IV SA/Gl 149/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Szczepan Prax Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Referent Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta R., odmówił J. S. prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci: S., P. i K. S.. Przedmiotowa decyzja wydana została na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy art. 9a, art. 10 ust. 2, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86 poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 16 i 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż stosownie do treści przywołanego art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie przy tym z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko należy rozumieć pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W dalszej kolejności organ I instancji podał, że po myśli art. 23 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z §14 pkt 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), w przypadku gdy w stosunku do osoby otrzymującej lub ubiegającej się o świadczenia rodzinne wystąpią wątpliwości dotyczące samotnego wychowywania dzieci, organ właściwy może wystąpić do kierownika ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji uzyskanych w wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego albo może przeprowadzić wywiad, którego celem jest wyjaśnienie sytuacji rodziny. Mając na uwadze powyższe zlecono wywiad środowiskowy, w toku którego ustalono, iż skarżąca zamieszkuje razem z ojcem dzieci lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ojciec dzieci nie uczestniczy wprawdzie w ich procesie edukacyjnym, jednak gdy zaistnieje potrzeba opiekuje się nimi i od czasu do czasu bierze udział w ich wychowaniu. W tym stanie rzeczy organ administracyjny zaznaczył, że przy ustalaniu wspólnego wychowywania bierze się również pod uwagę takie czynniki jak uczestniczenie w procesie wychowawczym i edukacyjnym dziecka, zainteresowanie jego sytuacją materialną, rozwojem emocjonalnym i psychospołecznym. Skoro zatem ojciec dzieci jest obecny w ich życiu, oddziałuje na nie swą obecnością i wpływa na ich rozwój, to należało uznać, że pomimo, iż prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, wychowuje je wspólnie ze skarżącą. Tym samym strona nie jest osobą, o której mowa w art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. i dlatego brak jest podstaw do przyznania jej zaliczki alimentacyjnej. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. J. S. podniosła, iż ojciec dzieci nie bierze udziału w ich wychowaniu i edukacji. Notorycznie nadużywa alkoholu, a także wszczyna awantury. Nadto podała, iż w najbliższym czasie wyprowadzi się z lokalu, który aktualnie zajmuje wspólnie z S. S.. Zgodnie bowiem z informacją przekazaną przez pracownika Urzędu Miasta R., po zakończeniu sprawy rozwodowej i uzyskaniu prawomocnego wyroku orzekającego rozwód będzie mogła uzyskać przydział na odrębne mieszkanie. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji powołał się na art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w myśl którego uprawnionym do zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, między innymi wtedy, gdy jest ona wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie zaś z definicją zawartą w art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba samotnie wychowująca dziecko to panna, kawaler, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, wdowa lub wdowiec jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Mając na względzie powyższe Kolegium wskazało, że J. S. nie zachowuje przesłanek warunkujących uznanie ją za osobę samotnie wychowującą dziecko albowiem z jej oświadczeń wynika jednoznacznie, iż jest mężatką. W dalszej części uzasadnienia wskazano, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych..., osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła do sądu pozew o rozwód albo separację i spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie. Organ odwoławczy stwierdził jednak, że skarżąca nie złożyła do sądu pozwu o rozwód ani o separację i mieszka razem z mężem a w rezultacie odmowa przyznania jej spornego świadczenia była prawidłowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. S. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia wydanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K.. Wskazała bowiem, że alimenty zostały jej przyznane przez Sąd w roku [...], natomiast od dnia [...]r. jest rozwódką. Podkreśliła także, iż z byłym mężem prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i złożyła wniosek o jego eksmisję. Nadto dodała, że sama wychowuje troje dzieci gdyż były małżonek nie interesuje się nimi i nie łoży na ich utrzymanie. Powołała się również na trudną sytuację materialną wywodząc, iż zasądzone alimenty otrzymała po raz ostatni [...]r., a ponieważ ze względu na stan [...] nie może podjąć pracy, jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest zasiłek z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ II instancji raz jeszcze powołał się na argumenty, które podniósł w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia. Dodatkowo, ustosunkowując się do zarzutów J. S. wskazał, że o wydaniu wyroku orzekającego rozwód pomiędzy nią a S. S. dowiedział się już po wydaniu decyzji. W konsekwencji okoliczność ta nie mogła jego zdaniem stanowić podstawy do uwzględnienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 134 §1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego aktu, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że przy wydaniu tej decyzji doszło do naruszeń prawa, które uzasadniają wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Warunki nabywania prawa do zaliczki alimentacyjnej, obowiązujące w dniu wydania zaskarżonej decyzji, określone zostały w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Stosownie zatem do art. 7 ust. 1 i 2 tej ustawy, prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługiwało osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia, albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia, jeżeli dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 583,00zł. Zgodnie przy tym z art. 2 pkt 5 cytowanej regulacji, pod pojęciem osoby uprawnionej, o której mowa wyżej, należy rozumieć osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, lub jeśli jest wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim z osobą, która przebywa w zakładzie karnym powyżej 3 miesięcy albo jest całkowicie ubezwłasnowolniona a także wtedy gdy jest osobą uczącą się, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Przyczyną