IV SA/Gl 132/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 11a, art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 114 ze zm., zwanej dalej "ustawą"), po rozpoznaniu wniosku A. K. z dnia 31 sierpnia 2015 r., nie przyznał stronie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – M.P. Organ wskazał, że strona nie spełniła warunków uzyskania dodatku z art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniósł, że zgodnie z wyciągiem z protokołu Sądu Rejonowego III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w M. z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt [...], syn skarżącej – M.P. wyraził zgodę na uchylenie - z dniem 27 lutego 2015 r. - obowiązku alimentacyjnego orzeczonego wobec jego ojca – L.P. wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. w sprawie [...]. Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od ojca nie zostało oddalone i brak jest podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu A. K. wniosła o zmianę powyższej decyzji i wypłatę należnego świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od 1 sierpnia 2015 r. w kwocie po 250 zł za każdy miesiąc wraz z odsetkami ustawowymi. Podniosła, że ojciec dziecka – L. P. wytoczył powództwo z art. 138 K.r.o. o zniesienie obowiązku alimentacyjnego argumentując to chorobą, orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz pobieraniem zasiłku stałego z MOPS. Strona wskazała, że Sąd Rejonowy w M. uchylił obowiązek alimentacyjny na podstawie ugody sądowej. Strona przytoczyła otrzymaną z Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej interpretację z której wynika, że "uchylenie/stwierdzenie wygaśnięcia przez sąd obowiązku alimentacyjnego wywiera identyczny skutek jak orzeczenie sądu o oddaleniu powództwa o ustalenie świadczeń alimentacyjnych od drugiego z rodziców - w obydwu przypadkach powstaje sytuacja, w której na drugim z rodziców dziecka, na mocy orzeczenia sądu, nie ciąży obowiązek alimentacyjny. W opinii Departamentu Polityki Rodzinnej zachodzi więc okoliczność wskazana w art. 7 pkt 5 lit c. (dotycząca przyznania zasiłku rodzinnego) oraz w art. 11a ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (dotycząca dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka). Skarżąca podniosła, że ugoda sądowa jest równoważna prawomocnemu wyrokowi w aspekcie wykonalności, bowiem stanowi równorzędny tytuł egzekucyjny. Wskazała, że każda ugoda zawarta przed sądem podlega kontroli sądowej. Ponadto nie można różnicować skutków prawnych orzeczeń w związku z formą ich zawarcia. Ugoda sądowa musi więc wywierać taki sam skutek prawny jak identycznie brzmiący wyrok. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz zastosowane regulacje prawne ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazał, że zgodnie z art. 8 tej ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki m.in z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podniósł, że powyższy dodatek, na podstawie art. 11a ustawy, przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Organ odwoławczy wskazał, że brak jest przesłanek do przyznania skarżącej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, skoro w drodze ugody sądowej uprawniony do alimentów M.P. wyraził zgodę na uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Podniósł, że ugoda ma dwoisty charakter, łączący elementy materialnoprawne i procesowe. Jest bowiem czynnością procesową uprawnionych podmiotów, umożliwiającą wyłączenie dalszego postępowania sądowego co do istoty sprawy i prowadzącą do umorzenia postępowania (art. 223 K.p.c. w związku z art. 203 § 4 K.p.c. i art. 355 § 1 K.p.c.). Jest też czynnością prawną (umową, ugodą w rozumieniu art. 917 k.c.). Ugoda oprócz uregulowania spornego stosunku prawnego pomiędzy stronami, prowadzi najczęściej do umorzenia toczącego się postępowania. Strony zawierając ugodę czynią sobie wzajemne ustępstwa, w tym rezygnują z uprawnień procesowych, takich jak żądanie rozstrzygnięcia sprawy wyrokiem. Organ wskazał, że strona w odwołaniu podniosła wyłącznie procesowy aspekt ugody i nie dostrzegła jej materialnego charakteru, tj. faktu, że w istocie jest ona umową pomiędzy stronami, która kończy istniejący pomiędzy nimi spór. Organ podkreślił, że dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, która nie otrzymuje wsparcia od drugiego z rodziców z powodów obiektywnych - niezależnych od własnej woli (drugi z rodziców nie żyje albo jest nieznany) albo z tej przyczyny, iż mimo podjętych działań w celu uzyskania świadczeń alimentacyjnych (wystąpienie z powództwem), nie zostały one przyznane (powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone). Ponadto organ dodał, że zgodnie z art. 133 § 1 K.r.o. rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Podkreślił, że przepisy ustawy przewidują, iż dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, stanowiący wsparcie finansowe państwa dla rodziny, powinien zostać przyznany, gdy brak jest innej możliwości zaspokojenia potrzeb rodziny. Organ podniósł, że ugoda sądowa nie może być traktowana jak wyrok oddalający powództwo o świadczenia alimentacyjne. Wyrok oznacza bowiem, iż to Sąd rozstrzygnął o spornych interesach stron. Ugoda sądowa następuje, gdy strony dochodzą do porozumienia pod kontrolą sądu, który jednak nie rozstrzyga sporu merytorycznie. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.K. zarzuciła naruszenie prawa poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 11a ust. 1, 3 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – M.P. za sierpień, wrzesień i październik 2015 r. oraz wypłatę dodatku za ten okres w kwocie po 250 zł miesięcznie wraz z odsetkami. Alternatywnie wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zawarła obszerny wywód dotyczący tego, że wysokość dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za wyżej wymieniony okres, powinna w jej przypadku wynosić 250 zł. Następnie zawarła stwierdzenia sprowadzające się do zarzutu, że błędne jest stanowisko organu, iż zawarcie ugody oznacza dobrowolne zrzeczenie się alimentów. Podniosła, że przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego są przepisami bezwzględnie obowiązującymi (art. 128 i nast. k.r.o), więc nie można ich uchylić w drodze umowy bądź innej czynności prawnej. Wskazała, że uprawniony do alimentów nie może zrzec się swojego prawa do alimentów i nie jest możliwa umowa między dzieckiem a ojcem, która miałaby pozbawiać dziecko świadczeń alimentacyjnych i jeżeli taka umowa zostanie zawarta, można żądać jej unieważnienia. Ponadto podniosła, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma także określenia, jakie środki prawne powinna wykorzystać osoba samotnie wychowująca dziecko, aby uzyskać świadczenie alimentacyjne od drugiego z rodziców oraz czy takim środkiem prawnym może być ugoda. W końcowej części skargi przytoczyła art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podniosła zarzut, że organ przyznał jej W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podstawę prawną odmowy przyznania wyżej wymienionego świadczenia stanowił art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego dodatek ten przysługuje samotnie wychowującym dziecko; matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W przedmiotowej sprawie zostało ustalone przez organy obydwu instancji, że uprawniony do alimentów syn skarżącej – M.P., w trakcie rozprawy w dniu 23 czerwca 2015 r. przed Sądem Rejonowym w M. w sprawie o sygn. [...] zawarł ugodę, której przedmiotem było uchylenie - z dniem 27 lutego 2015 r. - obowiązku alimentacyjnego jego ojca L. P. orzeczonego wyrokiem Sądu Okręgowego w C. z dnia [...] r. Natomiast według cytowanego wyżej art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko tylko wówczas, gdy nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka wyłącznie z tego powodu, że - 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; - 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. W związku z tym, żadna inna przyczyna braku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka – poza wymienionymi w sposób wyczerpujący w przytoczonym przepisie - nie może prowadzić do stwierdzenia, że zostały spełnione przesłanki przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podkreślenia bowiem wymagało, że art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymienia - w sposób wyczerpujący - sytuacje, w których wyżej wymienione świadczenie przysługuje osobie samotnie wychowującej dziecko, pomimo, że nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka. Określony w tym przepisie, katalog przyczyn braku zasądzenia świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, nie może być zatem rozszerzany w drodze wykładni, na sytuacje, które nie zostały w nim wyraźnie przewidziane. Należało zatem podzielić ocenę prawną organów obydwu instancji, że w przypadku skarżącej nie została spełniona przesłanka określona w art. 11a ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z treści tego przepisu wynika bowiem jednoznacznie, że nie dotyczy sytuacji zaistniałej w przedmiotowej sprawie, skoro w sposób precyzyjny wymaga, aby powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Cytowana regulacja prawna zawiera zamknięty katalog przypadków, gdy dodatek do zasiłku rodzinnego przysługuje w sytuacji, gdy nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców i nie może on być dowolnie rozszerzany przez organy administracji. Przepisy ustawy nie pozostawiły organom administracji żadnej swobody w tym zakresie. Wobec tego nie zasługują na uwzględnienie, podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące charakteru prawnego ugody i wywoływania przez nią takich samych skutków jak prawomocny wyrok oddalający powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu rozstrzygnięcia nie doszło bowiem do naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania. Natomiast podnoszone przez skarżącą argumenty dotyczące tego, że organ przyznał jej zasiłek rodzinny, nie mogą prowadzić do zmiany oceny prawnej dotyczącej podstaw przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Są to bowiem dwa rożne świadczenia, a przesłanki dotyczące ich przyznania, zostały określone w sposób odrębny dla każdego z nich. Poza tym, przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja dotycząca wymienionego dodatku do zasiłku rodzinnego, a nie zasiłku rodzinnego. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja - jak i decyzja organu I instancji – zostały wydane zgodnie z prawem. Wobec tego brak było podstaw do uwzględnienia skargi i zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała ona oddaleniu.