IV SA/Gl 1560/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa oddala skargę. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 219 k.p.a., odmówił R.K. wydania zaświadczenia o ubóstwie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wnioskiem z dnia 17 lipca 2011 r. R.K. zwrócił się do MOPS w Z. o wydanie zaświadczenia "o ubóstwie". W kolejnym piśmie strona sprecyzowała swój wniosek podając, że ubiega się o zmianę nazwiska w USC w Z. a dostarczenie "dokumentów stwierdzających o ubóstwie" jest niezbędne w związku z umorzeniem kosztów postępowania administracyjnego i innych opłat. Dalej wskazano, że ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej w art. 7 pkt 5 przewiduje zwolnienie z opłaty skarbowej w przypadku osób, które przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Przeprowadzone w związku ze złożonym wnioskiem postępowanie wyjaśniające wykazało natomiast, że strona nie korzysta z pomocy finansowej ośrodka, nie jest więc możliwe wydanie zaświadczenia o treści spełniającej wymogi wynikające z art. 7 pkt 6 ww. ustawy. Nadto podkreślono, że w prowadzonych przez MOPR ewidencjach, rejestrach ani w innych posiadanych danych nie ma informacji o sytuacji materialnej wnioskodawcy. Stwierdzono również, że wnioskodawca co prawda przesłał dokumenty potwierdzające, że przebywa w Zakładzie Karnym w S., gdzie nie wykonuje pracy oraz że nie posiada depozytu pieniężnego, jednakże, jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, organ wydający zaświadczenie musi opierać się na danych znajdujących się w jego posiadaniu a nie dostarczonych przez osobę ubiegającą się o wydanie zaświadczenia (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 1997 r. sygn. akt SA/Łd 3105/95). Na to postanowienie R.K. złożył zażalenie wnosząc o jego zmianę i wydanie zaświadczenia o ubóstwie. Podniósł, że obecnie nie posiada jakiejkolwiek możliwości zarobkowania, nie utrzymuje kontaktu z rodziną, która mogłaby mu w jakikolwiek sposób pomóc, ma także zadłużenie, którego nie może spłacić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ przytoczył ustalenia faktyczne stwierdzając, iż z akt sprawy wynika, że R.K. nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej MOPS w Z. Nie pobiera żadnych świadczeń opiekuńczych, rodzinnych i alimentacyjnych z tego Ośrodka. Następnie powołując art. 217 § 1 i 2 k.p.a. Kolegium wyjaśniło, że zaświadczenie wydaje się na żądanie osoby, jeżeli: 1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa, 2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Przy czym w tym ostatnim przypadku, zgodnie z art. 218 § 1 k.p.a. organ obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, a przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (§ 2). Mając na względzie ustalenia dotyczące stanu faktycznego i prawnego sprawy Kolegium stwierdziło, iż zaskarżone postanowienie jest merytorycznie poprawne. R.K. nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., nie pobiera żadnych świadczeń rodzinnych, opiekuńczych i alimentacyjnych z tego Ośrodka. W związku z tym nie było możliwe wydanie zaświadczenia o korzystaniu przez niego ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Nie było możliwym także wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez stronę tj. "stwierdzającym o ubóstwie", gdyż w prowadzonych przez MOPR w Z. ewidencjach, rejestrach ani innych posiadanych danych nie ma informacji o sytuacji materialnej strony. Nadto wskazano że organ wydający zaświadczenie musi opierać się na danych znajdujących się w jego posiadaniu a nie dostarczonych przez osobę ubiegającą się o wydanie zaświadczenia. Powyższe postanowienie, pismem oznaczonym jako "zażalenie", R.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżący nie zakwestionował wyraźnie ustaleń organu w niniejszej sprawie. Podniósł natomiast, iż złożone przez niego dokumenty z Zakładu Karnego w S. mogły być wykorzystane przez MOPS w Z. do wydania zaświadczenia z uwagi na fakt, że wcześniej z pomocy tego Ośrodka nie korzystał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż podstawę wydanych w sprawie postanowień stanowiły przepisy działu VII (art. 217-220) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej k.p.a., regulujące postępowanie dotyczące wydawania zaświadczeń. Zgodnie z art. 217 k.p.a. zaświadczenie wydaje się, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa (§ 2 pkt 1) oraz jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (§ 2 pkt 2). Z kolei stosownie do treści art. 218 § 1 k.p.a. w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej zobowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ przed wydaniem zaświadczenia może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.) Przedmiotowe postępowanie ma charakter uproszczony i odformalizowany. Na postępowanie to składają się wyłącznie czynności materialno-techniczne polegające na badaniu, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane i czy dane te dotyczą stanu