IV SA/Gl 1172/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2007r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 20 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) ustalił B. D. kwotę nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania E. D. i P. K. w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. w kwocie [...] zł pobranego na mocy decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu przywołując treść art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenia rodzinne wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Przywołano ustalenia postępowania, które ustaliło , że złożone przez nią oświadczenie, iż nie wychowuje dzieci wraz z ich ojcami, okazało się nieprawdą. Dlatego też stwierdzono, iż B. D. pobierała nienależnie świadczenie w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Dlatego też pobierając to świadczenie w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. bez tytułu prawnego – zobowiązana jest do ich zwrotu. W zakończeniu poinformowano, że na zasadzie art. 30 ust. 9 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, ewentualnie odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty. We wniesionym odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z otrzymanej decyzji i domagała się jej uchylenia i umorzenia wyliczonej kwoty. Wskazała, że przedmiotowe żądanie jest nieuzasadnione, gdyż trudno sporadyczne widywanie się ojców z dziećmi uznać za wspólne wychowywanie dzieci. Podniosła, że ingerencja ojców w postaci łożenia środków finansowych – w postaci alimentów, nie można traktować jako wspólne wychowywanie dzieci z ich ojcami, gdyż faktycznie udział ojców jest tak znikomy, że wręcz niezauważalny i nie mający większego znaczenia. Dodała także, że jest osobą bezrobotną i nie posiada żadnego majątku, dlatego też nie będzie w stanie uregulować należności, do zwrotu której została zobowiązana. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu po przedstawieniu dotychczasowego postępowania wskazano, że decyzją z dnia [...] r. zmienioną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. przesądzono o uchyleniu podstawy podobierania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Decyzją tą Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta Miasta R. w części dotyczącej prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i orzekło o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego dla E. D. i P. K. oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla E. D. a w pozostałym zakresie utrzymało wymienioną decyzję, czyli potwierdziło utratę prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci. B. D. nie złożyła od powyższej decyzji skargi do sądu administracyjnego, wskutek czego decyzja ta stała się prawomocna i ostateczna. W konsekwencji pobrany w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. przez nią dodatek z tytułu samotnego wychowywania dzieci, zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych (art. 30 tej ustawy) należało uznać za nienależnie pobrany, a w konsekwencji organy administracyjne zmuszone były decyzją kwotę nienależnie pobranego świadczenia ustalić, co uczyniono właśnie zaskarżoną decyzją. Dlatego też uznano rozstrzygnięcie pierwszej instancji za prawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz decyzji Prezydenta Miasta R., podkreślając, że oświadczenie, przyjęte przez organy za podstawę rozstrzygnięcia o nienależnym świadczeniu, złożyła pod wpływem błędu. W uzasadnieniu swej skargi nie godząc się z otrzymaną decyzją o nienależnie pobranym świadczeniu w wysokości [...] zł, podkreśliła przede wszystkim, że organy niesłusznie uznały, że nie jest matką samotnie wychowująca dzieci. Na potwierdzenie swego stanowiska przywołała przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dowodząc, że wychowywanie dziecka polega na oddziaływaniu rodziców na jego osobowość, na trosce o jego rozwój fizyczny i duchowy, w tym o jego zdrowie, na jego pielęgnacji i leczeniu, dbałości o rozwój dziecka w imię jego dobra, kształtowaniu jego postaw emocjonalnych i jego światopoglądu, jak również na umiejętności życia w rodzinie i poza nią, na ukierunkowaniu jego rozwoju intelektualnego i psychicznego. W jej odczuciu ojcowie jej dzieci nie uczestniczą w taki sposób w wychowywaniu swoich dzieci, gdyż trudno uznać rzadkie kontakty z nimi oraz przekazywane na ich rzecz środki finansowe za wypełnianie obowiązków rodzicielskich. Nie może to być wspólne wychowywanie, bo według niej ingerencja ojców w życie jej dzieci jest znikoma, wręcz niezauważalna i nie mającą większego wpływu na ich rozwój. Podkreśliła także, że jej oświadczenie, które przywołują organy złożone było pod wpływem błędu, do którego przyczynił się także adresat tego oświadczenia, czyli pracownik socjalny. W zakończeniu skargi dodała, że jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnego majątku i nie jest w stanie uregulować ustalonej decyzją kwoty nienależnego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska i powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliło przede wszystkim, że kwestionowana decyzja była konsekwencją ostatecznej decyzji uchylającej prawo skarżącej do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła o umorzenie postępowania, w jej ocenie bezprzedmiotowego. Wskazując na fakt wydania w dniu [...] r. przez Prezydenta Miasta R. decyzji umarzającej kwotę ustalonego zaskarżoną decyzją nienależnie pobranego świadczenia, uznała, że niniejsze postępowanie przed sądem stało się w ten sposób bezprzedmiotowe. Pismem z dnia [...] r. Sąd wezwał skarżącą do sprecyzowania żądania tego pisma, szczególnie do wskazania, czy pismo to należy traktować jako cofnięcie skargi. Do ogłoszenia wyroku w sprawie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując niniejszą sprawę zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) nie wykazała, by zaskarżona decyzja nie odpowiadała w pełni wymogom prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ostatniej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że skarżąca przedmiotem skargi uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, mocą której ustalono wysokość nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania przez nią córki i syna na kwotę [...] zł. Stąd też skład orzekający w niniejszej sprawie nie może oceniać legalności decyzji ostatecznej z dnia [...] r. nr [...], która nie została przez skarżącą zaskarżona do sądu administracyjnego i stała się decyzją ostateczną. Nie można zatem uczynić przedmiotem rozważań ustaleń będących podstawą rozstrzygnięć przyjętych w tej decyzji. Zatem kwestie merytoryczne związane z prawidłowością nie przyznania skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci, sprecyzowane w skardze a dotyczące złożonego pod wpływem błędu oświadczenia o wspólnym wychowywaniu dzieci wraz z ich ojcami, jak również kwestionowanie ustaleń organu w zakresie uczestniczenia w wychowywaniu jej dzieci ojców dzieci, nie mogły wpłynąć na treść rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie. Dotyczą one bowiem w istocie decyzji rozstrzygającej o uprawnieniu lub o jego braku i odnoszą się bardziej do decyzji Kolegium z dnia [...] r., która nie została przez nią zaskarżona do sądu administracyjnego Zaskarżona decyzja jest konsekwencją i następstwem wydania wymienionej powyżej decyzji z dnia [...] r., która rozstrzygnęła o uprawnieniu skarżącej do zasiłku rodzinnego dla córki E. D. i syna P. K. oraz o dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla E. D. oraz o braku takiegoż uprawnienia do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania obojga dzieci. Skład orzekający dokonując kontroli zaskarżonej decyzji badał zatem tylko postępowanie związane z ustaleniem kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Kwestię uprawnień do świadczeń rodzinnych, jak i ich zwrotu reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), a jej przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Nie ulega wątpliwości, że skarżącej na podstawie decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...]. nr [...] przyznano świadczenia rodzinne w postacie zasiłku rodzinnego, dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dzieci córki E. D. i syna P. K. oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego dla E. D.. Nie ma jednak także wątpliwości, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. zmieniającą, w wyniku odwołania strony, decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] r., pozbawiono stronę skarżącą prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Wskutek tego skarżąca w okresie od [...] 2004 r. do [...] 2005 r. pobrała dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci bez tytułu prawnego. Stosownie zaś do treści art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 tej ustawy świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Przy czym warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest jednak uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane, co w rozpatrywanej sprawie miało miejsce, a nastąpiło to mocą wymienionej powyżej decyzji z dnia [...] r. W rozpatrywanej sytuacji, mając na uwadze treść powołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy podzielić pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w oparciu o art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a za taki należy uznać pobrany w rozpoznawanej sprawie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W tym stanie faktycznym i prawnym Sąd z urzędu nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji takiego naruszenia przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy, nie dopatrzył się także naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Reasumując, podjęte w sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie pomimo subiektywnych odczuć skarżącej należy uznać za prawidłowe, bowiem nie narusza ono prawa i w sposób wyczerpujący wyjaśnia sposób wyliczenia żądanych do zwrotu kwot. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i dlatego na podstawie art. 151 cytowanej ustawy należało ją oddalić, co orzeczono w sentencji. Na marginesie skład orzekający nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej zawartego w piśmie z dnia [...] r. a dotyczącym umorzenia postępowania w sprawie wszczętej jej skargą z dnia [...] r., gdyż przypadki umorzenia postępowania reguluje art. 161 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i żaden z tych przypadków nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie, gdyż pomimo wzywania strony skarżącej do sprecyzowania, czy cofa złożoną skargę, Sąd nie doczekał się jednoznacznej odpowiedzi i rozpatrywał sprawę na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału.