IV SA/Gl 1120/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na decyzję Rektora Ś. U. M. w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie spraw kandydatów na studia, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2. odmówić ustanowienia adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M. B. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu skarżący powołał się na trudną sytuację materialną wywodząc, iż pozostaje na utrzymaniu brata i nie posiada żadnych środków pieniężnych albowiem został zatrudniony dopiero od dnia [...] (umowa o pracę [...]). Równocześnie oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i nie osiąga dochodu albowiem do dnia złożenia wniosku przepracował dopiero [...] i nie otrzymał jeszcze wynagrodzenia. Ponieważ oświadczenia złożone przez skarżącego uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...] zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, które zostały w nim zawarte. W odpowiedzi wnioskodawca nadesłał zaświadczenie o wysokości pobieranego wynagrodzenia oraz pismo procesowe datowane na [...], w którym podał, iż zamieszkuje wraz z bratem i pokrywa część opłat związanych z zajmowanym lokalem. Wobec powyższego, zarządzeniem z dnia [...] skarżącego wezwano do usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym brata. W odpowiedzi M. B. nadesłał pismo procesowe z dnia [...], w treści którego oświadczył, iż jego sytuacja rodzinna uległa w ostatnich dniach zmianie albowiem od [...] jego brat zmienił pracę i wyprowadził się z zajmowanego wspólnie z nim mieszkania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku M. B. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionego i z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, do niedawna utrzymywał się z [...] i z pomocy otrzymywanej od brata zaś aktualnie gospodaruje samotnie i osiąga dochód netto z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] (patrz: zaświadczenie z dnia [...], stanowiące kartę nr 33 akt niniejszej sprawy). W tym stanie rzeczy należało przyjąć, iż wnioskujący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Zważywszy sytuację materialną i życiową M. B. nie sposób jednak uznać aby spełnił on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli obejmującym nie tylko zwolnienie od kosztów sądowych lecz nadto również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika). Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżący do osób takich nie należy. Trzeba bowiem podkreślić, że osiąga on stały dochód, nie ma na utrzymaniu żadnych innych osób zaś z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika aby zachodziły w jego przypadku nadzwyczajne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe) powodujące szczególnie trudną sytuację lub skutkujące obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że skarżący nie zachowuje przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i dlatego brak jest podstaw do ustanowienia dla niego profesjonalnego pełnomocnika. Należy tu bowiem zaakcentować, że użyte w art. 246 §1 pkt 1 ustawy pojęcie "jakichkolwiek" stanowi synonim pojęcia "żadnych" a zatem, jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest w stanie chociaż w niewielkim stopniu ponieść koszty postępowania, to prawo pomocy może jej zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003 r., s. 117). Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 tej ustawy.