IV SA/Gl 1521/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] r., nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. działając na podstawie art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985r. o Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998r. Nr 90 poz. 575 z późn. zm.) oraz art. 235¹ Kodeksu pracy, a także § 6 ust. 1 -3, § 8 ust. 1 i § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869) stwierdził u W. N. chorobę zawodową pod postacią astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego wymienioną w poz. 6 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie wykazu chorób zawodowych. Z motywów wskazanego rozstrzygnięcia wynikało, iż W. N. zatrudniona była od 1 września 2000r. do 30 czerwca 2003r. w "A" w P. na stanowisku ucznia ciastkarza, od 25 lutego do 28 sierpnia 2008r. pracowała w Gospodarstwie B w S. na stanowisku pracownika produkcji ogrodniczej, a od 1 listopada 2008r. zatrudniona została na stanowisku młodszego porządkowego paczkowalni w Przedsiębiorstwie C w B. Ustalenia powyższe dokonane zostały na podstawie dokumentacji przedstawionej przez pracodawcę i protokołu przesłuchania pracownika. Ustalono nadto, iż w technologii pakowania wędlin stosowano przed foliowaniem dezynfekcję poprzez zanurzenie produktu na około 3 sekundy w kąpieli zawierającej kwas cytrynowy i dwutlenek chloru. W. N. w czasie zmiany roboczej dezynfekowała około 500 kg wędlin po 2,5 kg, a po zakończeniu pracy myła maszynę paczkująca środkami dezynfekującymi - cifem, virkonem 2% oraz alkoholem etylowym. W dniu 29 grudnia 2009r. wykonując swoją pracę około godz.12.00 myła maszynę obok zbiornika, w którym mieszany był roztwór dla dezynfekcji dla drugiej zmiany. Obsługujący go pracownik nalał roztwór chloru i działając nieprawidłowo zalał go gorącą wodą korzystając z urządzenia ciśnieniowego. Spowodowało to nadmierną emisję oparów zawierających chlor. W tym czasie W. N. uległa zatruciu. W jego następstwie była hospitalizowana i leczyła się w poradni pulmonologicznej i alergologicznej z powodu stale utrzymujących się duszności. Od dnia wypadku przebywała na zwolnieniu lekarskim, a następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym. W dniu 26 lipca 2010r. lekarz medycyny pracy skierował ją z podejrzeniem astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. W placówce tej przeprowadzono badania specjalistyczne. W oparciu o przeprowadzone badania oraz wywiad potwierdzający ścisłą korelację czasową pomiędzy wystąpieniem pierwszych objawów bronchospastycznych a ekspozycją na gazy drażniące w miejscu pracy, analizę dokumentacji medycznej, w której brak jest dowodów istnienia objawów astmy oskrzelowej przed zdarzeniem oraz utrzymywanie się ich nadal z wysoką nadreaktywnością skurczową oskrzeli, lekarze diagnozujący badaną rozpoznali zawodową etiologię choroby pod postacią reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych. Od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. odwołanie złożył pracodawca, C z siedzibą w B., nie zgadzając się ze stwierdzeniem organu, iż rozpoznana u W. N. astma oskrzelowa jest chorobą zawodową. Odwołująca opisała wykonywane przez pracownicę czynności wskazując, iż w okresie tygodniowym mogła ona wykonywać czynności związane z dezynfekcją w łącznym czasie do 40 minut. Zawsze wykonywała to w maseczce ochronnej. Uznała, iż częstotliwość kontaktu pracownicy z środkiem dezynfekcyjnym nie była duża. Zauważyła, iż stan zdrowia pracownicy spowodowany został zdarzeniem z dnia 29 grudnia 2009r, a nie warunkami pozostającymi w związku z wykonywaną praca. Sugerowała nadto, iż rozpoznana u W. N. choroby wywołana jest przyczynami pozazawodowymi. Miała ona predyspozycję do chorób górnych dróg oddechowych, była również alergikiem i poddano ją operacji usunięcia polipów nosa, po czym nie sprawdzono, czy pacjentka nadal choruje na astmę. Uznano zatem, iż nie zweryfikowano należycie innych, niż zawodowe, przyczyn choroby. Podkreślono, iż w halach zakładu pracy, w tych samych warunkach przebywa około 300 pracowników, iż żaden z nich nie zgłosił dolegliwości związanych z chorobą górnych dróg oddechowych. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1k.p.a, art. 235¹ Kodeksu Pracy oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Analizując stan faktyczny podzielił ustalenia dokonane przed organem I instancji, co do przebiegu zatrudnienia W. N., a także co do zdarzenia, jakie miało miejsce w dniu 29 grudnia 2009r. w trakcie pracy w Przedsiębiorstwie C w B. Przytoczono treść wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w S. orzeczenia, z którego wynikało, iż istnieją podstawy do rozpoznania u badanej astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego pod postacią zespołu reaktywnej dysfunkcji dróg oddechowych. Stwierdzono, iż choroba ta wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych. Organ odwoławczy zauważył, iż istnieje ścisła korelacja czasowa pomiędzy ekspozycją na opary chloru w miejscu pracy, co miało miejsce w dniu 29 grudnia 2009r., a początkiem choroby, a brak jest danych o istnieniu przewlekłej choroby oskrzeli w okresie poprzedzającym wypadek z dnia 29 grudnia 2009r. Wskazano, że utrzymująca się nadreaktywność skurczowa oskrzeli umożliwia rozpoznanie z przeważającym prawdopodobieństwem astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny odwołał się do brzmienia art. 235¹ Kodeksu Pracy podkreślając, iż ustawodawca zezwolił na ustalenie związku przyczynowego "z wysokim prawdopodobieństwem" pomiędzy szkodliwymi czynnikami występującymi w środowisku pracy, a chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych. Uznał, iż analiza materiału dowodowego pozwala na rozpoznanie z przeważającym prawdopodobieństwem astmy oskrzelowej pochodzenia zawodowego. Od opisanej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, Przedsiębiorstwo C z siedzibą w B. skierowała skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący pracodawca domagał się powtórnego badania W. N. przez inny ośrodek medycyny pracy, w celu sprawdzenia, czy nadal, mimo przeprowadzonego u niej zabiegu, występują u niej objawy astmy. Podkreślono, iż nikt z pozostałych pracowników stosujących dezynfekcję nie zgłosił złego samopoczucia. Także nie zgłosił takiego faktu nikt z pracowników narażonych na opary, tak jak W. N., w dniu wypadku, jaki miał miejsce 29 grudnia 2009r. W odpowiedzi na skargę [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (test jednolity Dz. U. z 2012 poz. 270) zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach, o których mowa w art.145 § 1 p.p.s.a. Oceniając poddany kontroli akt administracji publicznej sprawy sąd administracyjny jest zobowiązany sprawdzić, czy pozostaje on w zgodności z przywołanymi w nim przepisami prawa materialnego, a także czy przy jego wydaniu nie naruszono prawa procesowego w taki sposób, iż mogłoby to mieć wpływ na jego treść. Przedstawiony Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stan sprawy nakazuje przede wszystkim odwołać się do dwóch definicji legalnych - choroby zawodowej i wypadku przy pracy. Są to bowiem różne zdarzenia prawne wymagające ustalenia koniecznych dla tych zdarzeń przesłanek. Pojęcie choroby zawodowej definiuje art. 235¹ Kodeksu pracy. Po jego myśli za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Definicję wypadku przy pracy zawiera natomiast art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity Dz.U. z 2009r. Nr 167 poz.1322). Zgodnie z jego brzmieniem za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: 1)podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia, 3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Elementami definiującymi chorobę zawodową są przyczyny zewnętrzne, występujące w środowisku pracy, których szkodliwemu działaniu poddawany jest pracownik, a które mogą z wysokim prawdopodobieństwem wywołać chorobę wymienioną w wykazie. Elementami definiującymi wypadek przy pracy są również przyczyny zewnętrzne, jednakże może to być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, a jego oddziaływanie jest, w przeciwieństwie do czynników wywołujących chorobę zawodową, krótkotrwałe, nagłe i niespodziewane. W orzecznictwie przyjęto, że zdarzenie jest nagłe, gdy przyczyna oddziałuje na pracownika nie dłużej niż jeden dzień roboczy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1999r. sygn.II UKN 24/99 publ. OSNP z 2000r. nr 18 poz. 698 i z dnia 18 sierpnia 2009r. sygn. I PK 18/09 publ. LEX nr 