadczeń na rzecz małoletniej Z.S. Uznał natomiast, że w stosunku do K.S. doszło do wydania dwóch i to sprzecznych decyzji. Jego zdaniem sprawa powinna się zakończyć wydaniem merytorycznej decyzji. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji potwierdzając, że brak było podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ odwoławczy ustalił, że ojciec osób uprawnionych łożył na ich utrzymanie do września 2013 r., a więc nie w okresie objętym decyzją o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Utraty prawa do tych świadczeń nie spowodował też wyjazd K.S. do ojca, gdyż nie zmieniło się jej miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 26 Kodeksu cywilnego. Ponadto uzyskała ona już pełnoletność, w związku z czym postępowanie względem jej matki należało umorzyć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy w J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 kpa i nie odnosi się do kwestii poruszanych w odwołaniu, a dotyczących tego, że zastosowano instytucje umorzenia postępowania mimo stwierdzenia, że w badanym okresie na rzecz Z.S. nie było pobierane świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz umorzono postępowania względem A.D., mimo skierowania decyzji I instancji do K.S., jedynie reprezentowanej przez matkę. Zdaniem skarżącego Kolegium nie zaznaczyło też, że względem K.S. było prowadzone odrębne postępowanie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W okolicznościach sprawy podzielić należy bowiem stanowisko organów administracyjnych o bezprzedmiotowości postępowania prowadzącej do jego umorzenia na podstawie art. 105 § 1 kpa. W odniesieniu do świadczeń przysługujących Z.S. oczywista bezprzedmiotowość wynika z aprobowanego przez skarżącego ustalenia, że w okresie objętym postępowaniem nie były na nią pobierane nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż w tym czasie jej ojciec nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Nie można podzielić poglądu skarżącego, że w takim przypadku należało wydać decyzję merytoryczną o odmowie stwierdzenia pobierania nienależnych świadczeń. Otóż zwrócenie się przez Prokuratora w trybie art. 182 kpa prowadzi do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu. Jeżeli przedmiotem postępowania wszczętego z urzędu jest ustalenie jakiegoś publicznoprawnego obowiązku strony, to ustalenie braku przesłanek do przyjęcia istnienia takiego obowiązku oznacza brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 r., sygn. akt SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2/80). Postępowanie takie staje się wówczas bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Druga podstawa umorzenia, odnosząca się już do całego postępowania, uwzględniona przez Sąd z urzędu, wiąże się ze zmianą stanu prawnego, jaka wystąpiła w toku postępowania administracyjnego w zakresie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Otóż było ono wszczęte i prowadzone w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń. Było to zgodne z tą linią orzeczniczą, która na gruncie art. 23 ustawy o pomocy wyodrębniła dwa postępowania, tj. pierwsze – w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, i następne – w przedmiocie ich zwrotu. Wynikało to z treści art. 23 ust. 2 mówiącym o ustaleniu należności oraz ust. 4, w którym wymieniona była decyzja o zwrocie. Jednak ustawą nowelizacyjną z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy... (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302) wykluczono to wyodrębnienie, tworząc nowy rodzaj decyzji – o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W tym zakresie nowe brzmienie ustawy weszło w życie w dniu 18 września 2015 r., a więc przed rozstrzyganiem sprawy przez organ odwoławczy. Nowela ustawy nie zawiera w tym względzie przepisów przejściowych, a zatem obowiązuje reguła intertemporalna natychmiastowego skutku działania nowej regulacji. W konsekwencji toczące się postępowanie administracyjne w przedmiocie wyłącznie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń utraciło swoją podstawę materialnoprawną, co jest równoznaczne z brakiem możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie przez organ administracyjny. Wystąpiła więc obiektywna postać bezprzedmiotowości postępowania prowadząca do jego umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA 428/01, zbiór Lex nr 137801). W dalszej kolejności za chybiony wypadnie uznać wywód skargi, według którego decyzja I instancji została skierowana do K.S. jako strony postępowania. Mianowicie jedną z przyczyn umorzenia postępowania przez organ I instancji było to, że ta osoba uprawniona osiągnęła pełnoletność i dlatego prowadzenie postępowania wobec jej matki jest bezprzedmiotowe. Wyraźnym potwierdzeniem tego stanowiska było właśnie wszczęcie odrębnego postępowania wobec K.S. i wydanie odrębnej decyzji. Tak więc, mimo rzeczywiście nieprawidłowych oznaczeń w decyzji I instancji, nie powinno ulegać wątpliwości, że była ona wydana w stosunku do A.D. Zauważyć jednak należy, że Sąd nie podziela stanowiska organów obu instancji o bezprzedmiotowości postępowania wobec ostatnio wymienionej osoby tylko z racji uzyskania pełnoletności przez jej córkę. Ponieważ w tej sprawie nie ma to istotniejszego znaczenia, to wystarczy przywołać odnośny wywód z uzasadnienia wyroku w sprawie dotyczącej K.S., sygn. akt IV SA/Gl 1103/15. Z wcześniej podanych przyczyn umorzenie postępowania administracyjnego w tej sprawie okazało się ostatecznie prawidłowe. Wobec identycznego stanu faktycznego jak w tej drugiej sprawie sądowej można również powołać się na wywody wskazanego wyroku aprobujące stanowisko Kolegium, że pobytu K.S. u ojca nie można było traktować jako zmiany miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 26 Kodeksu cywilnego, a w konsekwencji nie zaistniały okoliczności powodujące ustanie wypłaty przedmiotowych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymienione w art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja w końcowym efekcie odpowiada wymogom legalności, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. ec