IV SA/Gl 1141/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 26 listopada 2012r. Z.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. nr [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W dniu 16 stycznia 2013r. skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF", w którym zawarła informację, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonkiem i jedynym źródłem utrzymania są dla nich emerytury pobierane przez nią w wysokości 1.350 zł oraz jej męża w wysokości 3.500 zł. Jednocześnie stwierdziła, że posiada razem z mężem mieszkanie własnościowe o powierzchni 43m2 oraz nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi oraz przedmiotami wartościowymi. Ponadto dodała, że małżonkowie są osobami schorowanymi oraz pomagają finansowo córce, która samotnie wychowuje dziecko. W piśmie z dnia 22 stycznia 2013r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącą oraz jej małżonka, podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon itp.) oraz wydatków na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz nadesłanie dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki oraz wydatki ponoszone na leczenie i zakup leków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała pismo z dnia 9 lutego 2013r. Podkreśliła, że nie domaga się pomocy ani jałmużny, lecz ubiega się o zadośćuczynienie finansowe z tytułu pracy przymusowej. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca nie uzupełniła wniosku w zakresie objętym wezwaniem z dnia 22 stycznia 2013r. Tym samym nie można uznać, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa zostały zobrazowane w sposób dostatecznie wyczerpujący. Skarżąca odstępując od złożenia wyjaśnień i dokumentów nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym. W zakreślonym terminie pismem z dnia 4 marca 2013r. skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie. Ponownie podkreśliła, że nie domaga się przyznania pomocy, ale na podstawie posiadanych dokumentów ubiega się o zadośćuczynienie i rekompensatę finansową, gdyż jest ofiarą represji wojennych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2013r., wobec tego postanowienie to utraciło moc a sprawa została przejęta przez Sąd. W przedmiotowej sprawie Z. S. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się do wniosku Z.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem skarżąca pomimo wezwania z dnia 22 stycznia 2013r. nie udzieliła żadnych informacji dotyczących kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość dochodu uzyskiwanego przez nią i jej małżonka. Podkreślenia natomiast wymaga, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także najściślejsza współpraca z Sądem (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OZ 179/12). Jak podkreślono w orzecznictwie, jeśli skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.