IV SA/Gl 1462/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2012 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, dalej oznaczony jako "Kierownik", odmówił J.Ś. uchylenia w trybie art. 154 § 1 kpa decyzji z dnia [...]r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...]r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Kierownik podniósł, że za wzruszeniem ostatecznej decyzji administracyjnej w tym trybie muszą przemawiać względy interesu społecznego lub słuszny interes strony, a ta przesłanka nie została w tej sprawie spełniona. Mianowicie strona w swoim wniosku ponownie powołała się na służbę w Batalionach Chłopskich, podając na potwierdzenie tej okoliczności służbę swojego brata S. Kierownik przyznał bratu strony uprawnienia kombatanckie, ale wstępując do Batalionów Chłopskich miał on 13 lat, a strona miała wówczas 9 lat. Zdaniem kierownika przyjmowanie do służby osób wyjątkowo młodocianych zaprzecza m. in. opinia z 3.04.2002 r. wydana przez Zarząd Główny Małopolskiego Związku Żołnierzy BCh. Natomiast obecnie strona przedstawiła wyłącznie swoje oświadczenia, które są znane organowi od pierwszego wniosku w 1996 r. Nie została wobec tego spełniona przesłanka o słusznym interesie strony z art. 154 § 1 kpa. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy przez Kierownika zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zastrzegając, że słuszny interes strony nie może się sprowadzać do naruszenia przepisów prawa organ uznał, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego strona nie pełniła służby w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. Nr 42 z 2002 r., poz. 371), zwanej dalej "ustawą o kombatantach". Strona mogła wykonywać pewne czynności pomocnicze, z tytułu których nie przysługują jednak uprawnienia kombatanckie. Dlatego też – w ocenie organu – ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalają na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem ostatecznej decyzji Kierownika, co stanowi niezbędną przesłankę z art. 154 § 1 kpa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.Ś. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa. Podniósł w szczególności, że należą mu się uprawnienia z tytułu służby w Batalionach Chłopskich w latach 1944-1945, podczas której został poszkodowany na zdrowiu, a jego inwalidztwo pozostaje w ścisłym związku z działaniami wojennymi. Skarżący powołał się na "adnotacje książki wojskowej" i uprawnienia nabyte przez jego brata S. zarzucając, że decyzja Kierownika pomija stan faktyczny sprawy. Zakwestionował odmowę przyznania omawianych uprawnień ze względu na młody wiek i wydaną przez gen. Sosnkowskiego instrukcję, która – jego zdaniem – nie zawsze była respektowana. Odpowiadając na skargę organ administracji publicznej postulował jej oddalenie, powtarzając swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Mianowicie decyzja ta została wydana w nadzwyczajnym trybie weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych, przewidzianym w art. 154 kpa. Weryfikacja ta odbywa się wyłącznie pod kątem wskazanych w tym przepisie przesłanek, którymi są: interes społeczny lub słuszny interes strony. W tym właśnie zakresie sprawa nie została właściwie rozpatrzona i wyjaśniona, co narusza przepisy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Organ orzekający w obu decyzjach wydanych w ramach omawianego postępowania zasadniczo ograniczył się do teoretycznej charakterystyki postępowania opartego na art. 154 kpa, natomiast te ogólne wywody nie skonfrontował należycie z okolicznościami przedmiotowego, konkretnego przypadku. W decyzji z dnia [...]r. właściwie wskazał jedynie na wiek skarżącego i opinię Związku Żołnierzy BCh która nawet nie znalazła się w materiale sprawy. Z kolei w zaskarżonej decyzji organ uznał, że strona nie pełniła służby w organizacji konspiracyjnej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, nie podając żadnych motywów, w oparciu o które zajął takie stanowisko. Można więc jedynie domniemywać, łącząc uzasadnienia obu decyzji, że według organu skarżący nie mógł pełnić służby w organizacji konspiracyjnej z uwagi na ówczesny jego wiek. Przesłankę słusznego interesu strony należy zatem odnieść głównie do tego aspektu sprawy. Kwestia wieku skarżącego była wyłączną