IV SA/Gl 152/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej R. S. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C. na podstawie art. 104, art. 109 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2016, poz. 23 z późn. zm.); art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10 ust. 2, art. 12, art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 3 a, ust. 3 b, ust. 3 c, ust. 3 d, ust. 3 e, ust. 3 f, ust. 4, ust. 4 a, ust. 5, ust. 7, art. 18, art. 20, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm – dalej "ustawa"), odmówił świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia, wnioskowane na R. S. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że osoba uprawniona to - na podstawie art. 2 pkt 11 ustawy - osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Dalej wyjaśnił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w C. o sygnaturze [...] z dnia 18 kwietnia 2002 r. zobowiązano P. S. jako ojca osoby uprawnionej do ponoszenia kosztów utrzymania na rzecz R. S. po 300 zł miesięcznie płatne do 15-go dnia każdego miesiąca do rąk ustawowego przedstawiciela osoby uprawnionej- M. O. Organ stwierdził, że Sąd Rejonowy w C. VI Wydział Rodziny i Nieletnich wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] zasądził na rzecz małoletniego R. S. alimenty ze strony dziadków tj. B. S. (po 200 zł miesięcznie), T. S. (po 50 zł miesięcznie) w związku z niewywiązywaniem się ojca dziecka z obowiązku płacenia alimentów. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że A. R. (babcia osoby uprawnionej ze strony matki) jest w stanie dołożyć do utrzymania osoby uprawnionej kwotę 50 zł miesięcznie. Organ I instancji uznał, odnosząc się do treści uzasadnienia wyroku z dnia 7 września 2006 r., że skoro obowiązek alimentacyjny ze strony dziadków jest spełniany w pełnej wysokości odpowiadającej kwocie alimentów zasądzonych od ojca dziecka to, w świetle art. 132 Krio, na dziadków uprawnionego nałożono alimenty o charakterze zastępczym, które podlegają możliwości zwrotu w trybie art.140 Krio od osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności. Zaakcentował również, że obowiązek alimentacyjny ze strony dziadków jest spełniony w pełnej wysokości odpowiadającej kwocie alimentów zasądzonych od ojca dziecka, co potwierdziła przedstawicielka ustawowa dziecka. Na potwierdzenie swojego stanowiska organ I instancji przywołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 258/14. W odwołaniu M. O., pełnomocnik R. S., wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i ponowne rozpatrzenie wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z odsetkami poczynając od dnia złożenia wniosku. W uzasadnieniu zarzuciła, że organ I instancji "nie ocenił całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz dokonał ustaleń z naruszeniem zasad oceny dowodów". Stwierdziła, że w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, alimenty dziadków na rzecz wnuków mają charakter uzupełniający, a obowiązek alimentacyjny dziadków nie polega na przerzuceniu na nich niespełnionego obowiązku alimentacyjnego rodziców dzieci. Zauważyła, że wyrok sądu nakładający na dziadków obowiązek łożenia na utrzymanie wnuka, nie "anuluje" wyroku określającego obowiązek alimentacyjnego ojca w stosunku do dziecka, a ojciec nadal ma obowiązek płacenia zasądzonych alimentów. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w pierwszej kolejności zauważyło, że warunki nabywania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w rozpatrywanym zakresie art. 2 pkt 11 i art. 9 ust. 1 ustawy. Wskazało, że zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji zawarte w uzasadnieniu decyzji podkreślając, że z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] wynika, że przedstawicielka ustawowa osoby uprawnionej wystąpiła z roszczeniami alimentacyjnymi wobec dziadków, ze względu na niemożność uzyskania na czas środków utrzymania od dłużnika alimentacyjnego P. S. Alimenty zastępcze o których mowa w art. 132 Krio, odnoszą się do przypadków, gdy uzyskanie na czas potrzebnych środków utrzymania od głównego dłużnika alimentacyjnego jest niemożliwie lub połączone z nadmiernymi trudnościami co oznacza, że alimenty nałożone na tego dłużnika są wystarczające dla zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, ale nie może on z nich korzystać, gdyż ich wyegzekwowanie jest co najmniej utrudnione we właściwym czasie. Kolegium podkreśliło, że wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia[...]nakłada na dziadków alimenty o charakterze zastępczym, biorąc pod uwagę, iż obowiązek alimentacyjny ze strony dziadków jest spełniany w pełnej wysokości odpowiadającej kwocie alimentów zasądzonych od ojca dziecka (co również potwierdził pełnomocnik osoby uprawnionej), a wobec powyższego R. S. nie przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji Kolegium nie dopatrzyło się sprzeczności decyzji organu I instancji z przepisami prawa materialnego ani z przepisami postępowania administracyjnego stwierdzając, że wskazana decyzja została podjęta w ramach obowiązujących przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji organu. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji pierwszoinstancyjnej w całości lub ich uchylenie w całości i przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia złożenia wniosku wraz z odsetkami oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie prawa procesowego "art. 365 § 1 k.p.c., art. 7, art. 10 § 1, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art 80, art. 107 § 3 (K.p.a.- dopisek Sądu) które to normy prawa obligują organ administracji, do zebrania i oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego, co ma istotny wpływ na wynik sprawy" oraz naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 132 Krio. W uzasadnieniu wskazała, że Kolegium naruszyło przepisy prawa przez niedokładne i niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego, nie ustosunkowanie się do zarzutów skarżącego i nie podania przyczyn, z powodu którym argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności. Stwierdził, że Kolegium naruszyło przepis 365 § 1 k.p.c, ponieważ ani wyrok Sądu Okręgowego z dnia [...] sygn. akt [...], jak również wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] nie zostały uchylone i nie podlegają interpretacji rozszerzającej. Zdaniem strony skarżącej Kolegium naruszyło przepisy prawa procesowego, nie rozpatrując dowodów istotnych dla sprawy wnoszonych przez skarżącego. Wskazała, że z pozwu o alimenty wynika, że strona domagała się 400 zł od rodziców ojca dziecka, a alimenty od ojca dziecka przyznane są w kwocie 300 zł, co w opinii strony skarżącej dowodzi, iż domagała się alimentów uzupełniających w rozumieniu art. 132 Krio. Strona skarżąca na potwierdzenie stanowiska, że alimenty zasądzone od dziadków uprawnionego mają charakter uzupełniający zacytowała szereg orzeczeń Sądu Najwyższego. Stwierdziła również, iż w jej ocenie stanowisko zajęte przez dziadków dziecka w trakcie postępowań cywilnoprawnych przemawia za uzupełniającym charakterem alimentów zasądzonych od dziadków. Zdaniem strony skarżącej dokonana przez Kolegium wykładnia art. 132 Krio nie jest zrozumiała, gdyż w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] o sygnaturze [...] nie w ma stwierdzenia o zastępczej formie alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Kolegium zauważyło, że ustawodawca w sposób precyzyjny i wyczerpujący określił przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, których niespełnienie dyskwalifikuje wnioskodawcę od otrzymania spornego świadczenia, a ocena skutków prawnych konkretnego stanu faktycznego w kontekście ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie została pozostawiona swobodnemu uznaniu administracyjnemu organu. W piśmie z dnia 4 września 2017 r. strona skarżąca wniosła o rozpatrzenie dowodów, które w jej ocenie są istotne dla sprawy a mianowicie uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego o sygnaturze [...], apelacji z dnia [...] o sygnaturze [...] oraz postanowienia z dnia [...] o sygnaturze [...]. W uzasadnieniu zarzucił ponownie, ze Kolegium nie wyjaśniło stanu faktycznego, nie wskazało dowodów i nie podało przyczyn odmowy wiarygodności dowodom wnoszonym przez skarżącego. Ponownie zaakcentowała, że w świetle wskazanych orzeczeń Sądu Najwyższego alimenty zasądzone od dziadków na rzecz wnuka mają charakter uzupełniający. Strona skarżąca zacytowała fragment uzasadnienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt. IV SA/Gl 258/14 również uznając za słuszne zaprezentowane w nim stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył , co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm. - dalej "p.p.s.a"). Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy te nie rozstrzygają o meritum sprawy administracyjnej, lecz ustalają, czy zebrany i znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy jest pełny, czy został prawidłowo oceniony oraz czy jest wystarczający do wydania aktu administracyjnego. Kontrolują, czy zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego i należycie je zinterpretowano. Sąd administracyjny, jako sąd prawa, orzeka więc o zgodności rozstrzygnięć administracyjnych z prawem. Nie może natomiast zastępować organu w merytorycznym orzekaniu. Stąd też skierowany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, z punktu widzenia prawa pozbawiony jest całkowicie uzasadnienia. Wskazać nadto trzeba, że sąd administracyjny, jako sąd prawa a nie faktu, sam nie przeprowadza postępowania dowodowego, poza wyjątkiem przedstawionym w art. 106 § 3 p.p.s.a. Jak stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem strona domagała się dopuszczenia dowodów mających na celu wykazanie, że postępowanie dowodowe prowadzone przez organy administracji było prowadzone błędnie, a w szczególności nie uwzględniało przytoczonych przez stronę skarżącą orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w innych sprawach nie objętych przedmiotem niniejszego postępowania. Sąd nie jest również władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji – w zakresie i według kryteriów określonych cytowanymi wyżej przepisami - stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia. Spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły stronie skarżącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest to, czy alimenty zasądzone od dziadków rzecz strony skarżącej mają charakter uzupełniający – jak twierdzi strona skarżąca, czy też zastępczy- jak twierdzi organ i czy organy administracji zebrały i oceniły materiał dowodowy w sposób zgodny z przepisami postępowania administracyjnego. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowią przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 169 z późn. zm – dalej "ustawa") Stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku, gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Jednocześnie na mocy art. 9 ust. 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Legalna definicja osoby uprawnionej określona jest w art. 2 pkt 11 ustawy, oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Należy zauważyć, że obowiązek alimentacyjny rodziców w stosunku do dzieci wynika wprost z art. 133 § 1 Krio. Zatem w pierwszej kolejności z obowiązku tego winni się wywiązywać rodzice, łożąc na utrzymanie swoich dzieci. Z art. 132 Krio wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Dobrowolna realizacja zobowiązania przez dłużnika alimentacyjnego, będącego zobowiązanym w pierwszej kolejności lub podmiotu zobowiązanego w dalszej kolejności, w miejsce zobowiązanego w pierwszej kolejności, ma wpływ na możliwość przyznania uprawnionemu świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dopiero w sytuacji, gdy rodzic albo osoba zobowiązana w dalszej kolejności nie wywiązuje się z obowiązku alimentacji, środki na utrzymanie dziecka (dzieci) zastępczo wykłada państwo w ramach konstytucyjnego obowiązku wspierania rodziny (art. 71 Konstytucji RP). Pomocnicze działanie państwa ogranicza się do tych przypadków, gdy rodzice wychowujący dzieci, pozbawieni alimentów ze strony osób zobowiązanych, nie są w stanie samodzielnie zaspokoić potrzeb w zakresie utrzymania dziecka. Kontrola sądowa w rozpatrywanej sprawie szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Należy stwierdzić, że organy obu instancji ustaliły w jakim zakresie dziadkowie strony skarżącej są zobowiązani do świadczenia alimentów na rzecz wnuka i oceniły, że obowiązek alimentacyjny ze strony dziadków jest spełniony w pełnej wysokości odpowiadającej kwocie alimentów zasądzonych od ojca dziecka. Ustaleń tych dokonały na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w C. o sygnaturze [...] z dnia [...] a także Sądu Rejonowego w C. VI Wydział Rodziny i Nieletnich z dnia [...] sygn. akt [...] oraz uzasadnienia tego wyroku i oświadczenia przedstawiciela ustawowego dziecka. Zdaniem Sądu Kolegium – podobnie jak i organ I instancji - rozpatrzyło całokształt zebranego materiału dowodowego i w konsekwencji dokonało ustaleń zgodnie z zasadami oceny dowodów wynikających z przepisów art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a, art. 80 K.p.a i 107 § 3 K.p.a. oraz dokonało prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Dokonało również prawidłowej wykładni art. 132 Krio skoro obowiązek alimentacyjny jest spełniany przez dziadków w pełnej wysokości ustalonej przez Sąd Okręgowy w C. W ocenie Sądu organy słusznie uznały, że w rozpatrywanym stanie faktycznym alimenty uiszczane przez dziadków mają charakter zastępczy. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono istotne dla oceny sprawy fakty, a ustalenia z nich wynikające nie budzą wątpliwości co ich słuszności. Wskazano tok postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a akta sprawy zawierają dokumenty potwierdzające opisane fakty. Dlatego też zarzut strony skarżącej naruszenia przepisów prawa procesowego należy uznać za chybiony. W tym aspekcie zaskarżona decyzja nie narusza również art. 365 § 1 k.p.c., według którego organy administracji publicznej są związane prawomocnymi orzeczeniami sądu powszechnego. Chybione są również pozostałe zarzuty strony skarżącej podniesione w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 4 września 2017 r. Skoro skarga nie zawierała skutecznych zarzutów a Sąd nie dopatrzył się z urzędu uchybień skutkujących koniecznością jej uwzględnienia należało orzec jak w sentencji na mocy art. 151 p.p.s.a.