IV SA/Gl 1135/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Wyrokiem z dnia 24 czerwca 2005 r. sygn. akt 4 II SA/Ka 2382/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzja Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r., którą odmówiono przyznania J. M. (na jego wniosek z dnia [...] r.) zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia Sądu organ odwoławczy ustalił, że otrzymujący rentę w wysokości [...] zł J. M. nie spełniał kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło [...] zł, nie zachodziła również żadna z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 Nr 64, poz. 414 ze zm.) warunkujących przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. Nadto, zdaniem organu, nie wystąpił przypadek szczególny, o jakim mowa w art. 31a tej ustawy, gdyż zakup opału można planować z wyprzedzeniem, nie jest to wypadek nagły, potrzebę zakupu opału nie można uznać jako zdarzenie nieprzewidywalne. Sąd przyznał, że J. M. nie spełnia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie zasiłku celowego. Jednakowoż zdaniem Sądu organ odwoławczy oceniając możliwość zastosowania art. 31a cyt. ustawy nie ustalił należycie i nie rozważył sytuacji skarżącego. Sąd zwrócił uwagę, że z wywiadu środowiskowego i odwołania wynikało, że J. M. eksmitowano z dotychczas zajmowanego lokalu oraz, że otrzymał on w zamian lokal socjalny wyposażony wyłącznie w piece węglowe, które służą nie tylko do ogrzewania ale również gotowania i grzania wody do mycia. Sąd wskazał, że gdyby skarżący otrzymał lokal socjalny w roku, w którym złożył wniosek, to wydatek na opał mógł się okazać nagły i oczywiście nieplanowany. Ponadto przy ocenie sytuacji skarżącego, na gruncie przepisu art. 31a, w ocenie Sądu, organ powinien również wziąć pod uwagę uzyskiwanie rzeczywistego dochodu (po potrąceniach komorniczych) w kwocie [...] zł, który nieznacznie przekracza kryterium dochodowe. Sąd zwrócił również uwagę, iż organ powołując się na brak środków na pomoc mieszkaniową powinien tę okoliczność wyjaśnić. O ile sprawa nie okaże się bezprzedmiotowa Sąd nakazał uzupełnić materiał dowodowy oraz poczynić ustalenia faktyczne w naprowadzonych kierunkach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] uchyliło decyzję organ I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania zgodnie z wytycznymi Sądu. Organ ten zwrócił również uwagę na zmianę stanu prawnego wskazując, że zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy nowej ustawy. Zastępca Dyrektora OPS w C. decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania J. M. zasiłku celowego i w naturze na zakup opału z uwagi na brak wystąpienia szczególnych okoliczności udokumentowanych m.in. zwiększonymi, nieoczekiwanymi wydatkami. Ponadto na podstawie analizy dochodów i wydatków strony organ wywiódł, że strona miała możliwość odłożenia środków na zakup opału, tym bardziej, że nie uiszczała opłat mieszkaniowych. Na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. uchyliło powyższe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium stwierdziło bowiem, że w toku postępowania organ I Instancji zaproponował stronie zasiłek celowy zwrotny na zakup opału odmawiając przyznania zasiłku celowego specjalnego na ten cel z uwagi na brak wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających jego przyznanie. Tymczasem w świetle art. 41 ustawy o pomocy społecznej zarówno zasiłek celowy specjalny jak i celowy zwrotny może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W tej sytuacji organ uznał za konieczne dokonanie niebudzących wątpliwości ustaleń co do sytuacji strony i możliwości zaspokojenia wnioskowanych potrzeb. Dalej, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dwukrotnie, tj. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] oraz decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na skutek odwołań strony, uchyliło kolejno decyzje organu I instancji z dnia [...] r., a następnie z dnia [...] r. którymi umorzono postępowanie, m.in. z wniosku z dnia [...] r. w sprawie zasiłku celowego na zakup opału, i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Zdaniem Kolegium, nie było podstaw do umorzenia postępowania w związku z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, bowiem strona nie została prawidłowo poinformowana o terminach jego przeprowadzenia. Z kolei decyzja z dnia [...] r. Kolegium po rozpoznaniu odwołania strony uchyliło decyzję Dyrektora OPS w C. z dnia [...] r. i ponownie przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W ocenie Kolegium istniała konieczność odniesienia się do sytuacji strony z daty wydania decyzji jak również zbadania jej pod kątem wystąpienia przypadku szczególnego. Decyzją z dnia [...] r., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C., Kierownik Sekcji Środowiskowej, na podstawie art. 106 ust. 1 oraz 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej odmówił przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu opału zgodnie z wnioskiem z dnia [...] r. z