IV SA/Gl 116/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) określa, że nie może być ona wykonana 3) przyznaje adwokatowi C.C. wynagrodzenie w kwocie [...] złotych (słownie złotych: [...]) z tytułu udzielonej pomocy prawnej z urzędu Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy z upoważnienia Starosty P. orzekł o zwrocie przez B. S. nienależnego świadczenia pieniężnego pobranego jako [...] za okres od [...] do [...] wraz z przekazaną od świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wyjaśnił, że B. S. została zarejestrowana w [...] w dniu [...] po okresie pobierania świadczenia [...]. Mocą wyroków Sądu Rejonowego w T. i Sądu Okręgowego w K. przyznano jej prawo do świadczenia [...], w pierwszym wyroku od [...] do [...] w drugim wyroku od [...] do [...]. Wobec faktu pobierania w tym czasie zasiłku dla [...], po wznowieniu postępowania, uchylono decyzje: o przyznaniu [...] i o przyznaniu prawa do [...] od dnia [...]. Uchylenie decyzji przyznających [...] i prawo do [...] spowodowało, że wszystkie wypłacone świadczenia stają się nienależne. Zgodnie z art. 76 cytowanej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Mocą decyzji zainteresowana pobierała [...] od dnia [...] do [...]w łącznej kwocie [...], przy czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił na konto Funduszu kwotę [...], przez co do zwrotu pozostała kwota[...] , czyli świadczenie za okres od dnia [...] do [...]. Niezadowolona z powyższej decyzji B. S. wniosła odwołanie, wnosząc o korektę wymienionej powyżej decyzji Starosty P., powołanie biegłych z zakresu prawa administracyjnego oraz przyznanie odszkodowania – zadośćuczynienia – rekompensaty za poniesiony stres i krzywdę w kwocie [...]. W uzasadnieniu odwołania zarzuciła organowi zastosowanie przepisów, które w jej przypadku nie powinny mieć zastosowania, a mianowicie ustawy zmieniającej ustawę o promocji zatrudnienia i rynkach pracy, która zaczęła obowiązywać od dnia 26 października 2007 r., podczas gdy decyzja pozbawiająca ją [...] oraz prawa do [...] wydana została w dniu [...] Podniosła, że wprawdzie wyrokami sądowymi przyznano jej świadczenie[...], ale Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał potrącenia świadczeń do dnia [...] a skoro w okresie od [...] do [...]nie przyznano jej świadczenia [...], to w tym czasie słusznie otrzymywała [...] i nie powinna go zwracać. W jej odczuciu decyzja domagająca się zwrotu kwoty [...] z tytułu pobranego [...] w okresie od [...] do [...] nie znajduje podstawy w obowiązującym prawie i w sposób rażący narusza prawa[...]. Dlatego też wniosła o korektę tych nieprawidłowości. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda Ś., działając na podstawie art. 7 ust. 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 176, poz.1243) w związku z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz.U. Nr 99, poz.1001 ze zm.) w trybie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu po analizie przebiegu dotychczasowego postępowania wyjaśnił, że zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni do dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W przedmiotowej sprawie przyznanie stronie świadczenia [...] na okres od dnia [...] do [...] spowodowało, że nie spełniała ona od dnia [...] warunków do posiadania statusu osoby [...]. Nie wypełniła bowiem w tych okolicznościach warunków wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy. Nie spełniając zaś wymogów do zarejestrowania [...], nie mogła w konsekwencji uzyskać prawa do [...], przyznanego jej od dnia [...] Dlatego też, organ pierwszej instancji po powzięciu informacji o przyznaniu odwołującej świadczenia [...] na okres od dnia [...] do [...] prawidłowo wzruszył wcześniejsze decyzje w przedmiocie statusu osoby [...] oraz prawa do [...] i jednocześnie orzekł o odmowie uznania B. S. za osobę [...] oraz o odmowie przyznania jej prawa do zasiłku od dnia [...] W konsekwencji wydania wymienionych powyżej decyzji, zasiłek [...] pobrany za okres od dnia [...] do [...] stanowił świadczenie nienależnie pobrane i podlega zwrotowi. Z uwagi jednak, że zasiłek nienależnie pobrany za okres od [...] do dnia [...] został zwrócony na konto [...] w P. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też w decyzji, jako świadczenie nienależnie pobrane, określono świadczenie za okres [...] do [...]. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że odwołująca się została szczegółowo pouczona o warunkach posiadania statusu osoby[...] , będącego warunkiem posiadania prawa do [...]oraz o przesłankach utraty statusu osoby [...], w tym także o konsekwencjach wynikających z treści art. 76 wymienionej wcześniej ustawy. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową i orzekł jak w sentencji. Nie godząc z powyższą decyzją B. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając jej zmiany poprzez przywrócenie jej statusu osoby [...]i prawa do [...] po okresie ustania świadczenia [...] od dnia [...] Dodatkowo wniosła o powołanie biegłych z zakresu prawa administracyjnego i przepisów dotyczących [...], przyznania jej [...]poprzez ustanowienie [...] z urzędu, zasądzenia na jej rzecz jako odszkodowania i rekompensaty kwoty [...] oraz zasądzenia od organu na jej rzecz kosztów sądowych. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji albowiem jest ona całkowicie niesłuszna. Wskazała, że Wojewoda wydając swoją decyzję nie rozpatrzył sprawy w jej całokształcie, pomijając istotne, jej zdaniem, okoliczności, a wśród nich jej skargi na inną decyzję Wojewody, a mianowicie decyzję z dnia [...] Dalej przywołując art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia (....) dodała, że organ rentowy rozliczył się już z Urzędem Pracy, przekazując na jego konto wymagane kwoty. Dodatkowo podniosła, że pozbawienie jej statusu osoby [...] i prawa do [...] po zakończeniu pobierania świadczenia [...] nie znajduje, w jej odczuciu, uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa. Wskazała, że dopełniła wszystkich wymagań przy [...] , a ustawa nie przewiduje by pozbawiać ją statusu osoby [...] po dniu [...] Wniosek o zasądzenie na jej rzecz, od organów administracyjnych rozstrzygających jej sprawę w pierwszej i drugiej instancji, odszkodowania w kwocie [...] skarżąca uzasadniła wadliwością prowadzonego przez te organy postępowania administracyjnego, co spowodowało wystąpienie u niej stresu i pogorszenie się jej stanu zdrowia, a także niedostatek i niemożność prawidłowego [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca podtrzymała w pełni swoją skargę, dalej wskazując na nieprawidłowe działanie organu odwoławczego, podkreślając, ze skoro od dnia [...] pobierała tylko [...], (zakończył się bowiem okres pobierania świadczenia[...]), to było to świadczenie jak najbardziej jej należne. Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącej podtrzymując osobistą skargę skarżącej, ograniczył jej żądania – to znaczy zrezygnował z powołania biegłych sądowych w zakresie prawa administracyjnego i zasądzenia odszkodowania w wysokości [...] Ponadto wniósł o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, oświadczając, że nie została ona opłacona. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w treści ustawy. Kryterium kontroli wykonywanej przez te sądy określa art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), stanowiący, że jest ona sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola sądów polega na zbadaniu, czy kwestionowana decyzja nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy badają również, czy organ administracji publicznej nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością decyzji (art. 145 § 1 cytowanej ustawy). Jednakowoż sądy administracyjne – w myśl art. 134 § 1 tej ustawy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc związanymi zarzutami i wnioskami skargi, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. Kierując się tym zapisem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, a zatem nie może ona pozostać w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.jedn. Dz.U. z 2008 r., Nr 69, poz.415 ze zm.) "osoba, która pobrała nienależne świadczenie, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni o dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie, na mocy art. 76 ust. 2 pkt 1 uważa się przy tym: 1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający był pouczony o tych okolicznościach; 2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) zasiłek, dodatek szkoleniowy, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78; 4) koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6; 5) zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę; 6) świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego; 7) świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego. Podstawą wydania rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie, zobowiązującego B. S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci [...] było założenie, iż wyżej wymieniona w dniu rejestracji w [...] w P., wskutek późniejszego przyznania jej wyrokami Sądu Rejonowego w T. i Sądu Okręgowego w K. świadczenia [...], nie spełniała przesłanek warunkujących uzyskanie statusu osoby [...], co z kolei stanowi warunek sine qua non nabycia prawa do pobierania świadczenia w postaci [...]