przyczyną odmowy przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich w pierwotnej decyzji z dnia [...]r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...]r. W obu tych decyzjach organ zasadniczo odwołał się do instrukcji gen. K. Sosnowskiego, określającej dolną granicę wieku osób przyjmowanych do służby – początkowo na 17, a w późniejszym okresie – 16 lat. W ramach art. 154 kpa należało zatem rozważyć, czy ze względu na słuszny interes strony to stanowisko organu może być zweryfikowane. Co do zasady jest ono słuszne, w związku z czym nie mogło być ono podważone w innym postępowaniu nadzwyczajnym. Natomiast na podstawie art. 154 kpa dopuszczalne jest uchylenie lub zmiana decyzji nawet nie wadliwych lub dotkniętych wadami niekwalifikowanymi (por. wyrok NSA z dnia 18.09.2008 r., sygn. akt II OSK 1789/07, ONSA/WSA 2009/6/117). Aczkolwiek dla zastosowania omawianego trybu nadzwyczajnego kwestia poprawności pierwotnej decyzji ostatecznej nie ma więc przesądzającego znaczenia, to stwierdzić należy, że sztywno określane przez organ kryterium wieku, wykluczające możliwość nabycia uprawnień na mocy art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach, nie zostało w tym przepisie wprowadzone, co w orzecznictwie wielokrotnie było podkreślane. Zwraca się bowiem uwagę na przykłady niewątpliwego pełnienia służby przez małoletnie dzieci, co w konsekwencji wymaga każdorazowego dokonywania konkretnych ustaleń odnoszących się do indywidualnej sytuacji osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie (por. wyrok NSA z dnia 23.01.2009 r., sygn. akt II OSK 1158/08, dostępny w internecie). Utrwalone w tym względzie orzecznictwo sądowe winno oddziaływać na działalność organu administracyjnego. Z tego punktu widzenia nie jest wykluczone zastosowanie art. 154 kpa do zweryfikowania takiej decyzji administracyjnej, w której owo kryterium wieku zostało zastosowane niejako automatycznie, bez wsparcia szczegółowymi ustaleniami faktycznymi, co do rzeczywistej działalności osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie. Na gruncie rozpoznawanej sprawy konieczność poczynienia takich ustaleń była tym bardziej oczywista, że w ramach rodziny skarżącego doszło już do odstąpienia od omawianego kryterium wiekowego, skoro – co podaje sam organ – przyznano uprawniania kombatanckie starszemu bratu skarżącego, który również nie spełniał kryterium wiekowego z instrukcji gen. Sosnkowskiego. Zakładając prawidłowość decyzji dotyczącej brata skarżącego, można więc przyjąć, iż wystąpiły wyjątkowe okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie działalności tego małoletniego do kategorii służby, o jakiej mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Ma to znaczenie w niniejszej sprawie, gdyż z materiału sprawy zdaje się wynikać, że obaj bracia funkcjonowali w czasie wojny w tym samym środowisku konspiracyjnym i wskazywali na swój wspólny udział w działalności tego środowiska. Dlatego też nie może być uznane za wystarczające powołanie się przez organ na dalsze rozróżnienie wiekowe występujące między skarżącym, a jego bratem. Tym bardziej nie można dopuścić do sytuacji, w której sytuacja prawna obu braci różniłaby się tylko z tej przyczyny, że w przypadku brata skarżącego do przyznania uprawnień doszło po dwukrotnej kontroli sądowej decyzji wydanych w jego sprawie. Dlatego też sprawa skarżącego wymagała wszechstronnego wyjaśnienia pod tym kątem, czy w oparciu o prezentowaną w orzecznictwie sądowym wykładnię art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach słuszny interes strony nie przemawia za pozytywnym rozstrzygnięciem przewidzianym w art. 154 kpa. Nie przesądzając wyniku sprawy, który zależy głównie od dokonania ustaleń faktycznych, jakich w niezbędnym zakresie pozbawiona była pierwotna decyzja, należy podnieść, że takiemu ewentualnemu rozstrzygnięciu nie stoi na przeszkodzie związany charakter decyzji w przedmiocie uprawnień kombatanckich. Związanie to polega na tym, że organ nie może orzec wbrew ustawowym przesłankom, od których zależy nabycie tych uprawnień. Natomiast w niniejszej sprawie chodzi jedynie o zastosowanie właściwej interpretacji jednej z tych przesłanek, a nie o ich pominięcie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzeczono, jak w sentencji. SW