IV SA/Gl 147/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Protokolant staż. Anna Michalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006r. sprawy ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] Nr [...] Decyzją Nr [...] z dnia [...] Prezydent Miasta R. odmówił I.M. przyznania zaliczki alimentacyjnej na jej dwójkę małoletnich dzieci – J. i W.L. Decyzja ta wydana została w oparciu o art. 9a, art. 10 ust. 2 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.) w związku z art. 3 ust. 16 i art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228 poz. 2255 z późn. zm.) a z motywów zawartych w jej uzasadnieniu wynikało, iż fakt czynnego uczestniczenia ojca małoletnich w ich wychowywaniu dyskwalifikuje możliwość przyznania na rzecz uprawnionych małoletnich zaliczki alimentacyjnej. I.M. odwołała się od przywołanej wyżej decyzji podnosząc, iż ustalenie organu jest niesłuszne. Faktycznie ojciec dzieci przebywa często na terenie budynku, w którym zamieszkuje ona wraz z dziećmi, czyni to jednak wbrew jej woli. Wizyty ojca dzieci w jej mieszkaniu kończą się na ogół [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją Nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji. Powołując się na treść przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64 z późn. zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką dziecka. Powołując się na przepisy kodeksu rodzinnego odnoszące się do sprawowania władzy rodzicielskiej Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowywania dziecka. Jeżeli władza ta przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest zobowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Analizując w oparciu o przywołany stan prawny, stan faktyczny sprawy, organ uznał, iż wnioskodawczyni nie jest osobą samotnie wychowującą dzieci, gdyż ojciec ich ma częsty i bliski kontakt z nimi. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, I.M. zaprzeczyła ponownie ustaleniom dokonanym przez organ oświadczając kategorycznie, iż ojciec dzieci nie zamieszkuje z nimi, nie łoży na ich utrzymanie i nie wychowuje małoletnich córek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Jak nakazuje art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) – zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem ( art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ). Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem zarówno materialnym jak i procesowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn dostrzeżonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach jego działania nakreślonego treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Podstawą materialną rozstrzygnięcia w kwestii odmowy przyznania skarżącej zaliczki alimentacyjnej był art. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych ( Dz. U. Nr 86 poz. 732 z późn. zm.) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2005 r. Przedstawiona przez ustawodawcę definicja pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko ( art. 3 pkt 17 ), wykluczała z kręgu tych osób, osobę rozwiedzioną, wspólnie wychowującą dziecko z ojcem lub matką dziecka. Nie wdając się na obecnym etapie sprawy w dywagacje co do słuszności przeprowadzonej przez organ interpretacji pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko użytego w treści przywołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji musiał uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 publ. OTK-A 2005/5/51, w którym art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963 ) uznano za niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. ( Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11 ). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 18 Konstytucji RP nakazuje podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami. Poddane natomiast kontroli Trybunału przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały ukształtowane w taki sposób, że faktycznie osłabiają te więzi, a nie umacniają je. Prawo do dodatku do zasiłku przysługuje w sytuacji, gdy oboje rodzice mają obowiązek wychowania dziecka, ale jedno z nich tego obowiązku nie wypełnia. Takie ujęcie tych przepisów zniechęca tego z rodziców, który wychowuje dziecko, do dochodzenia od drugiego rodzica realizacji obciążającego go obowiązku i utrwala się w społeczeństwie przekonanie, że zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich aktualizuje obowiązek udzielenia pomocy socjalnej przez państwo a w konsekwencji wywołuje niepożądane skutki społeczne, nie sprzyja bowiem umocnieniu autorytetu instytucji małżeństwa, któremu z mocy art. 18 Konstytucji państwo ma zapewnić nie tylko ochronę, ale i opiekę. Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyroku określił, iż przepisy ustawy wymienione w punkcie 1 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Należy przeto uznać, że w dacie rozpatrywania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepis, który stanowił podstawę prawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, już nie obowiązywał. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( Dz. U. Nr 102, poz. 643 ) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego artykuł 145a stanowiący, iż można żądać wznowienia postępowania w przypadku, o jakim mowa w cyt. wyżej przepisie art. 190 § 4 Konstytucji RP. W konsekwencji, stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny już po wydaniu zaskarżonej decyzji utrata mocy obowiązującej wskazanych przepisów art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być kwalifikowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z przepisem art. 145 a § 1 kpa, w której to sytuacji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Nie ma przy tym znaczenia fakt, iż w przedmiotowej sprawie decyzje zapadły w okresie obowiązywania przepisu art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż na dzień orzekania przez Sąd przepis ten został uchylony ( por. niepublikowane wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt IV SA/GL 286/05 z dnia 28 czerwca 2006 r. czy sygn. akt IV SA/GL 993/04 z dnia 14 marca 2006 r.). Mając powyższe na względzie, na mocy wskazanego przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ weźmie pod uwagę, iż obecnie obowiązujący przepis art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera jako kryterium osób samotnie wychowujących dziecko okoliczność pozostawania panną, kawalerem, wdową, wdowcem, osobą pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobą rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Sformułowanie "wychowuje wspólnie", obliguje organ do dokonania szczegółowych ustaleń w zakresie sprawowania pieczy nad dziećmi skarżącej przez każdego z ich biologicznych rodziców. su.