IV SA/Gl 1128/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J.O. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K., działając na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006r. Nr 122 poz. 851 ze zm.) nie stwierdził u J.O. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, w postaci cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych zamieszczonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869). Decyzja powyższa zapadła na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...]r. wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Poradnię Chorób Zawodowych w S., w którym lekarze specjaliści wykluczyli u badanej istnienie przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, w postaci cieśni w obrębie nadgarstka. Inspektor odwołał się do uzasadnienia medycznego zawartego w orzeczeniu nr [...] z dnia [...]r., z którego wynikało, iż na podstawie danych z badania przedmiotowego, podmiotowego, konsultacji neurologicznej, ortopedycznej oraz wyników badania neurograficznego z dnia [...]r. rozpoznano u badanej zespół cieśni nadgarstka po stronie lewej oraz zespół rowka nerwu łokciowego lewego. Wskazano, iż w 2009r. rozpoznano u pacjentki przewlekłe zapalenie pochewek prostowników palców pochodzenia zawodowego. Jednakże lekarze orzecznicy podnieśli, że towarzyszące schorzenia m.in. niedoczynność tarczycy, zaburzenia hormonalne, zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawów nadgarstkowych nie dają podstaw do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Odnosząc się do warunków pracy organ inspekcji sanitarnej wskazał, że J.O. jest zatrudniona od 1990r. do chwili obecnej w A Sp.j. w K. na stanowisku masażysty (z dniem 1 września 2005r. w/w została przejęta na podstawie art. 23¹ Kodeksu pracy z "A" w K., gdzie w latach 1990-2005 była zatrudniona na stanowisku masażysty). Czynności zawodowe wykonywane przez J.O. charakteryzowały się powtarzalnością, rytmicznością, przeciążeniem obu kończyn górnych w stawach nadgarstkowych, za wyjątkiem okresu od 2009r., gdy przyznano jej świadczenia rehabilitacyjne. Mimo tego organ przyjął, iż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rozpoznanym zespołem cieśni nadgarstka po stronie lewej, a wykonywanymi czynnościami zawodowymi, które obciążały obie kończyny górne w stawach nadgarstkowych. J.O. złożyła od decyzji organu inspekcji sanitarnej I instancji odwołanie, w którym nie zgodziła się z jej treścią oraz wniosła o ponowne badanie lekarskie. Organ odwoławczy, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. w związku z wnioskiem odwołującej zwrócił się do Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. o badanie J.O. i wydanie stosownego orzeczenia lekarskiego. W dniu [...]r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie lekarskie nr [...]. Z jego uzasadnienia wynikało, iż lekarze zapoznali się z dokumentacją medyczną, narażeniem zawodowym, badaniami dodatkowymi i konsultacją neurologiczną i ortopedyczną, a biorąc pod uwagę schorzenia ogólnoustrojowe - niedoczynność tarczycy, klimakterium oraz zwyrodnienie stawów rąk oraz zapalenie pochewek prostowników palców stwierdzili brak bezspornych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu tj. zespołu cieśni nadgarstka. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a utrzymał w całości zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy odwołał się do treści art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy (Dz.U. z 1998r. Nr 21, poz. 94 ze zm.), po myśli którego za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Inspektor Sanitarny podzielił ustalenia organu I instancji, co do tego, iż odwołująca pracowała jako masażystka wykonując czynności powtarzalne, rytmiczne i przeciążające obie kończyny górne. Oceniając wydane w sprawie orzeczenia placówek medycznych organ odwoławczy przywołał treść opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. – Poradnia Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia [...]r.), w której lekarze specjaliści po wykonaniu badania neurograficznego wykonanego w dniu [...]r. rozpoznali u skarżącej cechy zespołu cieśni nadgarstka po stronie lewej, ale z uwagi na towarzyszące schorzenia, takie jak: niedoczynność tarczycy, zaburzenia hormonalne leczone ginekologicznie, zmiany zwyrodnieniowe w obrębie stawów nadgarstkowych uwidocznione w obrazie MR (rezonans magnetyczny) oraz przewlekłe zapalenie pochewek prostowników palców, które zaliczane są do czynników ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka – uznano, że brak jest podstaw do rozpoznania cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Organ opisał również wydane w postępowaniu odwoławczym orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nr [...] z dnia [...]r. Podkreślono, iż była analizowana dokumentacja medyczna badanej, a także karta oceny narażenia zawodowego, przeprowadzono konsultacje neurologiczną i ortopedyczną oraz wykonano badania dodatkowe. Stwierdzono, że biorąc pod uwagę rozpoznane u J.O. schorzenia ogólnoustrojowe (niedoczynność