IV SA/Gl 1462/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.Ś. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2. ustanowić adwokata dla skarżącego. W dniu [...] r. J.Ś. uiścił w kasie tutejszego Sądu kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi. W tym samym dniu skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu podkreślił, że jest inwalidą pierwszej grupy, uskarża się na poważne schorzenia (obustronna głuchota i ślepota lewego oka) i utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.157 zł, która nie wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie i posiada mieszkanie o powierzchni 28 m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 23 listopada 2011 r.) skarżący przedłożył potwierdzenie wypłaty emerytury za listopad 2011 r. oraz dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych przezeń należności z tytułu czynszu oraz opłat za energię elektryczną, telefon i gaz. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J.Ś. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie zgłoszonego żądania. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś jedynym źródłem dochodu dla niego emerytura w kwocie netto 1.283,25 zł (vide: nadesłane potwierdzenie wypłaty). Zważywszy zatem podeszły wiek oraz zły stan zdrowia wnioskującego (patrz: dołączony do akt administracyjnych wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] r., mocą którego zaliczono go do I grupy inwalidów) jak również wysokość ponoszonych przezeń kosztów stałych, do których należy wszak doliczyć wydatki na zakup leków, żywności, środków czystości i odzieży należało przyjąć, że nie jest on w stanie poczynić w zasadzie żadnych oszczędności. Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż skarżący wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem przekracza jego możliwości płatnicze. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §1 pkt 1 tej ustawy. Równocześnie trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że przyznane mocą niniejszego postanowienia prawo pomocy nie obejmuje swoim zakresem wpisu od skargi, który J.Ś. już w niniejszej sprawie wcześniej uiścił. Trzeba wyjaśnić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie, zwolnienie od kosztów sądowych nie ma mocy wstecznej. Stronę, która została zwolniona od kosztów sądowych, traktuje się jako objętą zwolnieniem dopiero od chwili wydania postanowienia o przyznaniu tego dobrodziejstwa procesowego. Prawo pomocy nie może natomiast rozciągać się na opłaty sądowe, które zostały uprzednio pokryte (patrz: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1959 r.; sygn. akt IV CZ 126/59, publ.: OSNCK 1960/4/112, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1995 r.; sygn. akt II CRN 20/95, publ.: OSNC 1995/9/132 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1658/06 i z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 - orzeczenia dostępne w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, a także H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. I, Warszawa 2005, s. 627). Oznacza to, że skoro skarżący uiścił wymagany wpis od skargi w prawidłowej wysokości, to nie może następnie żądać zwolnienia z rzeczonej opłaty, a co za tym idzie zwrotu środków finansowych, które przekazał z tego tytułu Sądowi. Za przedstawionym wyżej stanowiskiem przemawia także fakt, iż obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości zwrotu opłaconych przez stronę kosztów sądowych tylko dlatego, że w późniejszej fazie postępowania została ona objęta prawem pomocy. Należy bowiem wskazać, że w świetle uregulowań ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwrot uiszczonego wpisu od skargi może nastąpić jedynie w przypadku odrzucenia lub cofnięcia skargi (tu Sąd orzeka z urzędu na podstawie art. 232 p.p.s.a) albo - w myśl art. 209 p.p.s.a. - dopiero w wyroku uwzględniającym skargę w całości lub w części bądź w postanowieniu umarzającym postępowanie w sprawie na podstawie art. 54 §3 cytowanej ustawy (tu zwrot następuje na wniosek strony). Zwrot omawianej opłaty może też zostać dokonany mocą postanowienia o uzupełnieniu wyroku - w przypadku gdy sąd nie zamieścił w tym wyroku orzeczenia o kosztach pomimo, iż powinien był orzec w tej kwestii z urzędu (art. 157 §1 i §3 p.p.s.a). Zwrot taki jest wreszcie dopuszczalny w sytuacji, o której mowa w art. 225 p.p.s.a., to jest wtedy, gdy wystąpi nadpłata w kwocie kosztów uiszczonych przez stronę w porównaniu z wysokością kwoty należnej. W cytowanej ustawie brak jest natomiast unormowania, z którego wynikałoby, że przesłanką zwrotu prawidłowo uiszczonego wpisu może być późniejsze przyznanie stronie prawa pomocy, choćby nawet prawo to obejmowało zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Nie budzi więc wątpliwości, że dokonanie zwrotu opłaty byłoby w takiej sytuacji pozbawione podstawy prawnej.