prawnego lub faktycznego, którego potwierdzenia domaga się wnioskodawca. W postępowaniu tym nie dokonuje się ustaleń i ocen tak, jak w postępowaniu jurysdykcyjnym. Zaświadczenie jest bowiem urzędowym potwierdzeniem określonych faktów lub stanu prawnego. Jego istota sprowadza się do tego, że nie rozstrzyga ono żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Organ potwierdza nim jedynie, a nie stwierdza istnienie w danym czasie określonego stanu. Dlatego nie jest dopuszczalne dokonywanie w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń jakichkolwiek ustaleń faktycznych i prawnych nie wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Natomiast postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia tylko pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia. Odnosi się ono do zbadania okoliczności wynikających z istniejących ewidencji, rejestrów i akt innego rodzaju, czy też wyjaśnienia, czy dane w nich zawarte odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja lub rejestry i akta innego rodzaju mogą zawierać żądane dane i ustalenia ewentualnych ich dysponentów. Postępowanie to ma zatem na celu usunięcie wątpliwości co do znanych, bo istniejących już faktów lub stanu prawnego (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1139/10 Lex nr 1082571, z dnia 8 września 2009 r. I OSK 104/09, Lex nr 594852). Tak więc w przypadku gdy organ dysponuje takimi danymi z kartotek, ewidencji, rejestrów lub akt innego rodzaju, których potwierdzenia domaga się wnoszący o wydanie zaświadczenia, winien wydać zaświadczenie. Organ nie może natomiast wydać zaświadczenia potwierdzającego fakty, które nie wynikają z danych znajdujących się w jego posiadaniu. W rozpoznawanej sprawie skarżący wnioskował o wydanie przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Z. zaświadczenia o ubóstwie, celem przedłożenia go w Urzędzie Stanu Cywilnego w Z., w którym złożył wniosek o zmianę imienia oraz nazwiska, w związku z "umorzeniem kosztów postępowania i innych opat". Zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. z 2012 r. poz. 1282) czynność urzędowa w sprawie zmiany nazwiska i imienia podlega opłacie skarbowej (część I pkt 7 załącznika do ustawy). Natomiast art. 7 pkt 5 tej ustawy przewiduje zwolnienie z opłaty skarbowej w przypadku osób, które przedstawią zaświadczenie "o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa". Skoro strona ze świadczeń pomocy społecznej MOPR w Z., do którego się zwróciła, nie korzystała, to słusznie organ stwierdził, że wydanie zaświadczenia o wskazanej w tym przepisie treści nie jest możliwe. Ponadto w sytuacji, gdy w prowadzonych przez ten Ośrodek ewidencjach, rejestrach ani z innych posiadanych danych nie ma informacji o sytuacji materialnej strony, to jak trafnie wskazano, nie było możliwe także wydanie zaświadczenia o treści żądanej przez stronę tj. "o ubóstwie". Organ może bowiem zaświadczyć tylko o tym, co wynika z dokumentów pozostających w jego dyspozycji, które wiążą się z zakresem wykonywanych przez niego ustawowych kompetencji. Odnosząc się do argumentacji skargi, że złożone przez skarżącego dokumenty z zakładu karnego mogły być wykorzystane do wydania przedmiotowego zaświadczenia przyjdzie wskazać, że nie mogła być ona uwzględniona. Należy bowiem podkreślić, że użyte w art. 218 § 1 k.p.a., określenie "danych znajdujących się w jego posiadaniu", nie może być rozumiane dowolnie i rozszerzająco przez obejmowanie nimi także danych dostarczonych właściwemu organowi przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie w celu potwierdzenia faktów z tych danych wynikających (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2008 r. sygn. akt I OSK 588/08 i podane tam orzecznictwo, Lex nr 510464). Natomiast, jak już wyżej wskazano, wynikająca z art. 218 § 2 k.p.a. możliwość przeprowadzenia przed wydaniem zaświadczenia postępowania wyjaśniającego w koniecznym zakresie, nie może być rozumiana jako "tworzenie" na etapie postępowania o wydanie zaświadczenia, podstawy do wystawienia zaświadczenia. Niedopuszczalne jest zatem kompletowanie w postępowaniu o wydanie zaświadczenia materiału dowodowego, mającego służyć wydaniu zaświadczenia określonej treści, gdyż treść zaświadczenia ma się opierać na już posiadanych przez organ zbiorach danych czy też akt innego rodzaju. W tym stanie rzeczy uznać należało, że zasadna była odmowa wydania zaświadczenia o treści wnioskowanej przez skarżącego. Obowiązek wydania takiego zaświadczenia obarczałby organ dopiero wówczas, gdy żądanie dotyczyłoby potwierdzenia faktów lub stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez niego ewidencji, rejestrów lub innych posiadanych przez organ danych, co wynika z cytowanego już wyżej art. 218 § 1 k.p.a. Takich danych natomiast brak. Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, zaś zawarte w skardze twierdzenia nie doprowadziły do podważenia jego legalności. Z tych przyczyn skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.