IV SA/Gl 1229/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. nie stwierdził u M.W. choroby zawodowej w postaci "przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni nadgarstka" wymienionej w pozycji 20/1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869). W motywach uzasadnienia organ I instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia lekarskiego nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawionego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w K. Poradnia Chorób Zawodowych w S. oraz orzeczenia lekarskiego nr [...] wystawionego przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego IMP i ZŚ w S., a także oceny narażenia zawodowego dotyczących M.W. stwierdzono, że podczas zatrudnienia w A sp. z o. o. na stanowisku sprzedawca, B sp. Jawna na stanowisku sprzedawca oraz Spółdzielni C w B. na stanowisku sprzedawca- kasjer wykonywała czynności zawodowe polegające na obsłudze klienta (podawanie towaru, przyjmowanie pieniędzy, obsługa kasy fiskalnej), sprzątaniu sklepu, transporcie wewnętrznym towaru i jego przyjmowaniu (skrzynki z piwem w wadze ok. 17 kg, karton z piwem 15kg, zgrzewki wody i napoi 9-12 kg, a także artykuły mięsne, rybne i garmażeryjne), układanie towaru w ladach oraz stosów ze skrzyń w ilościach max 9 skrzynek pustych i 8 pełnych, sprawdzaniu dat przydatności do spożycia towaru (przesuwanie i ustawianie towaru na regałach) związane z ciężką pracą fizyczną spowodowaną dźwiganiem w pozycji stojącej elementami chodzenia, nie połączona z istotną monotypią w zakresie stawów nadgarstkowych- nie była narażona na wykonywanie pracy w sposób monotypowy, obciążający kończyny górne w stawach nadgarstkowych. Wobec powyższego organ stwierdził, że M.W. nie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej- zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Następnie stwierdzono, że na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j. Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.) oraz Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 z późn. zm.) warunkiem niezbędnym do stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie przez właściwą jednostkę orzeczniczą choroby zawodowej ustalonej w wykazie chorób zawodowych, a ponadto stwierdzenie w wyniku oceny warunków pracy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, a w przedmiotowej sprawie kryteria te nie zostały spełnione. M.W. była badana w upoważnionych placówkach diagnostycznych I i II stopnia. Lekarze placówki II stopnia biorąc pod uwagę wywiad chorobowy, w tym istnienie uznanych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka, współistniejące zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego, jak również uwzględniając ocenę ryzyka zawodowego dokonaną przez Inspekcję Sanitarną stwierdzili, że brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznawanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstków, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią cieśni w obrębie nadgarstka. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. poinformował, że przeprowadził postępowanie ustalając związek przyczynowo- skutkowy między chorobą zawodową, a warunkami pracy. Na podstawie karty oceny narażenia zawodowego z dnia [...] oraz z dnia [...] przyjął, że M.W. wykonywała ciężką pracę fizyczną cechującą się zróżnicowanym charakterem wykonywanych czynności. Zgodnie z wydaniem Higieny Pracy pod redakcją Janusz A. Induskiego Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dr. med. Jerzego Nofera z 1999 r. pracę określamy jako monotypową jeżeli czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut (...). Parametrami przydatnymi w ocenie obciążenia pracami monotypowymi są również czas wykonywania danej czynności, siła potrzebna do jej wykonania oraz częstotliwość powtarzania i stopień ograniczenia ruchowego, przykładem są prace wymagające powtarzania się takich samych czynności przy obsłudze maszyn, prace potokowe, taśmowe, przy montażu itp. W ocenie organu czynności zawodowe jakie wykonywała M.W. nie odpowiadają monotypii (praca wymagała dźwigania i przesuwania towaru, sprzątania sklepu oraz stanowiska pracy i obsłudze klientów, wiązała się z koniecznością przemieszczania się, nie wymagała natomiast wykonywania częstych ruchów zaginania i prostowania ręki w stawie nadgarstkowym powodujących długotrwały ucisk na pień nerwu lub mikrourazy powtarzających się w odstępach nie krótszych niż 5 minut). Od powyższej decyzji M.W. złożyła odwołanie do [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. wyrażając tym samym niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wyjaśniono, że schorzenie będące przedmiotem postępowania występuje w populacji ogólnej z częstotliwością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Uznanie w tych przypadkach etiologii zawodowej wymaga wykazania takiego związku w sposób bezsporny lub co najmniej z przeważającym prawdopodobieństwem, a to z kolei wiąże się z koniecznością wykluczenia innych możliwych przyczyn schorzeń obwodowego układu nerwowego. W związku z istnieniem u M.W. uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka takich jak: otyłość, hipertrójglicerydemia, nietolerancja węglowodanów, współistniejące zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego- brak jest, w ocenie organu II instancji, podstaw do przyjęcia bezspornie lub z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznania przewlekłej choroby obwodu układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze M.W. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji. Zdaniem skarżącej, [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. niesłusznie odrzucił jej wniosek o stwierdzenie choroby zawodowej. Oświadczyła, że jedyne czynniki, które wywołały chorobę to przebieg i staż pracy zawodowej. M.W. podniosła ponadto, że wyniki badań sugerujące jej otyłość są nieprawdziwe. Skarżąca przyznała, że ma lekką nadwagę wynikającą z leczenia depresji i przyjmowania dużej ilości tanich leków. Hipertrójglicerydemia jak i nietolerancja węglowodanów, na co zwróciła uwagę, prowadzi do chorób miażdżycowych i cukrzycowych, na które nie choruje. Skarżąca poinformowała ponadto, że nie cierpi na przewlekłe bóle kręgosłupa. W jej ocenie, nikt nie jest w stanie dokładnie odtworzyć przebiegu jej pracy i negować monotypię, bo nikt nie był obecny podczas wykonywanej przez nią pracy. Ponadto, kilkanaście lat wstecz praca ta była wykonywana się w sposób zupełnie inny niż obecnie. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Inspektor Sanitarny w K., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając sprawę zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się wskazanym kryterium legalności, sądy administracyjne dokonują zatem oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z kolei, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, co oznacza, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy stwierdzenia u M.W. choroby zawodowej w postaci "przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni nadgarstka" wymienionej w pozycji 20/1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. nr 105, poz. 869; dalej: rozporządzenie RM z 2009 r., dalej: rozporządzenie RM z 2009 r.) w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". W świetle powyższych regulacji szczególnego podkreślenia wymaga, że stwierdzenie choroby zawodowej przez organowi inspekcji sanitarnej wymaga zaistnienia łącznie następujących przesłanek: po pierwsze - rozpoznanie u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych, przy czym czasami w rozporządzeniu określono czas w jakim może to nastąpić; po drugie- wykonywanie pracy w "narażeniu zawodowym", a więc z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia występujące w środowisku pracy albo narażeniem pozostającym w związku ze sposobem wykonywania pracy; po trzecie - ustalenie, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane "narażeniem zawodowym". Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. M.W. ubiegała się o stwierdzenie u niej choroby zawodowej, wskazanej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Przywołane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, podjęte na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 k.p., określiło wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych. Wobec tego rozpoznanie choroby zawodowej powinno przebiegać na zasadach i w trybie przewidzianym w tym rozporządzeniu. Zgodnie z § 5 ust. 1 właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z 2006 r. Nr 141, poz. 1011 oraz z 2008 r. Nr 220, poz. 1416 i Nr 234, poz. 1570) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych I lub II stopnia. Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych oraz jednostki organizacyjne zakładów opieki zdrowotnej, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby (ust. 2 § 5). Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy. Lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania ("orzeczenie lekarskie"), na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie, we wskazanym zakresie, do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, którego dotyczy podejrzenie choroby zawodowej, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego powiatowego inspektora sanitarnego oraz pracownika lub byłego pracownika . Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia, podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 rozporządzenia. W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono u skarżącej choroby zawodowej: "przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka." Odmowa stwierdzenia wystąpienia wyżej wskazanej choroby zawodowej zostało poprzedzona, zgodnie z zasadami określonymi w rozporządzeniu RM z 2009r., poddaniem M.W. badaniom lekarskim w uprawnionej jednostce orzeczniczej w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K.-Poradnia Chorób Zawodowych w S. Orzeczeniem lekarskim z dnia [...] nr [...] jednostka ta stwierdziła, iż na podstawie dokumentacji medycznej, wyników przeprowadzonych badań brak podstaw do rozpoznania przedmiotowej choroby zawodowej. Analogiczne, co do konkluzji oraz uzasadnienia, orzeczenie lekarskie sporządzili lekarze specjaliści Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] nr [...]. W obu przypadkach lekarze uznali, iż brak jest podstaw do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. U podstaw takiej oceny legł fakt wykonywania przez skarżącą w trakcie zatrudnienia różnorodnych czynności, nie noszących jednak znamion czynności monotypowych. W tym miejscu należy podkreślić, ze Sąd nie dopatrzył się podstaw do kwestionowania prawidłowości opinii kompetentnych placówek medycznych. Każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej I i II stopnia, ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Podkreśla to NSA w wyroku z dnia 12 maja 2010 r. , I OSK 335/10 (LEX nr 597546): "Państwowy Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostek organizacyjnych, ani też dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej." Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest wprawdzie tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ocenie dowodowej w zakresie zachowania kryteriów wyznaczonych treścią art. 7, art. 77 §1 i art. 107 § 3 K.p.a. Nie oznacza to jednak możliwości kwestionowania ujętego w orzeczeniu rozpoznania w sytuacji, gdy nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest bowiem to, że organy administracji nie dysponują środkami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć. W ocenie Sądu, nie znajdują uzasadnienia zarzuty podnoszone w skardze, bowiem okoliczności w niej wskazane (nadwaga, przyjmowanie leków w związku z depresją, zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego) nie miały wpływu na poczynione przez uprawnione jednostki medyczne ustalenia co do niestwierdzenia wykonywania przez skarżącą czynności monotypowych w trakcie zatrudnienia. Wobec powyższego, w sytuacji kiedy w trybie zgodnym z przepisami rozporządzenia RM z 2009 r. ustalono, że stwierdzony u skarżącej zespół cieśni nadgarstka bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem nie został spowodowany "narażeniem zawodowym", nie zaistniała jedna z kumulatywnych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. W tym stanie rzeczy, ze względu na brak podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, skargę należało oddalić, na podstawie art. 151 p.p.s.a.