IV SA/Gl 115/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi H.F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżona decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. działając na podstawie art. 104 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.) nie stwierdził u H. F. choroby zawodowej - pylicy płuc, wymienionej w poz.3/2 wykazu chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115). W uzasadnieniu tej decyzji podał, iż warunkiem koniecznym do stwierdzenia choroby zawodowej jest jej uprzednie rozpoznanie przez specjalistyczną placówkę służby zdrowia oraz wskazanie, że na jej powstanie miały wpływ warunki pracy w okresie zatrudnienia. W przypadku H. F., pomimo zatrudnienia w latach 1978- 1994 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" obecnie całkowicie zlikwidowanej, której następcą prawnym jest Spółka "B" w S., jako robotnik górniczy pod ziemią O/GRP i pomimo stwierdzenia, iż w czasie zatrudnienia pod ziemią narażony był na szkodliwe działanie pyłów węgla kamiennego, właściwa jednostka medyczna - Przychodnia Chorób Zawodowych Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. nie rozpoznała choroby zawodowej w postaci pylicy płuc. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł H. F.. Nie zgadzając się z wydaną decyzją wskazał, że orzekające w sprawie organy nie dysponowały danymi dotyczącymi jego narażenia na czynniki szkodliwe, jak również nie zapoznały się z dokumentacją medyczną leczenia w Przychodni Chorób Płuc od roku 1988. Podkreślił, że ostatnio jego stan zdrowia bardzo się pogorszył . Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest: - orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., - wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. W rozpatrywanej sprawie postępowanie epidemiologiczne wykazało, iż H. F. pracował w latach 1978-1994 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" w S. (której następcą prawnym jest Spółka B w S.) jako robotnik górniczy pod ziemią, gdzie był eksponowany na działanie pyłu węglowo- krzemowego, czyli pracował warunkach powodujących ryzyko powstania choroby zawodowej - pylicy płuc. Jednakże kompetentne jednostki diagnostyczne po badaniach zainteresowanego (Poradnia Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. - orzeczenie z dnia [...] r. i Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. - orzeczenie z dnia [...] r.) nie rozpoznały u Niego choroby w postaci pylicy płuc. Orzeczenia lekarskie wydano na podstawie obrazu radiologicznego klatki piersiowej, który nie wykazał obecności zagęszczeń ogniskowych odpowiadających efektom oddziaływania pyłów zwłókniających upoważniających do rozpoznania pylicy płuc. Organ sanitarny wyjaśnił, że badania radiograficzne płuc jest badaniem z wyboru w diagnostyce pylicy. Podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu RTG klatki piersiowej w pozycji tylno-przedniej zagęszczeń ogniskowych w płucach, mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających. Zdjęcia rentgenowskie klatki piersiowej są oceniane na podstawie porównania ze standardem radiograficznym pylic Międzynarodowego Biura Pracy. Dodał, iż nie ma podstaw by kwestionować orzeczenia lekarskie wydane przez kompetentne placówki służby zdrowia oraz oparte na przeprowadzonych, specjalistycznych badaniach. W odpowiedzi na zarzuty odwołania wyjaśnił, że proces pyliczy przebiega powoli i nie wymaga weryfikacji radiologicznej w krótkim okresie czasu, stąd nie stosuje się w tym przypadku ograniczenia czasowego i choroba ta może być rozpoznana nawet długo po ustaniu narażenia zawodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. F., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania domagając ponadto dopuszczenia dowodu z opinii biegłego- specjalisty ds. chorób płuc, na okoliczność ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej- pylicy płuc, powstałej w związku z wykonywaniem pracy zawodowej na stanowisku pomocy dołowej w Kopalni Węgła Kamiennego "A". W uzasadnieniu stwierdził, że wydane w sprawie decyzje organów sanitarnych są błędne i wydane zostały z naruszeniem prawa. Podkreślając pracę skarżącego w narażeniu na działanie pyłów węglowych dodał, że już w 1988 r. lekarze stwierdzili zmiany chorobowe płuca lewego. Pomimo przedłożonej dokumentacji medycznej, orzekające w sprawie jednostki medyczne nie miały możliwości zapoznać się z tymi dokumentami i wydając swoje rozstrzygnięcia nie mogły ich ocenić. Według skarżącego naruszono tym