IV SA/Gl 1122/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008r . sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. odmówił przyznania A.M. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup wyżywienia i pokrycie kosztów za zakupione leki. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących nabycie prawa do spornego świadczenia albowiem jej dochód rzeczywisty wynosi [...] zł a tym samym przekracza kwotę kryterium dochodowego ustaloną na mocy przywołanego art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w wysokości 477 zł. Równocześnie wywiódł, iż w sprawie nie stwierdzono szczególnie uzasadnionych okoliczności, które mogłyby przemawiać za przyznaniem wyżej wymienionej specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego zwrotnego. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. A.M. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji wywodząc, iż nie uwzględnia ono jej ciężkiej sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej. Podniosła bowiem, że jest [...] i uskarża się na [...], co powoduje konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leki. Nadto skarżąca powołała się na [...] oraz na zadłużenie z tytułu [...], które musiała zaciągnąć celem [...]. Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. Organ II instancji powołał się na art. 39 i art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej podkreślając, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przywołana ustawa nakazuje przy tym uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej. Nie budzi więc wątpliwości, że uwzględniwszy aktualny stan finansów publicznych i dużą liczbę osób wymagających pomocy, pod pojęciem niezbędnych potrzeb bytowych należy rozumieć tylko potrzeby elementarne, konieczne do godnej egzystencji człowieka. Ponadto, użyty w cytowanym art. 39 ustawy o pomocy społecznej wyraz "może" wskazuje na wyposażenie organu administracyjnego w prawo do uznaniowej oceny, czy w danym przypadku sporne świadczenie powinno zostać przyznane. Równocześnie, po myśli art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Przyznanie zasiłku celowego pomimo przekroczenia tego kryterium może nastąpić jedynie w przypadku poniesienia przez osobę ubiegającą się o jego przyznanie strat w wyniku zdarzenia losowego lub klęski żywiołowej bądź ekologicznej (art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej) albo, w szczególnie uzasadnionych przypadkach – w formie zasiłku celowego specjalnego lub zwrotnego (art. 41 ust. 1 i 2 wspomnianej regulacji). Mając na względzie powyższe Kolegium podniosło, że decyzja wydana w I instancji jest zgodna z obowiązującym prawem i nie narusza granic uznania administracyjnego. Jakkolwiek bowiem skarżąca jest [...], zaliczoną do [...] stopnia niepełnosprawności, i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, to jednak jej dochód jest wyższy od kryterium wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika przy tym, że odmowa udzielenia wsparcia na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb była uwarunkowana ustaleniami stanu faktycznego, które zostały poczynione przy czynnym udziale strony i które są adekwatne do zgromadzonego materiału dowodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.M. oświadczyła, iż nie zgadza się z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżąca powtórnie podkreśliła, że jej sytuacja materialna, życiowa i zdrowotna jest szczególnie trudna. Podniosła bowiem, iż od lat [...] i ponosi [...]. Nadto nie może liczyć na pomoc innych osób, zaś uzyskiwany przez nią dochód z tytułu [...] nie wystarcza na pokrycie wszystkich niezbędnych kosztów utrzymania. W dalszej części skargi strona raz jeszcze wskazała na [...] wynikające z faktu, że zamieszkiwany przez nią lokal znajduje się [...] i [...]. Dodatkowo zwróciła uwagę, iż zgodnie z art. 32 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia oraz remontów mieszkania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy podkreślił, iż stan faktyczny ustalony w ramach czynności procesowych nie budzi wątpliwości i został w sposób wyczerpujący udokumentowany w aktach sprawy. Sporną jest natomiast jego ocena, zwłaszcza co do tego, czy w przypadku strony występuje szczególnie uzasadniona okoliczność mogąca stanowić podstawę do przyznania zasiłku celowego specjalnego lub zwrotnego. Mając na uwadze powyższe Kolegium wywiodło, iż jego zdaniem w niniejszej sprawie okoliczność taka nie zachodzi, tym bardziej, że w protokole wywiadu środowiskowego sporządzono z czynnym udziałem strony analizę jej dochodów i wydatków, która uwzględnia udokumentowane koszty zakupu leków. Z analizy tej wynika, że suma wszystkich stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącą jest niższa od kwoty jej miesięcznych dochodów. Dodatkowo organ II instancji zwrócił