IV SA/Gl 159/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Akademii Wychowania Fizycznego A w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyjęcia na studia doktoranckie oddala skargę. Decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej na studia doktoranckie z dnia [...]r. nr [...]wydaną na podstawie art. 169 ust.1 pkt 2 oraz ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164 poz. 1365 ze zmianami) oraz uchwały nr [...] Senatu Akademii [...] im. [...]w K. z dnia [...] r. w sprawie warunków i trybu rekrutacji na studia doktoranckie w Akademii [...] im. [...]w K. w roku akademickim 2013/2014 przyjęto P. T. na pierwszy rok studiów doktoranckich stacjonarnych. W dniu 25 września 2015r. do Dziekanatu Wydziału Wychowania Fizycznego [...] w K.wpłynął wniosek P.T., w którym zwrócił się o przyjęcie na studia doktoranckie w roku akademickim 2015/2016. W dniu [...]r., decyzją nr [...]Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna na studia doktoranckie umorzyła w całości postępowanie w sprawie przyjęcia P.T. na stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...] im. [...]w K. , działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art.196 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2015r.Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity Dz. U. z 2012r, poz. 572 ze zm.). W uzasadnieniu organ wskazał, że P.T wnosi o wydanie decyzji o przejęciu na studia doktoranckie, a decyzja taka istnieje już w obrocie prawnym bowiem wydziałowa komisja rekrutacyjna przyjęła P.T na studia doktoranckie 11 września 2013r. P.T został przyjęty na studia doktoranckie na Wydziale [...] im. [...]w K.. Po ślubowaniu nabył prawa doktoranta. Nie został jak dotychczas skreślony z listy doktorantów Wydziału [...] w K. i nadal posiada prawa doktoranta nabyte na mocy decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z dnia [...]r., o czym świadczy posiadany album nr [...]. W odwołaniu od opisanej powyżej decyzji P.T wskazał, że okoliczność "bycia doktorantem nie jest wymieniona w uchwale rekrutacyjnej, ani też w regulaminie studiów jako okoliczność uniemożliwiająca udział w rekrutacji i podjęcie studiów po rozpatrzeniu sprawy". Rektor [...] im. [...]w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 196 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej na studia doktoranckie o umorzeniu - jako bezprzedmiotowego - postępowania w sprawie przejęcia pana P.T na stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...]im. [...]w K. W uzasadnieniu Rektor uczelni przedstawił stan faktyczny w sposób tożsamy, co ustalony w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, potwierdzając tym samym, że P.T jest uczestnikiem studiów doktoranckich, posiada status i prawa doktoranta na Akademii [...] na Wydziale [...]. Organ odwoławczy uczelni uznał za słuszne umorzenie postępowania w sytuacji, gdy wnioskodawca nie utracił statusu doktoranta przyznanego istniejącą w obrocie prawnym decyzją. Wyjaśnił, że w sytuacji istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji tej samej treści nie jest możliwe ponowne orzekanie w sprawie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.T zakwestionował umorzenie postępowania wszczętego jego wnioskiem o przejęcie na studia doktoranckie w Akademii [...] w K., podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie oraz dodatkowo podnosząc, że organ nie odniósł się do jego zarzutów przedstawionych w odwołaniu. Zaznaczył, że przyjęcie na te same studia doktoranckie, na których już się jest, nie musi skutkować studiowania dwa razy na tym samym kierunku. Doktorant może bowiem dokonać wyboru i zrezygnować z jednych. Skarżący zaznaczył, że jego skarga dotyczy zarówno decyzji organu pierwszej instancji jak i drugiej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponowił dotychczasowo przedstawianą argumentację, z której wynikało, że nie jest możliwe wydanie decyzji o przyjęcie na studia doktoranckie doktoranta, co do którego istnieje w obrocie prawnym ostateczna decyzja o przyjęciu na tożsame studia doktoranckie, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżone decyzje spełniają kryteria legalności, a tylko pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Praw o ustroju sądów administracyjnych – t. j. Dz. U. z 2016., poz. 1606). . Stosownie do art. 196 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 572 ze zm.) – dalej P.sz.w., nawiązanie stosunku między uczelnią (instytutem badawczym), a kandydatem na studia doktoranckie (przyszłym doktorantem) następuje w drodze decyzji administracyjnej komisji rekrutacyjnej, rekrutacja na bezpłatne studia doktoranckie odbywa się w drodze konkursu, warunki i tryb rekrutacji na studia doktoranckie oraz ich formy określa w uczelni senat, a w jednostce naukowej - rada naukowa jednostki. Rekrutację przeprowadzają komisje rekrutacyjne powołane przez kierownika jednostki organizacyjnej uczelni lub dyrektora jednostki naukowej. Od decyzji komisji rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji, odpowiednio do rektora lub dyrektora jednostki naukowej. Decyzja rektora lub dyrektora jednostki naukowej jest ostateczna. Natomiast, jak stanowi art. 196a. P.sz.w., osoba przyjęta na studia doktoranckie nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni albo jednostki naukowej. Studia doktoranckie są formą dobrowolnego kształcenia prowadzonego przez uczelnie, realizujące konstytucyjne prawo do nauki. Przyjęcie na studia doktoranckie następuje wskutek inicjatywy osoby ubiegającej się i za jej zgodą, a prawa i obowiązki doktorantów – wynikające z ustawy, rozporządzenia i ustalonych przez uczelnie programów studiów – są