. Z tego powodu organ pierwszej instancji wznowił postępowanie w sprawie a następnie wydał decyzję z dnia [...] mocą której orzekł o uchyleniu własnych decyzji ostatecznych, a mianowicie: decyzji z dnia [...] o uznaniu B. S. za osobę [...], decyzji z dnia [...] o przyznaniu jej prawa do [...], oraz decyzji z dnia [...] orzekł o utracie prawa do tego [...] z dniem [...]. i o odmowie uznania B. S. za osobę [...] i odmowie przyznania jej prawa do [...]. Decyzją Wojewody Ś. z dnia [...] wymieniona decyzja została utrzymana w mocy. To z kolei rozstrzygnięcie stanowiło podstawę wydania decyzji rozpatrywanych w obecnym postępowaniu, czyli decyzji zobowiązujących stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednakże rozstrzygnięcie Wojewody z dnia[...] nr [...] zostało przez B. S. zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 3 lipca 2008 r. orzekł o uchyleniu tego rozstrzygnięcia (sprawa o sygnaturze IV SA/Gl 1190/07) stwierdzając, iż narusza ono przepisy postępowania w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, kwestia pozbawienia skarżącej prawa do świadczenia w postaci [...] powróciła do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. Odnosząc się jednocześnie do rozpoznawanego postępowania w sprawie zwrotu nienależenie pobranego świadczenia – w postacie [...] , w świetle obowiązujących przepisów, nie budzi wątpliwości fakt, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której dane świadczenie zostało przyznane (zob.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 331/05, publ.: LEX nr 187405). W rezultacie jest poza sporem, że podstawą wydania przez organy obydwu instancji decyzji orzekających o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w postaci [...] musi być wcześniejsze rozstrzygnięcie, mocą którego uchylono decyzje o przyznaniu [...] i związanego z tym statusem [...] i odmówiono skarżącej przyznania prawa do jego pobierania. Tymczasem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty Powiatowego w P. z dnia [...] a zatem sprawa posiadania przez skarżącą [...] i prawa do [...] nie została rozstrzygnięta w sposób ostateczny. Decyzja w tej sprawie jest podstawą dla prowadzenia postępowania w sprawie ewentualnego pobrania nienależnego świadczenia. Tylko bowiem w przypadku zakwestionowania zasadności przyznania stronie skarżącej statusu osoby [...] i związanego z tym stanem przyznania [...] dla osoby [...] – zasadne będzie dalsze postępowanie w kwestii pobrania nienależnego świadczenia. Okoliczności niniejszej sprawy wyczerpują przesłankę, o której mowa w art. 145 §1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została ona wydana w oparciu o inną decyzję, lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Oznacza to z kolei, że w rozpatrywanej sprawie na podstawie art. 145 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) uzasadnione jest uchylenie decyzji stanowiącej przedmiot skargi. W toku ponownego rozpoznania sprawy Wojewoda uwzględni rozstrzygnięcie, jakie zostanie podjęte w wyniku ponownego rozpoznania przez niego sprawy w przedmiocie odwołania złożonego przez B. S. od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] uchylającej wcześniejsze decyzje, czyli decyzji z dnia [...] o uznaniu B. S. za osobę [...], decyzji z dnia [...] o przyznaniu jej prawa do [...] , oraz decyzji z dnia [...]o utracie prawa do tego [...] z dniem [...] Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z zaistnieniem przesłanki określonej w art. 145 §1 pkt 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 132 oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na fakt, iż mocą zaskarżonej decyzji skarżącą zobowiązano do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, uwzględnienie skargi wpływa na jego wykonanie. Dlatego, działając w oparciu o art. 152 cytowanej powyżej ustawy, Sąd określił, że decyzja ta nie może być wykonana do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. O przyznaniu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu orzeczono na podstawie 18 ust.1 pkt 2 lit.b Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).