uwagę, że powołany przez A.M. w skardze art. 32 ustawy o pomocy społecznej utracił moc obowiązującą. Jest to bowiem przepis poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), która została uchylona z dniem 1 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), przewidują różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Jednym ze świadczeń określonych w rzeczonej ustawie jest zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji, również ta forma pomocy przyznawana jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W tym miejscu trzeba podkreślić, że przywołana ustawa z dnia 12 marca 2004 r., uzależnia przyznanie świadczeń z pomocy społecznej od zachowania określonych w niej kryteriów dochodowych. Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 tego aktu przysługują one: - osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, - osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, - rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W niniejszej sprawie jest poza sporem, iż przedstawiony wyżej wymóg nie został przez skarżącą zachowany. Z akt sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że miesięczny dochód wyżej wymienionej uzyskiwany z tytułu [...] wyniósł [...] zł a zatem przekraczał ustawowe kryterium dla [...]. Nie sposób jednak tracić z pola widzenia, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania pomocy także osobom i rodzinom, które nie spełniają przesłanki, o której mowa wyżej. Dotyczy to sytuacji wymienionej w art. 40 ust. 1 i 2 tej regulacji, a mianowicie, gdy ubiegająca się o pomoc osoba lub rodzina poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Nadto art. 41 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy umożliwia przyznanie osobie lub rodzinie przekraczającym kryterium dochodowe świadczeń w postaci specjalnego zasiłku celowego oraz zwrotnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego lub pomocy rzeczowej. Udzielenie pomocy jest tu możliwe wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Należy odnotować, iż zarówno w treści art. 39 ust. 1 jak i w art. 40 ust. 1 i 2 oraz w art. 41 ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określił, iż każde spośród wymienionych w tych unormowaniach świadczeń "może być przyznane", co wskazuje w sposób jednoznaczny, że decyzja w omawianym zakresie podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego. Trzeba jednak zaznaczyć, że uznanie administracyjne w żadnym wypadku nie jest równoznaczne z dowolnością. Dlatego rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić, czy w konkretnej sytuacji występują szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy także wówczas, gdy dochód rodziny jest wyższy od kryterium określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 917/05, publ. LEX nr 194444). Mając na względzie zaprezentowane wyżej rozważania prawne Sąd uznał, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jego podjęcia. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika bowiem aby A.M. poniosła straty na skutek zdarzenia losowego, czy też klęski żywiołowej bądź ekologicznej. Równocześnie organ odwoławczy uzasadnił w sposób wyczerpujący i jasny dlaczego uznał, że sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się strona nie daje wystarczających podstaw do przyznania jej świadczeń w trybie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. W szczególności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dokonało wnikliwej analizy relacji pomiędzy dochodami i wydatkami skarżącej, odnosząc się do danych uzyskanych w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. W sprawie nie doszło zatem do przekroczenia granic uznania administracyjnego, jakie przysługuje organom orzekającym w kwestii przyznania świadczeń z pomocy społecznej. O uwzględnieniu skargi nie mógł także przesądzić podnoszony przez skarżącą na rozprawie zarzut, iż jej sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu. Okoliczności faktyczne, które nastąpiły po wydaniu decyzji stanowiącej przedmiot zaskarżenia nie mogą bowiem rzutować na ocenę prawidłowości rzeczonego rozstrzygnięcia gdyż ta dokonywana jest przez sąd administracyjny wyłącznie pod względem zgodności z obowiązującym prawem (por: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2003, sygn. akt III SA 421/02). Tymczasem organy obydwu instancji nie naruszyły prawa albowiem zbadały dostatecznie dokładnie ogół uwarunkowań związanych z sytuacją strony istniejącą w dniu orzekania. Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że na okoliczności związane z pogorszeniem sytuacji materialnej, zdrowotnej i bytowej skarżąca może się powołać składając do właściwego organu pomocy społecznej odrębny, nowy wniosek o przyznanie jednego ze świadczeń przewidzianych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.