IV SA/Gl 114/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Dłużnik alimentacyjny M.N. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej P.B. Powołała się na sytuację materialną i zdrowotną swoją oraz jej męża. Opisała swoje dotychczasowe życie wskazując, że dopiero w ostatnim okresie czasu wyszła z alkoholizmu i bezdomności, a obecnie pragnie normalnego życia, ale nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz K. odmówił umorzenia przedmiotowych należności w kwocie 12 420,25 zł wraz z odsetkami. Organ orzekający rozpatrzył sprawę na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wpłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności. W szczególności w 2015 r. wyegzekwowano od dłużniczki z tego tytułu 676,55 zł. Jest ona osobą w wieku produkcyjnym, pracuje zawodowo na podstawie umowy o pracę. Zwracając uwagę na charakter omawianych należności organ podniósł, że dłużnik nie wywiązujący się ze zobowiązań alimentacyjnych powinien liczyć się z tym, że jego zadłużenie będzie rosnąć i z koniecznością, jego spłaty, gdyż świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie są świadczeniami o charakterze bezzwrotnym. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od powyższej decyzji oczekując zrozumienia jej sytuacji. Wskazała też na płacone przez nią od listopada 2015 r. alimenty w wysokości 300 zł. Istniejące zadłużenie określiła jako ryzyko popadnięcia w ponowne tarapaty życiowe. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, całkowicie podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium przedstawiło stan prawny i faktyczny sprawy. Ustaliło m.in., że wnioskodawczyni zawarła związek małżeński w 2013 r. Prowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe, wynajmuje mieszkanie, na które przyznano jej dodatek mieszkaniowy do 30 listopada 2015 r. w kwocie 264,24 zł. Jej mąż legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przyznanym do 31 marca 2018 r. i zdolny jest do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Pobiera rentę w kwocie 995,17 zł netto. Natomiast wynagrodzenie wnioskodawczyni wynosi 1459 zł, z którego prowadzona jest egzekucja alimentacyjna ograniczona do kwoty 300 zł miesięcznie. W świetle okoliczności sprawy Kolegium potwierdziło stanowisko I instancji, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia przedmiotowych należności. Zwolnienie wnioskodawczyni z obowiązku uregulowania zadłużenia w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest niewątpliwie przedwczesne. Umorzenie ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego obowiązku. Tymczasem wnioskodawczyni jest osobą aktywną na rynku pracy, na bieżąco opłaca rachunki związane z utrzymaniem mieszkania i inne należności. Jest także szansa na poprawę sytuacji zdrowotnej jej męża. Dlatego odmowę umorzenia przedmiotowych należności Kolegium uznało za prawidłową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M.N. uznała zaskarżoną decyzję za niezgodną z prawem, gdyż przedstawione przez nią okoliczności nie zostały uwzględnione i wyjaśnione. Według jej twierdzeń nie uchylała się od obowiązku alimentacyjnego, a niepłacenie alimentów wynikało z jej poprzedniego trybu życia. Obecnie chciałaby dostać szansę na nowe życie, ale z czystą kartą. Zarzuciła, że stan zdrowia jej męża wcale nie rokuje poprawy. Zakwestionowała też stwierdzenie Kolegium o wywiązywaniu się przez nią z opłacania rachunków i podała, że dodatek pobiera obecnie w mniejszej wysokości – 18,49 zł z powodu zwiększonych dochodów rodziny. W piśmie pełnomocnika skarżącej z urzędu z dnia 1 sierpnia 2016 r. zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego zebranego w sprawie, nieustosunkowaniu się do wszystkich argumentów skarżącej, a przez to nieuwzględnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, b) naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia niespełniającego wymagań tego przepisu, c) art. 8 kpa poprzez niezastosowanie zasady pogłębienia zaufania obywateli do państwa w wyniku sporządzenia uzasadnienia z naruszeniem art. 107 § 3 kpa. Zarzucono nadto obrazę prawa materialnego, a to art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez odmowę umorzenia przedmiotowych należności. Zdaniem skarżącej wyrażonym w tym piśmie organ I instancji nie odniósł się wcale do jej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i życiowej. Podobny zarzut skarżąca skierowała do decyzji Kolegium, które nie odniosło się do wskazywanych przez nią przyczyn powstania zadłużenia, nie odniosło się do bieżącej sytuacji poprzedzającej wydanie decyzji i nie dokonało szczegółowej analizy sytuacji majątkowej skarżącej, w tym w zakresie kosztów utrzymania, wydatków rodziny na leki oraz kosztów związanych z koniecznością regulowania bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Pominięto też terminowy charakter jej umowy o pracę, zawartej jedynie do 6 grudnia 2015 r. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko dodając, że skoro sporne należności są egzekwowane, to są realne szanse na spłatę zadłużenia. Wskazał nadto na ograniczenia egzekucji z wynagrodzenia za pracę wynikające z ustawodawstwa pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawo o ustroju sądów administracyjnych – j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zobowiązań dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, wydane na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ma charakter uznaniowy (por. wyrok NSA z 6 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 890/14, zbiór LEX nr 1990000), co zresztą skarżąca przyznała w omówionym piśmie procesowym. Sądowa weryfikacja decyzji uznaniowych ma zaś ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone. O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne. Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom i twierdzeniom skarżącej organy administracji wyjaśniły okoliczności, które mają istotne znaczenie, a odnoszące się do przesłanek z cyt. art. 30 ust. 2, tzn. sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. Zarzuciła ona organowi I instancji, że lakonicznie wymienił on elementy stanu faktycznego dotyczące jedynie jej zdolności do pracy oraz faktycznego zatrudnienia. Tymczasem rzeczywiście mają one zasadnicze znaczenie, gdyż rzutują na jej możliwości płatnicze, czego wyrazem jest częściowo skuteczna egzekucja omawianych należności. W tym ostatnim zakresie organ I instancji także poczynił stosowne ustalenia. Zgromadził przy tym materiał dowodowy dający wystarczający obraz sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. Materiał ten pozwalał organowi odwoławczemu na ustosunkowanie się do zarzutów odwołania i przedstawienia szczegółowych danych w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącej. Można zauważyć, że to treść skargi i uzupełniającego ją pisma procesowego szermuje ogólnikowymi twierdzeniami, które nie podważają zasadniczych ustaleń organów. Jedynie w świetle okoliczności związanych ze stanem zdrowia męża skarżącej, w tym głównie ostatnio przebytą chorobą, trudno podzielić wysnutą przez Kolegium prognozę poprawy sytuacji zdrowotnej tej osoby. Nie jest to jednak okoliczność mogąca przeważyć na rzecz uwzględnienia skargi. Z wyjaśnień samej skarżącej złożonych na rozprawie sądowej wynika bowiem, że gołosłowne były jej zarzuty co do zakończenia zatrudnienia oraz niemożności regulowania przez nią bieżących niezbędnych wydatków. Przyznała w szczególności, że nadal jest zatrudniona i wszystkie rachunki opłaca, aczkolwiek czasami z opóźnieniem (ewentualne pożyczki także spłaca regularnie). Z dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, że jej mąż otrzymuje obecnie większe świadczenie rentowe (1197,73) niż poprzednio (995 zł), co musiało mieć także wpływ na wysokość pobieranego dodatku mieszkaniowego. Z drugiej strony skarżąca pomija okoliczność wskazywaną przez organy, że w granicach wyznaczonych przepisami prawa realizowana jest w ograniczonym wymiarze egzekucja przedmiotowego zadłużenia. Konieczne jest więc wskazanie, że należności z funduszu alimentacyjnego pochodzą za środków publicznych, w związku z czym na organach spoczywa obowiązek szczególnej dbałości o to, by były one racjonalnie wydatkowane, również w aspekcie odzyskiwania należności dłużników. Ponieważ chodzi o zastępcze realizowanie obowiązku alimentacyjnego, to umorzenie należności dłużników powinno być stosowane wyjątkowo, gdy okoliczności danego przypadku można uznać za szczególnie uzasadnione. Raz umorzona należność nie może być bowiem ponownie dochodzona od dłużnika, nawet gdy jego sytuacja uległa znacznej poprawie. Opisywane przez skarżącą okoliczności, a zwłaszcza deklarowana przez nią zmiana trybu życia zasługują na pozytywna ocenę i udzielenie jej koniecznego wsparcia. Może być ono przyznane w inny sposób przewidziany w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, np. przez odroczenie płatności albo rozłożenie na odpowiednie raty. Natomiast słusznie wskazał organ odwoławczy, że umorzenie należności byłoby przedwczesne. W aspekcie dosyć emocjonalnych wypowiedzi skarżącej należy też podnieść, że jej starania o przemianę własnego życia nie wyłączają odpowiedzialności za niedopełnione w przeszłości obowiązki. Oczekiwana przez nią pomoc nie musi więc przybrać żądanej przez nią postaci całkowitego uwolnienia od narosłych zobowiązań. W świetle całokształtu materiału dowodowego Sąd nie dopatrzył się zarzucanej organom dowolności w stosowaniu uznania administracyjnego. Ponieważ zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego okazały się chybione, na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) orzeczono, jak w sentencji. ec