tarczycy, klimakterium) oraz zwyrodnienie stawów rąk i zapalenie pochewek prostowników placów, brak jest bezspornych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu, tj. zespołu cieśni nadgarstka. Inspektor podkreślił, że strona poinformowana w trybie art. 10 K.p.a. oświadczyła, że podtrzymuje zarzuty odwołania i nie zgadza się z wydanymi orzeczeniami oraz zawnioskowała o przeprowadzenie dodatkowych badań. W ocenie organu nie jest możliwe przeprowadzenie ponownych badań lekarskich, gdyż w toku postępowania wyczerpano dwuszczeblowy tryb diagnostyczno – orzeczniczy przewidziany przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Jednocześnie wyjaśnił, że zakres rozpoznania sprawy o stwierdzenie choroby zawodowej uregulowany szczegółowo w tym rozporządzeniu został zachowany. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.O. nie zgodziła się z treścią zaskarżonej decyzji. Zakwestionowała wydane w sprawie orzeczenia lekarskie i wniosła o przeprowadzenie badań w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. Zwróciła uwagę na to, że w orzeczeniu jednostki orzeczniczej II stopnia potwierdzono poprzednie badania i stwierdzono zespół cieśni nadgarstka lewego. Skarżąca podkreśliła, iż wyniki badań tarczycy mieszczą się w granicach normy i jej stan jest stabilny. Jednocześnie dodała, że nigdy nie przechodziła zaburzeń hormonalnych. Wskazała natomiast, że przewlekłe zapalenie prostowników palców stanowi rozpoznaną u niej chorobę zawodową. Zdaniem J.O. do powstania choroby zawodowej przyczynił się charakter wykonywanej pracy na stanowisku masażystki, polegającej na wykonywaniu czynności powtarzalnych, rytmicznych, przeciążających dłonie i stawy nadgarstkowe oraz współistniejące, przewlekłe zapalenie pochewek palców, jako powikłanie wcześniej rozpoznanej choroby zawodowej. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie argumentując swoje stanowisko, jak w toku postępowania administracyjnego. Powtórzył, że w postępowaniu został wyczerpany dwustopniowy tryb diagnostyczno-orzeczniczy i obecnie nie jest możliwe przeprowadzenie badań w innej placówce diagnostycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi nastąpić może wyłącznie z przyczyn naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub procesowego, jeżeli wpływ uchybienia na wynik sprawy był istotny (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012, poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. Podkreślić trzeba nadto, że sądom administracyjnym nie przyznano uprawnień do orzekania o prawach i obowiązkach stron postępowania, a także prowadzenia postępowania dowodowego, zatem wniosek skarżącej o przeprowadzenie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego badań w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. nie znajdował oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Rozpoznając natomiast postawione w skardze zarzuty, Wojewódzki Sąd Administracyjny ocenił je jako uzasadnione. Powołując się na definicję legalną choroby zawodowej, o której mowa w treści art. 235¹ Kodeksu pracy wskazać trzeba, iż za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych zamieszczono w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Właściwymi do rozpoznania kryteriów medycznych wymaganych dla choroby zawodowej zamieszczonej w wykazie są spełniający wymagania kwalifikacyjne lekarze zatrudnieni w jednej z jednostek orzeczniczych wymienionych w § 5 przywołanego wyżej aktu wykonawczego. Zgodnie z jego § 6 ust. 1 ocena medyczna stanu zdrowia pracownika następuje w formie orzeczenia lekarskiego, przeprowadza się ją na podstawie właściwych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika oraz oceny narażenia zawodowego i stanowi dowód, na podstawie którego wydaje się decyzję w przedmiocie choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą rozstrzygać o istnieniu choroby zawodowej wbrew lub niezgodnie z orzeczeniem lekarskim, gdyż zostały pozbawione uprawnienia do samodzielnego prowadzenia postępowania w celu zmierzającego do zdiagnozowania stanu zdrowia pracownika. Ingerencja organu w treść orzeczenia lekarskiego ograniczona została tylko do możliwości żądania od lekarza, który wydał orzeczenie, dodatkowego uzasadnienia lub wydania uzupełniającej opinii lub dodatkowej konsultacji. Sytuacja taka może mieć miejsce wtedy, gdy organy inspekcji sanitarnej uzna, że wydane orzeczenia lekarskie nie wyjaśniły istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagających wiadomości specjalistycznych lub nie są rzeczowo i przekonywająco uzasadnione. W przypadku jednak, gdy orzeczenia lekarskie wydane w sprawie wyjaśniły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalistycznych i są rzeczowo i przekonywająco uzasadnione, a zatem odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., stanowią podstawę do wydania decyzji uwzględniającej treść tych orzeczeń. Wracając na grunt rozpoznawanej sprawy zauważa się, iż w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy oceniał wydane orzeczenia medyczne w aspekcie przedstawionej wyżej regulacji, a w konsekwencji uznał, iż ocena medyczna stanu zdrowia dokonana została w sposób należyty przez lekarzy specjalistów dwóch uprawnionych do orzekania placówek medycznych. Obie uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych placówki medyczne wydały orzeczenia oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach lekarskich zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi i nie ma podstaw, by orzeczenia te kwestionować. Zważyć jednak przyjdzie, iż jedynie orzeczenie placówki medycznej pierwszego szczebla spełniało wymagania określone w § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wydano je bowiem na podstawie przeprowadzonych w placówce właściwych badań specjalistycznych przeprowadzanych dla potrzeb toczącego się postępowania, a więc badań aktualnych dla załatwienia sprawy. Natomiast orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. oparte zostało na dokumentacji medycznej pochodzącej z lat poprzednich oraz wyników badań wykonanych przez placówkę szczebla pierwszego. Tym samym skarżąca pozbawiona została przysługującego jej na mocy § 7 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych prawa. Po myśli wskazanej regulacji pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Przeprowadzenie przez tę jednostkę analizy dotychczasowo zebranej dokumentacji nie jest tożsamym z powtórnym badaniem pracownika. Powracając do przywołanej powyżej definicji legalnej choroby zawodowej Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę, iż za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych jedynie wówczas, gdy wystąpi związek przyczynowo-skutkowy między zdiagnozowaną chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych a "narażeniem zawodowym", a związek ten może mieć charakter wysokiego prawdopodobieństwa. Spełnienie się tej przesłanki jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na nabawienie się choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych. Przesłankę "wysokiego prawdopodobieństwa" negować może wyłącznie porównanie oddziaływania czynników zawodowych i pozazawodowych prowadzące do stwierdzenia, iż chorobę spowodowały przyczyny niezwiązane z zatrudnieniem, występujące poza środowiskiem pracy. Przypomnieć tu należy, iż występowanie narażenia zawodowego daje podstawę, by domniemywać zawodową etiologię schorzenia. Pozostaje zatem w sprzeczności z definicją legalną choroby zawodowej stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., iż "brak bezspornych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu ruchu" . W świetle brzmienia art. 235¹ Kodeksu pracy w sytuacji zdiagnozowania u badanej zespołu cieśni nadgarstka, orzecznicy zobowiązani byli rozważyć, czy wykonywane przez badaną pracownicę czynności przeciążające obie kończyny górne w stawach nadgarstkowych z wysokim prawdopodobieństwem mogły wywołać u niej tę chorobę narządów względnie wskazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdecydowanie bardziej prawdopodobna była inna, pozazawodowa etiologia. Twierdzenia takie wymagały przedstawienia przekonywującego uzasadnienia z powołaniem na wyniki badań i treść dokumentów medycznych. W przeciwnym bowiem wypadku stanowisko placówki medycznej jawić się będzie, jako arbitralne i niezgodne z wymogami art. 84 k. Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem organu inspekcji sanitarnej, nie popartym zresztą opinią medyczną, by rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka po stronie lewej u osoby zatrudnionej jako masażysta wykluczało pochodzenie zawodowe choroby. Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika bowiem, iż czynności masażysty wykonywane były przez skarżąca z obciążeniem obu nadgarstków. Możliwość wystąpienia choroby narządów ruchu tylko w lewej ręce nie jest zatem wykluczona, a twierdzenia swego organ nie uzasadnił. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postępowanie organu zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji odbyło się z naruszeniem reguł wyznaczonych zarówno przepisami postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 k.p.a. jak i treścią art. 235¹ k.p. i nast. a także § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie dokonały bowiem ustaleń w oparciu o orzeczenia lekarskie wydane na podstawie przeprowadzonych badań, a ocena zebranego materiału nie została uzasadniona w sposób należyty. W ponownym postępowaniu organ zwróci się do placówki medycznej szczebla drugiego o wykonanie właściwych badań specjalistycznych u skarżącej, a nadto o sporządzenie przekonywującego, popartego wynikami badań uzasadnienia opinii zawierającego odpowiedź, co do przyczyn zdiagnozowanego u niej schorzenia przy uwzględnieniu, iż kwestionowała ona występowanie u niej zaburzeń hormonalnych i nadczynności tarczycy, a praca wykonywana była przez nią w warunkach narażenia zawodowego. W tym stanie rzeczy - działając w granicach właściwości sądu ograniczonej do badania zgodności z prawem zaskarżonych decyzji administracyjnych - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji