IV SA/Gl 1173/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie umorzenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści skargi z dnia [...] W.B. zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata powołując się na skomplikowany charakter sprawy oraz na trudną sytuację materialną. Następnie, to jest w dniu [...] skarżąca nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdziła, iż żąda prawa pomocy w zakresie całkowitym. W treści rzeczonego formularza zadeklarowała, że jest bezrobotna, gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości oraz nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Strona dodała, że ponosi koszty z tytułu czynszu ([...] zł miesięcznie), opłat za energię elektryczną ([...] zł co 2 miesiące), gaz ([...] zł co 2 miesiące) i wodę wraz z kanalizacją i wywozem śmieci (ogółem miesięcznie [...] zł), a nadto uiszcza alimenty na dwoje dzieci (łącznie [...] zł) i wydatkuje [...] zł na środki medyczne. Do wniosku strona dołączyła dokumenty potwierdzające wysokość obciążających ją zaległości z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Pismem z dnia 3 lutego 2016 r. zwrócono się do skarżącej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie wezwano ją o nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego, iż jest osobą bezrobotną, udokumentowanie ponoszonych kosztów utrzymania, a także o wskazanie i udokumentowanie źródeł, z których wobec deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów, czerpie środki na pokrycie tych kosztów. W odpowiedzi, W.B. nadesłała zaświadczenie potwierdzające, że od [...] jest bezrobotną, bez prawa do zasiłku, dowody wpłaty obrazujące ponoszone przez nią wydatki z tytułu czynszu oraz opłat za energię elektryczną i gaz. Nadesłała nadto oświadczenie podpisane przez osobę o nazwisku J.S., w którym wskazał on, iż "pomógł W.B. w opłaceniu bieżących rachunków". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi W.B. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a zatem obejmująca problematykę z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Skarżąca korzysta więc w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) i dlatego jej wniosek w tym zakresie był od początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z poglądem wyrażonym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 grudnia 2015 r. - karta nr 1 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca wymogu tego nie zachowała. W tym miejscu należy przyznać, że W.B. od ponad roku jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, co udokumentowała stosownym zaświadczeniem. Fakt ten sam w sobie nie musi jednak jeszcze świadczyć o tym, aby zachodziła w jej przypadku przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że wnioskująca, deklarująca długotrwały brak jakichkolwiek dochodów, nie podawała równocześnie, aby nie była w stanie pokrywać kosztów utrzymania, a przeciwnie, przedłożyła dokumenty źródłowe, potwierdzające, iż koszty te uiszcza. Zgodnie z jej wywodami, miesięczna suma rzeczonych kosztów to prawie [...] zł (należności z tytułu czynszu i opłat za tzw. media oraz wydatki na "środki medyczne"), do czego należy przecież jeszcze doliczyć koszty wyżywienia, zakupu niezbędnych środków czystości oraz odzieży. W tym stanie rzeczy niezbędne było ustalenie, z jakiego źródła wyżej wymieniona czerpie środki na pokrycie przedmiotowych wydatków. Odpowiadając na wezwanie do złożenia wyjaśnień w tym zakresie (zarządzenie z dnia 3 lutego 2016 r.), skarżąca nadesłała jedynie oświadczenie podpisane przez osobę o nazwisku J.S., w którym wskazał on, iż "pomógł W.B. w opłaceniu bieżących rachunków". Oświadczenie takie nie może jednak być uznane za wystarczające. Po pierwsze, nie wyjaśniono kim jest J.S. (poza imieniem i nazwiskiem nie podano jakichkolwiek bliższych danych), w jakiej relacji pozostaje on ze skarżącą, a przede wszystkim, z jakiego tytułu miałby jej przekazywać środki pieniężne. Po drugie, zarówno z wywodów skarżącej jak i z przywołanego oświadczenia nie wynika, w jakiej wysokości środki te mają być przekazywane, ani też, czy ich przekazanie miało charakter jednorazowy, czy też następuje periodycznie. Po trzecie wreszcie, we wspomnianym oświadczeniu zawarto stwierdzenie, że chodzi tu o "pomoc w opłaceniu bieżących rachunków", a skoro tak, dalej nie wiadomo, skąd strona czerpie środki na wydatki inne niż "bieżące rachunki", a mianowicie na deklarowane przez nią koszty zakupu środków medycznych oraz na wyżywienie, zakup środków czystości i odzieży. W takiej sytuacji nie można przyjąć, aby sytuacja materialna strony została przez nią zobrazowana w sposób nie budzący wątpliwości. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności oddalono wniosek o ustanowienie pełnomocnika, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.