II FSK 1658/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Op 197/06 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 25 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. postanawia: 1) oddalić skargę kasacyjną, 2) nakazać pobranie od Skarbu Państwa - kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - na rzecz r. pr. G. K. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. 1. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2006 r. o sygn. I SA/Op 197/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę M.P. (reprezentowanego przez pełnomocnika - M.P., będącego ojcem skarżącego) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 25 maja 2006 r. o nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 13 grudnia 2005 r. o nr [...], określającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. Jako podstawę prawną powołano art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (w skrócie: P.p.s.a.). 1.1. Uzasadniając postanowienie podano, że w związku z wniesioną skargą do WSA w Opolu na w.w. decyzję organu II instancji - w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lipca 2006 r. - M.P., jako pełnomocnik skarżącego, został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi, poprzez dołączenie do niej stosownego pełnomocnictwa. Wezwanie to połączone zostało z doręczeniem zarządzenia Przewodniczącego z dnia 10 lipca 2006 r. wzywającym do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 292 zł, zawierającym pouczenie o sposobie i terminie uiszczenia należnego wpisu oraz o skutku niedopełnienia tego obowiązku w postaci odrzucenia skargi. W druku doręczenia tego zarządzenia zawarto również informację o prawie i trybie realizacji prawa pomocy. Wezwanie o złożenie brakującego pełnomocnictwa zostało ponowione w dniu 19 lipca 2006 r. celem wyraźnego określenia terminu uzupełnienia tego braku formalnego. Prawidłowo sporządzone wezwanie do złożenia pełnomocnictwa zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 21 lipca 2006 r. w trybie tzw. doręczenia zastępczego, tj. do rąk żony jako dorosłego domownika adresata, która podjęła się oddania pisma. Taki sposób doręczenia wynika ze zwrotnego poświadczenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy (k. 21). W siedmiodniowym terminie pełnomocnictwo nie zostało złożone. Po przeprowadzeniu postępowania reklamacyjnego wobec "Poczty Polskiej" ustalono, że przesyłka polecona zawierająca odpis zarządzenia o uiszczeniu należnego wpisu wraz z drukiem jego doręczenia zawierającym stosowne pouczenia została doręczona pełnomocnikowi w dniu 14 lipca 2006 r. Według ustaleń pracownika sekretariatu Sądu poczynionych w oddziale budżetowo-finansowym, wpis ten nie został uiszczony do dnia 25 sierpnia 2006 r. W piśmie z dnia 18 lipca 2006 r. pełnomocnik skarżącego M.P. zawarł wniosek o połączenie niniejszej sprawy o sygn. I SA/Op 197/06 ze sprawą o sygn. I SA/Op 121/06, jako że dotyczą one tej samej sprawy administracyjnej i tej samej kwoty oraz tego samego przeciwnika procesowego, a nadto we wcześniejszej sprawie udzielono skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów ustanowienia adwokata z urzędu. Odpowiadając na to pismo, poinformowano pełnomocnika skarżącego o niemożności rozpatrzenia wniosku o połączenie spraw przed uiszczeniem należnego wpisu od skargi w niniejszej sprawie o sygn. I SA/Op 197/06, oraz o tym, że wcześniejsze zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata przyznane w innej sprawie nie rozciąga się na pozostałe postępowania toczące się z udziałem tej samej strony. 1.2. Odrzucając skargę, WSA w Opolu podał, że skarga dotknięta była dwojakiego rodzaju brakami: formalnym, gdyż pomimo jej sporządzenia przez pełnomocnika M.P. nie dołączono do niej pełnomocnictwa, oraz fiskalnym, gdyż nie uiszczono od niej należnej opłaty. Wobec powyższego do uzupełnienia powyższego braku formalnego i opłaty wezwany został pełnomocnik strony (na podstawie art. 37 § 1 P.p.s.a.). Sąd stwierdził, że pomimo prawidłowego doręczenia zarówno wezwania o złożenie pełnomocnictwa od strony (wezwanie z dnia 17 lipca 2006 r.), jak i o uiszczenie należnego od skargi wpisu, żaden z tych braków skargi nie został w siedmiodniowym terminie ustawowym uzupełniony. W obydwu przypadkach są to braki tego rodzaju, które - w przypadku ich nieuzupełnienia - dają podstawę do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 220 § 3 P.p.s.a. 2. Skargę kasacyjną od w.w. postanowienia WSA w Opolu, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniósł M.P. (reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu - radcę prawnego, ustanowionego postanowieniem WSA w Opolu 14 września 2006 r.), zaskarżając to postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenia art. 49 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., "poprzez odrzucenie skargi, pomimo braku wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci braku podpisu skarżącego na skardze". Powołując się na powyższą podstawę kasacyjną, wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Opolu i przyznanie pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. 