IV SA/Gl 1106/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.S. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 1 marca 2016r. A.S. w piśmie procesowym z dnia 21 grudnia 2015 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na zły stan zdrowia oraz niski dochód. W dniu 11 lutego 2016 r. skarżąca nadała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż wnosi tylko o ustanowienie adwokata. Z danych zawartych we wskazanym powyżej formularzu wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i posiada mieszkanie o powierzchni 52,10 m2. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Miesięczny dochód netto rodziny wnioskującej zadeklarowany został w kwocie 3.481,40 zł, stanowiącej sumę emerytur pobieranych przez nią (1.885,77 zł) oraz jej małżonka (1.595,63 zł). Strona dodała, iż łączne stałe koszty utrzymania obciążające jej gospodarstwo domowe zamykają się kwotą 2.000 zł. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. oddalił wniosek skarżącej. Uzasadniając swoje stanowisko podkreślił, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej przed wojewódzkim sądem administracyjnym i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Nadto wskazał, że prawo pomocy może być przyznane osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami nie jest ich w stanie zgromadzić. Powołał się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych. W dalszej części uzasadnienia wskazał, że uszczerbek o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) to takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych. W ocenie referendarza relacja pomiędzy dochodem rodziny skarżącej i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na jej utrzymanie pozwala na dokonanie oszczędności umożliwiających opłacenie przez skarżącą kosztów ustanowienia pełnomocnika. Pismem z dnia 29 marca 2016 r. skarżąca wniosła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia. Zdaniem skarżącej w pełni wykazała, iż spełnia kryteria przyznania jej prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. Dochody, które uzyskuje skarżąca są w pełni wydatkowane na potrzeby rodziny i nie jest w stanie poczynić oszczędności koniecznych do opłacenia adwokata z wyboru bez uszczerbku . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). W niniejszej sprawie skarżąca wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu czyli o prawo pomocy w zakresie częściowym, zatem do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 P.p.s.a wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Sąd w pełni podziela stanowisko referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji finansowej skarżącej uznał, że nie wykazała ona, iż całkowite poniesienie kosztów postępowania mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego jego rodziny. Dochód rodziny w wysokości 3 481,40 zł zł netto miesięcznie, po odliczeniu wskazanych przez skarżącą stałych kosztów utrzymania w wysokości 2 000 zł oraz kosztów koniecznych jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem dwuosobowej rodziny umożliwia wygenerowanie środków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że musi skutkować uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Wskazać przy tym należy, iż skarżąca osiąga stałe dochody i nie ma na swoim utrzymaniu innych osób. Powyższej oceny skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie, który zawiera jedynie ogólne stwierdzenie, że całe osiągane dochody przeznacza na zaspokojenie potrzeb rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu i dlatego postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.