528154). Nadto nagłe zdarzenie powodujące uraz lub śmierć pracownika może nastąpić w dowolnym czasie i miejscu, a więc nie koniecznie w środowisku pracy, pod warunkiem, że pozostaje w związku z wykonywaniem czynności pracowniczych przez osobę, która wypadkowi uległa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011r. sygn. I UK 46/11 publ. LEX nr 1043989 Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż zatrudniona u skarżącej Spółki W. N. narażona została na działanie szkodliwych oparów w dniu 29 grudnia 2009r. i sytuacja ta spowodowała u niej objawy chorobowe zdiagnozowane przez lekarzy Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy, jako choroba opisana w wykazie chorób zawodowych pod poz. 6. Opis zdarzenia, które wywołało u pracownika chorobę odpowiada jednak zdecydowanie definicji wypadku przy pracy. Ekspozycja na opary chloru w miejscu pracy, jak podkreśla się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, miała miejsce w dniu 29 grudnia 2009r., a zdarzenie to inspektor sanitarny nazywa wypadkiem. Brak jest natomiast rozważań, czy poza jednorazową i krótkotrwałą ekspozycją na szkodliwe działanie oparów chloru W. N. narażona była permanentnie na oddziaływanie tego szkodliwego czynnika. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ani ścisła korelacja czasowa pomiędzy jednorazowym zdarzeniem, a początkiem choroby ujętej w wykazie chorób zawodowych ani też brak danych o istnieniu przewlekłej choroby oskrzeli w okresie poprzedzającym to zdarzenie, co podkreśla się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie jest wystarczające do stwierdzenia choroby zawodowej. Organ zobowiązany był bowiem ustalić, czy zdiagnozowana u pracownika choroba spowodowana była bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem warunkami pracy skarżącej, czym nie jest jednorazowe, nagłe i niespodziewane w środowisku pracy narażenie na szkodliwe czynniki. Nie można wykluczyć, iż zdiagnozowana przez lekarzy choroba zawodowa mogła wystąpić u F. N. jeszcze przed wypadkiem przy pracy, który przyczynił się do ujawnienia tej choroby. Choroba zawodowa mogła także wystąpić niezależnie od wypadku przy pracy. W tym zakresie jednak, z naruszeniem zasad wynikających dla organu z treści art. 7 i art. 77 k.p.a. nie poczyniono żadnych koniecznych ustaleń. Inspektor sanitarny poprzestał na orzeczeniu placówki medycznej, które jest dla niego wiążące jedynie, co do zdiagnozowanego przez lekarzy stanu zdrowia pracownika, nie powodując jednak obowiązku wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej w przypadku braku innych przesłanek niezbędnych dla takiego rozstrzygnięcia sprawy. Powinien natomiast dokonać samodzielnej oceny narażenia zawodowego pracownika i rozstrzygnąć, czy choroba zdiagnozowana w placówce medycznej u W. N. została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, a więc w wyniku narażenia zawodowego. W ponownym postępowaniu konieczne będzie zatem ustalenie, czy w typowych warunkach pracy wykonywanej przez W. N. występowało narażenie na opary chloru, a zatem czy warunki jej pracy stwarzały możliwości powstania choroby zawodowej. Wyłącznie pozytywne w tym zakresie ustalenie pozwoliłoby organowi na stwierdzenie astmy oskrzelowej, jako choroby zawodowej u tego pracownika. Brak narażenia zawodowego nie zezwala natomiast na takie rozstrzygnięcie bez względu na to, iż stwierdzona u odwołującej choroba była bezpośrednim następstwem wypadku przy pracy albowiem definicja legalna choroby zawodowej wymaga stwierdzenia co najmniej wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego schorzenia z warunkami pracy. Pojęcie "warunki pracy" nie odpowiadają jednorazowemu, nieprzewidywanemu dla danego środowiska pracy, zdarzeniu. Mając na względzie zauważone uchybienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Zostały one wydane z naruszeniem prawa materialnego polegającym na jego błędnej wykładni (art. 235¹ Kodeksu pracy), co doprowadziło do przeprowadzenia niewłaściwych dla sprawy ustaleń stanu faktycznego (art. 7 i art. 77 k.p.a.). Zakres koniecznych ponownych ustaleń nakazuje, by dokonane to zostało w postępowaniu przed organem I instancji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono po myśli art. 152 p.p.s.a.