samym zasady wyrażone w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz przytoczył argumenty wskazane w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 19 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 899/07 uchylił zaskarżoną decyzje. Zdaniem Sądu uzasadnienia zawarte w orzeczeniach lekarskich jednostek diagnostycznych obu instancji nie spełniały wymogów opinii biegłego w rozumieniu wskazanych przepisów. Podczas, gdy w przepisie prawnym - rozporządzeniu nie określa się parametrów choroby- pylicy płuc, tym bardziej istnieje potrzeba dokładnego uzasadnienia prezentowanego w sprawie stanowiska w stanowiących podstawę rozstrzygnięcia orzeczeniach medycznych. Dodatkowo, co wynikało zarówno z odwołania jak i ze skargi, organy medyczne nie ustosunkowały się do wcześniej przeprowadzonych badań przez skarżącego. Jest to tym bardziej niezbędne dlatego, że wraz z odwołaniem od decyzji pierwszej instancji zainteresowany przedłożył dokumentację medyczną potwierdzającą fakt długoletniego leczenia w Poradni Pulmonologicznej. Wśród zaleceń dla skarżącego pojawiały się wskazania do leczenia w miejscowej przychodni i badania kontrolne, co mogło sugerować rozwój choroby. Natomiast z akt rozpatrywanej sprawy nie wynikało, czy dokumentacja ta została przedstawiona orzekającym w sprawie jednostkom medycznym, dlatego też brak było ich stanowiska w tym zakresie. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, wobec braku pełnej, wyczerpującej dokumentacji nie można było przeprowadzić kontroli legalności działania orzekających w sprawie organów sanitarnych, które w istocie rozstrzygają o stwierdzeniu lub braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz oceny narażenia zawodowego pracownika. Wobec jednoznacznego stwierdzenia w rozpatrywanej sprawie narażenia zawodowego oraz nie dość jasnego i jednoznacznego wykluczenia choroby - pylicy płuc, niemożliwa stała się kontrola legalności działania organów administracji. Dlatego też wobec zaistnienia powyżej naprowadzonych braków postępowania, a więc nie podjęcia w sprawie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, tj. wobec naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeku postępowania administracyjnego zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jako wydaną z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej w toku postępowania prawidłowo przeprowadził postępowanie w celu ustalenia, czy u H. F. wystąpiła choroba zawodowa - pylica górników kopalń węgla kamiennego. Zdaniem organu wszystkie czynności zostały dokonane w oparciu o obowiązujące przepisy z uwzględnieniem wyników badań przeprowadzonych przez kompetentne, powołane do tego ośrodki medyczne oraz kartami oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej przeprowadzonych. Ponadto organ wskazał w oparciu o orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...], iż na podstawie dokumentacji medycznej i zmian radiologicznych nie można stwierdzić choroby zawodowej pylicy płuc, a jedynie fakt leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i rozedmy płuc. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący domagał się uchylenia w całości zaskarżonych decyzji. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko podniesione w odwołaniu oraz wskazał na brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego rozstrzygnięcia. Ponadto zarzucono błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, iż odrzeczenia lekarskie spełniają warunki przewidziane dla opinii biegłego i stanowią adekwatny środek dowodowy pozwalający na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Z tych też względów, zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja nie może się ostać. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów administracyjnych polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 P.p.s.a. wziął pod uwagę z urzędu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem stwierdzić, że w zakresie rozpoznanej sprawy organy zastosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych. Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego utraci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu 3 lipca 2009 r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego. Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny, ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a zatem w oparciu o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825), oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 P.p.s.a.