uwagi na wysokość dochodu strony, okoliczność nieużytkowania pieca kuchennego węglowego oraz ograniczone środki finansowe Ośrodka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzja z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., ponownie uchyliło powyższą decyzję przekazując sprawę do rozpoznania organowi I instancji. Organ ten doszedł do przekonania, że materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, czy strona w ramach własnych środków finansowych jest w stanie zaspokoić zgłoszona potrzebę oraz czy występuje uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C., decyzja z dnia [...] r. , na zasadzie art. 106 ust. 1 oraz 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej odmówił przyznania J. M. zasiłku celowego na zakupu opału zgodnie z wnioskiem z dnia [...] r. Organ ustalił, że dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z [...] r. wyniósł [...] zł i przekraczał kryterium dochodowe. Analiza dochodów i wydatków wskazuje, że nawet po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł oraz bieżących opłat w kwocie [...] zł obejmujących czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną oraz opał w wysokości [...] zł, strona dysponowała kwotą [...] zł na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ uznał, że w miesiącu składania wniosku nie występowały szczególnie uzasadnione okoliczności motywujące przyznanie wnioskowanej pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ dokonując analizy aktualnej sytuacji strony wskazał, że jej dochód wynosi [...] zł, przy obowiązującym kryterium dochodowym w wysokości [...] zł. i jest pomniejszony z tytułu zajęć komorniczych o kwotę [...] zł, zaś stałe miesięcznie wydatki bieżące z uwzględnieniem kosztów opału wynoszą [...] zł. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J. M. wniósł odwołanie domagając się jej uchylenia. Odwołujący się kwestionował ustalenie, że w [...] r., w jego przypadku nie występowały szczególnie uzasadnione okoliczności motywujące przyznanie świadczenia wskazując, że Sąd i Kolegium doszły w tym zakresie do odmiennych wniosków. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Następnie powołując się na treść art. 39 i art. 40 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej organ odwoławczy podkreślił, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zaznaczył przy tym, że przywołana ustawa nakazuje uwzględniać cele i możliwości pomocy społecznej. Wskazał również, że przyznanie zasiłku celowego, w tym celowego specjalnego, mieści się w ramach uznania administracyjnego organu. Dalej odwołując się do art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stwierdził, że dochód strony zarówno w [...] r. ([...] zł) jak i w [...] r. ([...] zł) znacznie przekraczał kryterium dochodowe, które uprzednio wynosiło [...] zł, a obecnie [...] zł w przypadku osoby samotnie gospodarującej. Organ zauważył jednocześnie, że na łączną kwotę [...] zł stanowiącą wydatki strony w [...] r. składają się również wydatki z tytułu spłaty kredytu w kwocie [...] zł, z tytułu zaległości za energię elektryczną w kwocie [...] zł oraz opłata za telefon w kwocie [...] zł, które, w ocenie organu, nie mogą być uznane za niezbędne wydatki służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb bytowych. Kolegium uznało, że strona z posiadanych środków, po potrąceniu zajęć komorniczych w kwocie [...] zł, jest w stanie zaspokoić swoje najniezbędniejsze potrzeby. W skardze na powyższą decyzję J. M.nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium w kwestii niezbędnych potrzeb bytowych podnosząc, iż ewentualne zaległości w opłatach za energię elektryczną czy wodę mogą spowodować przerwanie ich dostaw. Ponadto podkreślił, że sprawa była już rozpatrywana przez WSA w Gliwicach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej P.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, w tym wydawanych przez organy administracji decyzji. Kontrola ta przeprowadzana jest pod względem zgodności z obowiązującym prawem. Wyłącznie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy Sąd kontrolujący decyzję władny jest ją wzruszyć. Przy czym Sąd, zgodnie z art. 134 wyżej powołanej ustawy bierze pod uwagę zarzuty zawarte w skardze, a także bada sprawę z urzędu. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o powyższe uregulowania nie pozwoliła na stwierdzenie naruszenia prawa materialnego ani procesowego w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Przy ocenie prawidłowości poddanej kontroli decyzji organu odwoławczego należało mieć również na względzie art. 153 P.p.s.a.. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że wskazania dla organu odwoławczego zamieszczone w wyroku tutejszego Sądu z dnia 24 czerwca 2005 r. wyznaczają zakres kontroli i ocenę działań podejmowanych przez ten organ. W powołanym wyżej wyroku Sąd uznał konieczność wyjaśnienia sprawy i uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie oceny sytuacji skarżącego pod względem możliwości przyznania wnioskowanego świadczenia. Przyjdzie natomiast wskazać, że z dniem 1 maja 2004 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego. Weszła bowiem w życie ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) regulująca rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W myśl art. 150 tej ustawy do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy nowej ustawy. Oznacza to, że w oparciu o przepisy wskazanej wyżej ustawy podlegała rozpatrzeniu przedmiotowa sprawa. Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Jednym ze świadczeń określonych w tej ustawie jest zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji, ta forma pomocy przyznawana jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...] zł, (kwota dochodu została skorygowana przepisem § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950). W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący nie spełnia przepisanego w ustawie o pomocy społecznej kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, cyt. ustawy (kryterium tego nie spełniał również na podstawie uprzednio obowiązującej ustawy). W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca w art. 41 ustawy o pomocy społecznej przewidział możliwość przyznania, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści powołanego wyżej art. 41 wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Wskazuje na to redakcja powyższego przepisu, w którym ustawodawca stwierdził, że specjalny zasiłek celowy "może być przyznany". Oznacza to, iż samo spełnianie kryteriów ustawowych nie powoduje automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi, przyznać świadczenie. Ponadto podkreślić należy, że ocena zaistnienia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które jak wynika to wprost z normy zawartej w art. 41 ustawy o pomocy społecznej - może być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Organy orzekające powyższe uregulowania miały na uwadze. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający ostatecznie na ustalenie sytuacji życiowej skarżącego oraz rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej skarżącego oraz ponoszonych przez niego wydatków zarówno w dacie złożenia wniosku jak i w dacie wydania orzeczenia. Z analizy tej wynika, że z uzyskiwanego dochodu z tytułu renty rodzinnej po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń komorniczych strona jest w stanie ponieść wydatki niezbędne dla zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba stwierdzić, że w wydatkach tych organy każdorazowo uwzględniły również koszt zakupu opału. Przyjdzie zauważyć, iż w wyroku z dnia 24 czerwca 2005 r. Sąd wskazał, że gdyby skarżący otrzymał lokal socjalny w roku, w którym złożył wniosek (marzec 2003 r.), to wydatek na opał mógł się okazać nagły i oczywiście nieplanowany, co mogło uzasadniać jego przyznanie. Zgodnie bowiem z twierdzeniem strony w mieszkaniu tym nie ma gazu natomiast znajdują się piece węglowe do grzania i gotowania. Organ przeprowadził we wskazanym kierunku postępowanie w wyniku którego ustalił, że strona zamieszkuje lokal socjalny otrzymany w [...] po eksmisji z mieszkania z powodu zadłużenia (wywiad środowiskowy z dnia [...] r.). Ponadto z dokonanej przez organ analizy wydatków ponoszonych przez stronę z miesiąca poprzedzającego złożenie tegoż wniosku wynika, że w wydatkach strony uwzględniono zarówno koszty związane z zakupem opału oraz koszty gazu (butla gazowa). Zauważyć przy tym należy, że w toku postępowania strona nie wykazała zwiększonych i nieoczekiwanych wydatków motywujących przyznanie wnioskowanego świadczenia. W świetle powyższego nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, a o odmowie przyznania świadczenia decydowała sytuacja życiowa wnioskodawcy, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącego przez wykorzystanie własnych środków. Przyjdzie wskazać, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie mogą pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Organ odwoławczy odnosząc się do materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie uzasadnił w sposób wyczerpujący i jasny dlaczego uznał, że sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się strona skarżąca nie daje wystarczających podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczeń w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu organ słusznie uznał, że sytuacji skarżącego, którego dochody pozwalają na pokrycie niezbędnych wydatków, w tym wydatków na opał, nie można było uznać za szczególnie uzasadnioną. Natomiast przyjdzie wskazać, że organy nie wykazały się dostateczną sprawnością oraz poprawnością w zakresie prowadzonego w tej sprawie postępowania o czym świadczy ilość wydanych w sprawie decyzji oraz okres jaki upłynął od ponownego rozpoznania sprawy po wyroku Sądu do jej ostatecznego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, skargę - jako pozbawioną uzasadnionych podstaw - należało oddalić, co orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a.