2.1. Uzasadniając skargę kasacyjną podano, że w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia obu braków pełnomocnik skarżącego w dniu 18 lipca 2006 r. wniósł pismo, w którym zwrócił się do Sądu o połączenie sprawy niniejszej ze sprawą toczącą się przed tym samym Sądem o sygn. akt I SA/Op 121/06, gdyż w tej drugiej sprawie skarżącemu zostało już przyznane prawo pomocy w całości. Na skutek złożonego przez pełnomocnika w dniu 11 września 2006 r. wniosku, a więc już po wydaniu przez WSA w Opolu w dniu 31 sierpnia 2006 r. postanowienia o odrzuceniu skargi, postanowieniem z dnia 15 września 2006 r. WSA w Opolu przyznał skarżącemu prawo pomocy w całości, zwalniając tym samym skarżącego z obowiązku poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Tym samym też przestał istnieć brak formalny skargi w postaci nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi w kwocie 292 zł, a tym samym odpadła jedna z dwóch przesłanek stanowiąca podstawę do odrzucenia skargi (art. 220 § 3 P.p.s.a). 2.2. Odnosząc się do drugiej przesłanki odrzucenia skargi, tj. nieprzedłożenia przez pełnomocnika M.P. pełnomocnictwa, podniesiono, że nie zaistniała przesłanka do odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać "podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika". Skoro Sąd, w wyniku otrzymanej w dniu 18.07.2006 r. odpowiedzi na wezwanie do złożenia pełnomocnictwa od nieuprawnionego pełnomocnika M.P., powziął wiadomość, że pełnomocnictwo takie nie zostanie złożone (a więc, że M.P. nie jest osobą uprawnioną do pełnienia funkcji pełnomocnika skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym), to winien był zauważyć, że ujawnił się kolejny brak formalny przedmiotowej skargi, tj. braku podpisu strony, jej przedstawiciela lub pełnomocnika. W związku z tym Sąd powinien był wezwać skarżącego do uzupełnienia tego braku (art. 49 § 1 P.p.s.a.). W sytuacji, gdy w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia pełnomocnictwa, do akt sprawy wpłynęło pismo wnoszące o połączenie ze sprawą o sygn. I SA/Op 121/06, i to właśnie m.in. ze względu na prowadzenie tej sprawy przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, WSA w Opolu winien był tym razem wezwać skarżącego osobiście do usunięcia w wyznaczonym terminie braku formalnego, jakim było podpisanie skargi przez osobę, która nie miała umocowania do reprezentowania skarżącego, pod rygorem odrzucenia skargi. Podpis M.P. jako pełnomocnika skarżącego w tej sytuacji należy bowiem traktować za niebyły. W rozpatrywanej sprawie brak było więc przesłanek do wydania zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. gdyż skarżący nie został wezwany do usunięcia w wyznaczonym terminie, pod odpowiednim rygorem, stosownie do art. 49 § 1 P.p.s.a., braku formalnego skargi polegającego na podpisaniu jej przez nieuprawnioną osobę. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie istnieje wymóg sporządzenia skargi przez zawodowego pełnomocnika. Również dlatego, skargę podpisaną w imieniu skarżącego przez osobę, która nie może wykazać się pełnomocnictwem do działania w jego imieniu, można odrzucić dopiero wówczas, gdy nie zatwierdzi tej czynności swoim podpisem skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania (art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie doszło do naruszenia wymienionych w niej przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi. 4. Należy przede wszystkim zauważyć, że w skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia przez WSA w Opolu art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., mimo że podstawą odrzucenia skargi był również art. 220 § 3 P.p.s.a. z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi. Nawiązując w uzasadnieniu skargi kasacyjnej do kwestii nieuiszczenia wpisu, wyrażono pogląd, że wobec przyznania skarżącemu - po odrzuceniu skargi zaskarżonym postanowieniem - prawa pomocy, odpadła przyczyna (nieuiszczenie wpisu) stanowiąca podstawę do odrzucenia skargi (art. 220 § 3 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powyższy pogląd jest błędny. W dacie wydania zarządzenia wzywającego skarżącego o wpis od skargi (tj. 10 lipca 2006 r.) skarżący nie był zwolniony od obowiązku uiszczenia tego wpisu, np. z uwagi na przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od wpisu (art. 239 pkt 4 P.p.s.a.), ponieważ takiego wniosku do chwili upływu terminu do uiszczenia wpisu nie złożono. Nieuiszczenie tego wpisu w ustawowym siedmiodniowym terminie zobowiązywało więc WSA w Opolu do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. Od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych skarżący został zwolniony dopiero w dniu 15 września 2006 r., a więc po wydaniu zaskarżonego postanowienia z dnia 31 sierpnia 2006 r. odrzucającego skargę. Przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 15 września 2006 r. nie obejmuje zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których strona zobowiązana była przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. np. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. FZ 125/04, teza publ. [w:] H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. I, Warszawa 2005, s. 627). 5. Chybiony jest również zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 49 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a., "poprzez odrzucenie skargi, pomimo braku wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci braku podpisu skarżącego na skardze". Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, że gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, czyli złożenia pełnomocnictwa, należy skierować do wnoszącego pismo procesowe pełnomocnika, stosownie do art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a. Przepis art. 49 § 1 P.p.s.a. nakazuje wprawdzie wezwać stronę do uzupełnienia pisma, które nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania wymagań formalnych, ale w wypadku pisma wnoszonego przez pełnomocnika wezwanie do złożenia pełnomocnictwa nie powinno być kierowane do strony. W art. 49 § 1 P.p.s.a. jest bowiem mowa o piśmie strony, natomiast obowiązek złożenia pełnomocnictwa zawarty jest w art. 46 § 3 P.p.s.a., który odnosi się do sytuacji, gdy pismo wnosi pełnomocnik. Łączna wykładnia przepisów art. 49 § 1 i art. 46 § 3 w związku z art. 57 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że gdy wnoszącym skargę jest pełnomocnik, który nie złożył pełnomocnictwa, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego, czyli złożenia pełnomocnictwa, należy skierować do wnoszącego pismo pełnomocnika (por. postanowienie WSA w Opolu z 5 kwietnia 2004 r., sygn. II SA/Wr 1225/01, ONSAiWSA 2004, nr 3, poz. 53, s. 27-31; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 132; B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. II, 2006, s. 124). Wspomniana w skardze kasacyjnej możliwość zatwierdzenia czynności dokonanych przez stronę dotyczy czynności w toku postępowania i nie dotyczy wniesienia skargi. Instytucja zatwierdzania czynności dokonanych przez pełnomocnika (art. 44 § 1 P.p.s.a.) nie może być stosowana zamiast lub obok wezwania pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi (w.w. postanowienie WSA w Opolu z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. II SA/Wr 1225/01; por. J.P. Tarno: Prawo..., s. 115-116; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo..., s. 110). Ponadto wymaga zaakcentowania, że w rozpatrywanej sprawie ojciec skarżącego należy do kręgu osób mogących być pełnomocnikami skarżącego (art. 35 § 1 P.p.s.a.), natomiast tylko podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 i w związku z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. i dopiero w przypadku uzyskania negatywnej odpowiedzi lub upływu wyznaczonego terminu uprawnia do odrzucenia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2006 r., sygn. I GSK 2703/05, ONSAiWSA 2006 nr 3, poz. 77; J.P. Tarno: Prawo..., s. 177). 6. Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a. (pkt 1). Na wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zawierający oświadczenie, że nie zostały one zapłacone, w punkcie drugim sentencji wyroku przyznano owe koszty, jako podstawę prawną powołując art. 250 P.p.s.a. w związku z § 16, 15 i § 14 ust. 2 pkt 1 w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).