IV SA/Gl 1297/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 16a ust. 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. – zwanej dalej "ustawą") oraz w oparciu o art. 104 K.p.a. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił M. B. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad matką N. K. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 1550,70 zł i przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dodatkowo M. B. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, przez co specjalny zasiłek opiekuńczy jej nie przysługuje. Nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a zaliczeniem matki wnioskodawczyni do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ostatnie zatrudnienie M. B. miało miejsce 23 maja 1994 r., natomiast N. K. ustalono trwale niezdolność do samodzielnej egzystencji od 16 kwietnia 2008 r. M. B. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, w którym uznała ją za krzywdzącą. Wskazała, że jej matka wymaga całodobowej opieki z uwagi na nieuleczalną chorobę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powołano się na treść art. 16a ust. 1 ustawy, który stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto wskazano, że zgodnie z art. 16a ust. 2 zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki po przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Podkreślono następnie, że odwołującej nie może zostać przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż aby sprawować opiekę nie zrezygnowała ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i od 24 maja 1994 r. nie wykonywała żadnej pracy zarobkowej. Natomiast trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji N. K. ustalono od 16 kwietnia 2008 r. Jednocześnie organ pierwszej instancji na podstawie akt sprawy prawidłowo ustalił, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny przekracza ustawowe kryterium dochodowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach N. K. wyraziła swoje niezadowolenie z przepisów regulujących zasady przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Opisała swój trud całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką i związane z tym wydatki. Wskazała, że musiała zrezygnować z pracy ze względu na decyzję pracodawcy, a następnie ze względu na jej chorobę (migrena) nikt nie chciał przyjąć ją do pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę postulowało jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm. ) sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana w ramach przysługujących sądom administracyjnym kompetencji wykazała jednak, że wniesiona skarga nie może odnieść skutku. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiła norma prawna zawarta w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.; obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz.1456, dalej "ustawa"). Powołany przepis został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2013r. Przepisy ustawy nowelizującej, obok dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy wprowadziły nowy rodzaj świadczenia - specjalny zasiłek opiekuńczy. Świadczenie to – w brzmieniu przepisów prawa na dzień wydania zaskarżonej decyzji - przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 16a ust. 1 ustawy). Zgodnie z art. 16 a ust. 2 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o której mowa w jej art. 5 ust. 2. Kolejnym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Warunek ten nie jest spełniony w przypadku niepodejmowania zatrudnienia. W toku postępowania organy ustaliły, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 1550,70 zł i przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Fakt ten nie był kwestionowany przez skarżącą ani w toku postępowania administracyjnego ani w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Również nie kwestionowaną przez skarżącą okolicznością było, iż trwała niezdolność do samodzielnej egzystencji N. K. ustalona została od 16 kwietnia 2008 r., a ostatnie zatrudnienie skarżącej miało miejsce w 1994r. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie przyjęły, iż brak jest w sprawie spełnienia przesłanki faktycznej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostającej w związku przyczynowym i w związku czasowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzając w życie instytucję specjalnego zasiłku opiekuńczego, odmiennie od świadczenia pielęgnacyjnego uzależniła jego przyznanie od spełnienia kryterium dochodowego, ale także ograniczyła możliwość uzyskania zasiłku tylko do osób rezygnujących z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wobec tego rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wymagana przez art. 16a ust. 1 ustawy wiąże się z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (w tym pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z art. 3 pkt 22 u.ś.r.), powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności bądź znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne jest zatem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia oraz czas w jakim rezygnacja następuje. W aktualnym stanie prawnym osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru w określonym ustawą celu, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia. Gdyby intencją ustawodawcy było przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również osobom, które nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, to z pewnością dałby temu wyraz tak, jak uczynił to przy ustalaniu przesłanek uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy (na podstawie którego, przed jego zmianą, strona otrzymała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką). Ustawodawca w przepisie tym wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane określonym osobom (po spełnieniu innych warunków przewidzianych w tym przepisie), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast w przypadku świadczenia, o które ubiega się strona skarżąca, tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wskazał jedynie na przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wobec tego fakt, że osoba ubiegająca się o taki zasiłek, nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nie może być uznany za spełnienie przesłanki wymaganej przez art. 16a ustawy. Aby można było przyznać stronie skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, organy administracyjne musiałyby stwierdzić, że zachodzi wyraźny i bezpośredni związek czasowy i przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności bądź o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem ustalenia organów na związek taki nie wskazują. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że od 1994 r. strona skarżąca nie była aktywna zawodowo. Natomiast matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 16 kwietnia 2008 r. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy organy orzekające nie mogły zatem zadośćuczynić żądaniu strony skarżącej, gdyż zobowiązane są działać przede wszystkim na podstawie obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawa, o czym stanowi art. 7 Konstytucji RP i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267). Tylko łączne spełnienie wyszczególnionych przez ustawodawcę warunków pozwalałoby na pozytywne załatwienie przedmiotowego wniosku. Natomiast należy wskazać, że w dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), która określiła warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. oraz od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Jeżeli skarżąca posiadała prawo do świadczenia opiekuńczego przyznanego jej na mocy przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2012r., a wydana jej w tym przedmiocie decyzja wygasła z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013r. powinna ubiegać się o zasiłek dla opiekunów, co wymaga jednak złożenia wniosku nie później niż w terminie 4 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy (art. 5 ust. 1 ww. ustawy). Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił wniesioną skargę.