IV SA/Gl 1128/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym ze skargi I.B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 4 marca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek I.B. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, że skarżący nie udzielił informacji na temat poziomu i struktury swoich wydatków, źródeł i wysokości dochodów, nie wyjaśnił formy ani rozmiaru wsparcia materialnego, otrzymywanego od rodziny i osób trzecich, które zgodnie z jego oświadczeniami miało stanowić dla niego źródło utrzymania, a nadto wbrew wezwaniu z dnia 15 stycznia 2013 r. nie złożył oświadczenia o dochodach i majątku swojej małżonki. Uznano przy tym, że argumentem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy nie może być fakt, iż wnioskodawca pozostając formalnie w związku małżeńskim zawarł małżeńską umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Wskazano, że zgodnie z art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są obowiązani przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Jednocześnie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie ustroju rozdzielności majątkowej, zaś treść umowy miedzy małżonkami nie może go wyłączać. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na skutek wniesionego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2013 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia podzielono argumentację zawartą w orzeczeniu referendarza sądowego. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. (sygn. akt I OZ 568/13) oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Za słuszne uznano podgląd stanowiący podstawę odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, zgodnie z którym miał on obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczącą stanu posiadania małżonka, również w sytuacji istnienia pomiędzy nim rozdzielności majątkowej. Przyjmuje się bowiem wówczas, że wnioskodawcę obciąża wykazanie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Powołano się przy tym na art. 13 i 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zaakcentowano, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia od obowiązku udzielania pomocy drugiemu małżonkowi, dotyczy ona wyłącznie ich majątku, a nie wzajemnych obowiązków. Jednocześnie w treści zażalenia skarżący ponownie wniósł o przyznanie pomocy prawnej powtórnie podkreślając, że pozostaje z małżonką w ustroju rozdzielności majątkowej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Dodatkowo jest wymeldowany z adresu, pod którym wspólnie z nią zamieszkiwał. Postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Podkreślono, że nie uprawdopodobnił on w sposób przekonujący, iż nie prowadzi z B.B. wspólnego gospodarstwa domowego. Jakkolwiek przy tym wymeldował się z adresu wspólnego zamieszkania, to okoliczność ta nie oznacza jeszcze, że faktycznie tam nie zamieszkuje, skoro nie podaje innego adresu, który miałby stanowić jego aktualne miejsce pobytu. Fakt pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej pozostaje w tym kontekście bez znaczenia, co zostało skarżącemu w sposób wyczerpujący kilkakrotnie wyjaśnione w postanowieniach rozstrzygających jego wcześniejszy wniosek. W konsekwencji brak danych na temat sytuacji materialnej małżonki wnioskodawcy, jak również brak jakiejkolwiek informacji o jego kosztach utrzymania stanowi niewątpliwą przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie mu prawa pomocy. I.B. wniósł od postanowienia referendarza sądowego sprzeciw, w którym zaznaczył, że posiada z małżonką rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego. Dodatkowo nie rozumie "dywagacji" Sądu dotyczących samodzielnego prowadzenia przez niego gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.", postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., czyli sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. W przedmiotowej sprawie I.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Mając na względzie to, że skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie statusu osoby bezrobotnej, skarżący nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 § pkt 1 lit. b P.p.s.a. W rezultacie w tym zakresie wniosek jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się zatem wyłącznie do wniosku o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący jak dotąd nie wskazał orientacyjnych kosztów utrzymania oraz nie złożył oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach swojej małżonki. Pomimo konsekwentnej argumentacji zawartej w uzasadnieniach orzeczeń dotyczących odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy, w dalszym ciągu utrzymuje on, że nie ma on takiego obowiązku z uwagi na umowę rozdzielności majątkowej. Dodatkowo jego zdaniem istotne znaczenie ma fakt jego wymeldowania z adresu, pod którym zamieszkuje jego żona. Należy ponownie wyjaśnić skarżącemu, że brak podania wskazanych wyżej okoliczności uniemożliwia uwzględnienie jego żądania. Przyjdzie dodatkowo zaakcentować, że skarżący był już świadomy spoczywającego na nim obowiązku, gdyż wzywano go o wyjaśnienie tych kwestii przy rozpoznaniu jego poprzedniego wniosku. Istotny jest również fakt, iż w złożonym sprzeciwie skarżący kolejny raz odmówił przedstawienia składników majątkowych oraz dochodów małżonki, gdyż jego zdaniem jest to sprzeczne z zawartą umową rozdzielności majątkowej. Wobec tego nie sposób uznać, że skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową w sposób pozwalający na przyznanie mu prawa pomocy. W tym zakresie aktualna pozostaje argumentacja przedstawiona w uzasadnieniach postanowień dotyczących jego poprzedniego wniosku i nie ma potrzeby jej powielania. Wystarczy wskazać, że fakt zawarcia z małżonką umowy rozdzielności majątkowej nie ma znaczenia dla badania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, a dodatkowo skarżący nie uprawdopodobnił, aby nie prowadził z małżonką B.B. wspólnego gospodarstwa domowego. Natomiast wyłącznie fakt wymeldowania się z adresu wspólnego zamieszkania nie przesądza jeszcze, że skarżący faktycznie tam nie zamieszkuje. Należy bowiem zauważyć, że skarżący nie podał żadnego innego miejsca pobytu. Okoliczności te budzą wątpliwości i uniemożliwiają ustalenie sytuacji majątkowej skarżącego, co przesądza o odmowie przyznania dobrodziejstwa procesowego w postaci przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.