odmowy przyznania J. S. prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci – S., P. i K. S. było przyjęcie przez organ odwoławczy, że nie mieści się ona w definicji osoby samotnie wychowującej dziecko wynikającej z art. 3 ust. 17 ustawy o z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Skarżąca pozostaje bowiem w związku małżeńskim, gdy tymczasem z treści przywołanego uregulowania wynika, że pod pojęciem osoby samotnie wychowującej dziecko rozumieć należy pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną bądź wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. W tym miejscu trzeba jednak zaznaczyć, że wyrokiem z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż przywołany art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka oraz określił, że traci on moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. W uzasadnieniu wyroku między innymi podniesiono, że wskazany przepis jest niejasny i niespójny z regulacją przewidzianą w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym a co za tym idzie, wywiera niepożądane skutki społeczne, gdyż nie sprzyja umacnianiu instytucji małżeństwa, któremu z mocy art. 18 Konstytucji, państwo ma zapewnić nie tylko ochronę ale i opiekę. W treści swego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny zastrzegł wprawdzie, iż odnosi się ono wyłącznie do przepisów regulujących instytucje dwóch dodatków do zasiłku rodzinnego. Nie budzi jednak wątpliwości, że wobec utraty mocy przez art. 3 ust.17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego odsyła przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., przestało obowiązywać określone w nim kryterium stanu cywilnego, warunkujące nabycie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Zważywszy przedstawione wyżej rozważania prawne należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu II instancji z dnia [...]r., wydana została w oparciu o ustalenia dokonane w kontekście przepisu, który w dacie tej już nie obowiązywał. Wskazane uchybienie, jakkolwiek poważne, nie mogło jednak mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy. Trzeba bowiem odnotować, że zgodnie z nową definicją, która sformułowana została w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanym do niej mocą ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U Nr 267, poz. 2260), osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Omawiana nowelizacja weszła w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. a zatem obowiązywała w dacie wydania decyzji stanowiącej przedmiot skargi ([...]r.). Z brzmienia znowelizowanego unormowania wynika zaś jednoznacznie, że podobnie jak poprzednio obowiązująca regulacja wyłącza ono z kręgu osób samotnie wychowujących dzieci osoby pozostające w związku małżeńskim. Niezależnie od powyższego, należy stwierdzić, że okoliczności sprawy uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji. Trzeba bowiem wskazać, że w treści odwołania od decyzji organu I instancji J. S. sygnalizowała wprost, iż oczekuje na wydanie wyroku orzekającego rozwód. Tymczasem w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w żaden sposób nie ustosunkowało się do tego wywodu, poprzestając na stwierdzeniu, że skarżąca jest mężatką i nie składała pozwu o rozwód ani o separację. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżony akt wydany został z naruszeniem norm proceduralnych zawartych w art. 7 i art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w świetle art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi podstawę uchylenia decyzji administracyjnej. Nieprawidłowość ta mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Godzi się bowiem zaakcentować, że w myśl art. 29 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, wychowywana przez osobę pozostającą w związku małżeńskim, nabywa prawo do zaliczki alimentacyjnej, przez okres jednego roku, jeżeli osoba pozostająca w związku małżeńskim złożyła do sądu pozew o rozwód albo separację i spełnione są pozostałe warunki określone w ustawie. W tym kontekście nie budzi wątpliwości, że wytoczenie powództwa o rozwód mogło stanowić okoliczność przesądzającą o nabyciu przez J. S. prawa do pobierania zaliczki alimentacyjnej a w konsekwencji zignorowanie wskazanego faktu przez organ odwoławczy mogło spowodować bezzasadną odmowę przyznania tego świadczenia. Równocześnie należy zaznaczyć, że wraz ze skargą wyżej wymieniona nadesłała wyrok Sądu Okręgowego w G. rozwiązujący jej małżeństwo z S. S z dniem [...]r. W sprawie zachodzi więc także przesłanka uzasadniająca uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W świetle przedstawionych wyżej uregulowań jest bowiem bezsporne, że orzeczenie rozwodu pomiędzy skarżącą i jej małżonkiem jest okolicznością o kluczowym znaczeniu dla sprawy. Skoro zatem rzeczone zdarzenie nastąpiło przed wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzji z dnia [...]r. a organ ten nie wiedział wówczas o jego zaistnieniu, to należy uznać, że decyzja ta podjęta została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Warto w tym miejscu odnotować, że niewiedza organu odwoławczego o wyroku orzekającym rozwód również stanowiła efekt opisanego wyżej uchybienia zasadzie procesowej wyrażonej w art. 7 i 77 §1 K.p.a. Kolegium nie zareagowało bowiem w żaden sposób na twierdzenia skarżącej o oczekiwaniu na rozwód i nie podjęło jakichkolwiek czynności zmierzających do weryfikacji tych wywodów. Tymczasem nie podlega kwestii, że w opisanej sytuacji należało zwrócić się do strony o udzielenie stosownych wyjaśnień a nadto o przedłożenie odpowiednich dokumentów źródłowych potwierdzających fakt wniesienia pozwu o rozwód oraz pozwalających na ustalenie w jakim stadium znajduje się postępowanie sądowe w tej sprawie. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ II instancji powinien zatem uwzględnić przedstawione wyżej wskazania Sądu i wydać rozstrzygnięcie oparte na precyzyjnych ustaleniach dotyczących stanu cywilnego J. S.. Dopiero wtedy będzie bowiem możliwe prawidłowe orzeczenie w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania skarżącej świadczenia, o które się ubiegała. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 i art. 77 §1 K.p.a., działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. b i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Równocześnie, mając na uwadze charakter zaskarżonego aktu, Sąd odstąpił od orzeczenia na podstawie art. 152 p.p.s.a. w kwestii jego wykonania. Zaskarżona decyzja jest bowiem rozstrzygnięciem odmawiającym przyznania stronie świadczenia a zatem nie podlega ona wykonaniu.