IV SA/Gl 1145/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Beata Kozicka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Z.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta C., decyzją z dnia [...] r. Nr [...] odmówił przyznania Z.J. pomocy w formie posiłków w szkole dla córki E.J. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 13-letnią córką E.J., uczennicą I klasy gimnazjum. Organ podał, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód rodziny wyniósł 1.522,85 zł. Jednakże z uwagi na rezygnację przez stronę ze świadczenia z funduszu alimentacyjnego (wniosek z dnia 14 sierpnia 2014 r.) ustalono dochód rodziny z miesiąca złożenia wniosku tj. z miesiąca września 2014 r. Na dochód rodziny składał się: dodatek mieszkaniowy - 234,64 zł, zasiłek rodzinny - 106.00 zł. dodatek do zasiłku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - 80,00 zł, zasiłek pielęgnacyjny na córkę E. - 153,00 zł, renta strony - 669,21 zł i wynosił łącznie 1.242,85 zł. Dochód przekroczył ustawowe kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej, tj. 912,00 zł. Organ zaznaczył, że w trakcie wywiadu poinformowano stronę o możliwości ubiegania się o stypendium szkolne dla córki oraz o złożeniu wniosku o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy. Podał też, że w trakcie wywiadu środowiskowego strona złożyła oświadczenie, że nie będzie ubiegała się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego i dobrowolnie zrezygnowała w miesiącu wrześniu 2014 r. z przysługującego jej świadczenia. Zdaniem organu środki z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki pozwoliłyby rodzinie zabezpieczyć niezbędne potrzeby np. zakupu leków. Organ wskazał, że osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej jest zobowiązana w pierwszej kolejności wykorzystać przysługujące jej uprawnienia. W przypadku strony są to świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Powołał się na przepis art. 11 ustawy o pomocy społecznej, że osoba lub rodzina zobowiązana jest do współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Nie dostosowanie się strony do wskazań pracownika socjalnego dotyczących konieczności złożenia wniosku o świadczenie z funduszu alimentacyjnego świadczy o świadomym braku współpracy z pracownikiem socjalnym oraz biernej postawie w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a tym samym stanowi podstawę do odmowy świadczeń. W odwołaniu od tej decyzji strona wniosła ojej uchylenie i przyznanie posiłków w szkole dla córki E.J. od 01 września 2014 r. Wskazała na trudną sytuację materialną rodziny i zaznaczyła, że córkę od urodzenia wychowuje samotnie. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] wydana m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium opisało dotychczasowy stan czynności w sprawie. Dalej orgna odwoławczy wskazał, że postępowanie organu pierwszej instancji wszczęte zostało na wniosek strony złożony w dniu 09 września 2014 r. o przyznanie obiadów w Gimnazjum nr [...] dla córki E.J. na 1 semestr w roku szkolnym 2014/2015. W następstwie złożonego wniosku został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego strona podtrzymała swój wniosek. Z treści wywiadu i akt wynika, że strona jest osobą rozwiedzioną, zamieszkuje z córką E.J. - lat 13, uczennicą gimnazjum i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Dochód rodziny w miesiącu złożenia wniosku, tj. we wrześniu wynosił łącznie 1.242,85 zł, na który składały się: dodatek mieszkaniowy (234,64 zł) świadczenia rodzinne (186,00 zł) zasiłek pielęgnacyjny na córkę (153,00 zł) i renta strony (669,21 zł). Strona podała, że ponosi miesięcznie następujące wydatki: opłatę czynszu - 333,00 zł, gazu - 79,81 zł, energii elektrycznej - 69,53 zł, na zakup leków -100,00 zł oraz za telefon 35,00 zł, co wynosi łącznie 617,34 zł. Córka strony jest dzieckiem niepełnosprawnym od urodzenia. W orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia [...] r. (ważnym do [...] r.) wskazano, iż wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające jej funkcjonowanie oraz że wymaga stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W trakcie wywiadu pracownik socjalny poinformował stronę o zasadach przyznawania pomocy oraz o możliwości skorzystania z innych świadczeń, tj. stypendium socjalnego i świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o konieczności złożenia wniosków o ww. świadczenia. W trakcie wywiadu strona złożyła oświadczenie, że nie będzie ubiegała się o alimenty z funduszu alimentacyjnego na córkę E. z powodu konfliktu z jej matką. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. uchylił z dniem 1 września 2014 r. decyzję Nr [...] z dnia [...] r. przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną do 18 roku życia E.J. na pisemne oświadczenie Z.J. z dnia 14 sierpnia 2014 r. W dniu 16 września 2014 r. został przeprowadzony wywiad alimentacyjny z matką dziecka B.J. (byłą żoną strony) zamieszkałą w C., ul. [...], do którego podała, że nie pomaga ojcu dziecka, z powodu konfliktu nie ma kontaktów z córką E. Oświadczyła, że nie jest w stanie płacić alimentów na córkę ze względu na trudną sytuację materialno-bytową, utrzymuje się z pomocy Ośrodka. W trakcie wywiadu wymieniona podała, że jej dochód stanowi zasiłek celowy na zakup żywności - 70,00 zł i zasiłek okresowy - 249, 90 zł, razem 319,90 zł. Oświadczyła też, że Z.J. telefonicznie poinformował ją, że będzie rezygnował z funduszu alimentacyjnego, ale nie podał przyczyny. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2013 r., poz. 182, ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Jednocześnie przepis art. 4 ww. ustawy nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Podniosło, że stosownie do art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium zaakcentowało, że z przywołanych przepisów wynika, że osoba lub rodzina może otrzymać pomoc społeczną dopiero wówczas gdy wykorzysta swoje uprawnienia, w tym np. rentę, emeryturę, zasiłki rodzinne. świadczenia alimentacyjne. Strona świadomie zrezygnowała w miesiącu wrześniu 2014 r. z przyznanego córce E. świadczenia z funduszu alimentacyjnego, które wynosiło miesięcznie 280.00 zł. Mimo zobowiązania jej przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego (w dniu 09 września 2014 r.) do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie świadczeniowy 2014/2015 oświadczyła, że nie będzie się ubiegała o świadczenie alimentacyjne na córkę i nie złożyła wniosku o przyznanie takiego świadczenia. Brak powyższego świadczenia uszczuplił budżet rodziny i spowodował pogorszenie jej sytuacji materialnej, na którą strona powołuje się w odwołaniu. Takie działanie strony wskazuje na niewykorzystywanie swoich uprawnień oraz na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym i organ pierwszej instancji miał prawo odmówić przyznania wnioskowanej pomocy. Podsumowując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że dochód rodziny po rezygnacji ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego, chociaż skromny pozwala na samodzielne potrzeb żywieniowych dziecka. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (złożonej do protokołu w dniu 17 listopada 2014 r.) skarżący Z.J. zarzucił Kolegium, że rozpatrując odwołanie nie uwzględniło treści jego pisma z dnia 28 października 2014 r.. w którym wskazał, że z alimentów na córkę nie zrezygnował dobrowolnie, ale pod presją matki córki E.J. Do skargi załączył to pismo. Następnie dostarczył jeszcze kserokopię pisma Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 26 sierpnia 2014 r.. kserokopię decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. nr [...] przyznającą pomoc w formie posiłku dla E.J. od 2 września 2013 r. do 17 stycznia 2014 r. przez 5 dni w tygodniu w postaci pełnego obiadu w Szkole Podstawowej Nr [...] w C. oraz kserokopię upomnienia z dnia 13 listopada 2014 r. wystawionego przez Zakład Komunalny ..[...]" w C. wzywającego go do zapłaty zaległości, która na dzień 31 października 2014 r. wynosi 865.53 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie godzi się podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga Z.J. nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz.1647) wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby. Bez wątpienia te warunki przyznania stronie skarżącej pomocy zostały w sprawie spełnione. Jednakże, choć strona skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji osobistej i materialnej nie można z góry niejako przyjmować, że wszelkie możliwe świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są jej należne i to w żądanej wysokości. Z akt sprawy wynika, że w dniu 09 września 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie obiadów w Gimnazjum nr [...] dla córki E.J. na 1 semestr w roku szkolnym 2014/2015. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej podstawowym obowiązkiem organu w sprawach wszczętych wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego jest zbadanie kryterium dochodowego wnioskodawcy, gdyż spełnienie tego kryterium jest podstawowym warunkiem przyznania wsparcia ze środków pomocy społecznej, a prawidłowo wyliczony dochód rodziny skarżącego przekracza ustalone kryterium dochodowe dla rodziny. Od zasady tej ustawodawca przewidział wyjątek, jakim jest zasiłek celowy specjalny, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powyższym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Niewątpliwie, w świetle wyżej przywołanych przepisów potrzeba zgłoszona przez stronę skarżącą w niniejszej sprawie mieści się w katalogu potrzeb zaspokajanych w drodze tego rodzaju świadczenia. Zatem strona skarżąca mogła oczekiwać, że jej potrzeba zostanie zaspokojona. Nie mniej jednak dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji niezbędne będzie przywołanie treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wskazane unormowanie znajduje się w przepisach dotyczących zasad ogólnych pomocy społecznej. Zatem unormowanie to posiada charakter uniwersalny i musi być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu każdej sprawy. Zgodnie z nim organ pomocy społecznej zobowiązany jest uwzględniać potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z unormowania tego wynika, że nie każda niezbędna potrzeba zgłoszona przez osobę potrzebującą będzie zaspokojona, albowiem uzależnione to będzie także od posiadanych przez te organy środków na ich zaspokojenie. Godzi się tu zauważyć, że z powołanych wyżej przepisów wynika, iż przyznanie świadczenia z zakresu pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 k.p.a. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ administracji podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Taka konstrukcja nie wyklucza możliwości odmowy przyznania świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 1999 r., sygn. akt II SA/Gd 25/98, LEX nr 44078), jednakże nakłada na organ obowiązek każdorazowego wskazania przesłanek odmowy udzielenia świadczenia. Przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane powinny być tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 07 września 2007 r. sygn. I OSK 1851/06 nie publ.). W rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego. W sytuacji, gdy skarżący ubiega się m.in. o pomoc żywnościowa dla dziecka, a jednocześnie rezygnuje ze świadczeń dla dziecka z funduszu alimentacyjnego (odrzuca ta formę pomocy), nie sposób stwierdzić, że skarżący wykorzystuje swoje własne możliwości do poprawy sytuacji swojej rodziny. Innymi słowy, pogorszenie sytuacji finansowej rodziny spowodowała rezygnacja skarżącego ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną E.J. i fakt niezłożenia przez stronę wniosku o przyznanie tych świadczeń na następny okres świadczeniowy 2014/2015. Tej sytuacji, nie sposób ocenić inaczej, niż tak, ze skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stąd też w ocenie Sądu zaprezentowane tu zachowanie skarżącego ma cechy świadomego braku dążenia do polepszenia sytuacji finansowej swojej rodziny. Bez znaczenia pozostają tu postawa jego byłej żony, czy też to, że jest z nią w sporze. Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, iż wszystkie okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne, a więc wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (ustawy o pomocy społecznej), przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 k.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że, nawet osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać. Sumując w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez stronę skarżącą pomoc nie została jej przyznana. W toku postępowania administracyjnego rozważono wszelkie okoliczności mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 P.p.s.a.