znane w chwili ubiegania się o przyjęcie na studia, czyli uczestnik dobrowolnie je przyjmuje. Nie ulega wątpliwości, że przyjęcie na którekolwiek studia jest efektem swobodnej decyzji i inicjatywy osoby o to się ubiegającej. Następuje za jej zgodą i po spełnieniu pewnych warunków wstępnych (np. dostarczenie określonej dokumentacji, zdanie egzaminów wstępnych czy wniesienie opłaty). Każde studia mają swój regulamin i plan, ustalane przez właściwe władze uczelni. Nikt nie ma obowiązku być doktorantem, jeśli jednak ktoś zamierza uzyskać stopień naukowy, to winien się podporządkować regulacjom normującym jego sytuację prawną (por. wyrok TK SK 51/03 z dnia 25 kwietnia 2005 r. publ. OTK-A 2005/4/39 wydany na tle przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 września 1990 r. o tytule naukowym i stopniach naukowych (Dz. U. Nr 65, poz. 386) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 czerwca 1991 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów naukowych (Dz. U. Nr 58, poz. 249 z późn. zm.), jednak, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nadal aktualny w zakresie oceny rodzaju stosunku prawnego łączącego uczelnię i jej doktoranta. Na tle przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym (a wcześniej ustawy o tytule naukowym i stopniach naukowych), powstały w piśmiennictwie wątpliwości co do charakteru prawnego stosunku łączącego doktoranta z uczelnią. Stosunek ten, w okresie do skreślenia doktoranta z listy uczestników studiów, nie jest ani stosunkiem cywilnoprawnym sensu stricte, ani stosunkiem pracowniczym, zawiera bowiem elementy władztwa ze strony uczelni (powołanie na studia doktoranckie, skreślenie z listy uczestników studiów, wyznaczenie promotora, przyznanie lub cofnięcie stypendium, itd.), a z drugiej strony - nawiązuje się (na skutek prośby o przyjęcie na studia) przez wyrażenie zgody (wyraźnej lub dorozumianej) przez kandydata na studia na warunki studiów (uprawnienia i obowiązki), określone w przepisach prawa i w regulaminie pochodzącym od władz uczelni, normujących studia doktoranckie. Zatem między doktorantem, a uczelnią zawiązuje się stosunek administracyjno-prawny, którego źródłem jest akt administracyjny przyjęcia na studia doktoranckie (por. M. Skąpski, Charakter prawny studiów doktoranckich, "Państwo i Prawo" z 1998 r., nr 2). Podobnie stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 kwietnia 2005 r., SK 51/03, OTK Z.U. z 2005 r., nr 4A, poz. 39).– "stosunek prawny łączący uczelnię i doktoranta ma charakter szczególny i odrębny od stosunku pracy, o czym świadczy jego uregulowanie przepisami szczególnymi zamiast poddania go reżimowi kodeksu pracy. Jest to stosunek administracyjnoprawny ze wszystkimi wynikającymi stąd konsekwencjami" (por. przywoływany wyżej wyrok TK). Ustawodawca w sposób wyraźny, w słowniczku pojęć zawartym w art. 2 P.sz.w. zdefiniował studia doktoranckie jako studia trzeciego stopnia prowadzone przez uprawnioną jednostkę organizacyjną uczelni (...), na które są przyjmowani kandydaci posiadający kwalifikacje drugiego stopnia, kończące się uzyskaniem kwalifikacji trzeciego stopnia. Jak stanowi § 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011r. w sprawie kształcenia na studiach doktoranckich w uczelniach i jednostkach naukowych (t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 172) studia te stwarzają warunki do: 1) prowadzenia samodzielnych badań naukowych, w tym także poza jednostką prowadzącą kształcenie; 2) współpracy naukowej w zespołach badawczych, w tym również międzynarodowych; 3) przygotowania przez doktoranta publikacji naukowej w formie książki lub co najmniej jednej publikacji naukowej przyjętej do druku w recenzowanym czasopiśmie naukowym o zasięgu co najmniej krajowym lub w recenzowanym sprawozdaniu z międzynarodowej konferencji naukowej lub publicznej prezentacji dzieła artystycznego; 4) realizacji programu studiów, obejmującego zajęcia obowiązkowe, fakultatywne i praktyki zawodowe; 5) przygotowania do egzaminów doktorskich oraz przygotowania rozprawy doktorskiej pod opieką promotora albo promotora i promotora pomocniczego; 6) uczestniczenia w życiu środowiska naukowego w kraju i za granicą. Doktorant jest zatem uczestnikiem studiów doktoranckich, do którego podstawowych obowiązków należy: 1) uczestnictwo w realizacji programów studiów i składanie wyznaczonych egzaminów; 2) prowadzenie badań naukowych i składanie sprawozdań z ich przebiegu (P. Kuczma "Czy doktoranci to jeszcze studenci?" w: "Nowe prawo o szkolnictwie wyższym..." s. 95-100). Celem tych studiów jest zatem uzyskanie przez doktoranta stopnia naukowego oraz przygotowanie go do prowadzenia samodzielnej pracy zarówno naukowej, jak i dydaktycznej. Dla realizacji tego celu uczelnia może tak kształtować plan tych studiów, by osoba na nich kształcona po pierwsze miała kwalifikacje wystarczające do zdania egzaminów doktorskich, po wtóre do przedłożenia rozprawy doktorskiej i jej publicznej obrony, po trzecie zaś do podjęcia samodzielnej pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej. Z akt sprawy przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wraz ze skargą wynika niezbicie, że skarżący został przyjęty na stacjonarne studia doktoranckie na Wydziale [...] im. [...]w K. na rok akademicki 2013/2014. Decyzja wydana w tej sprawie stała się ostateczna, a na jej mocy skarżący nabył prawa uczestnika (studenta) tych studiów, a również przyjął na siebie obowiązki przypisane doktorantom tego kierunku studiów. Jak wcześniej zauważa się, jego uprawnienie nabyte zostało w sposób dobrowolny i w każdej chwili może on podjąć decyzję o rezygnacji z przyznanego mu uprawnienia. Na podstawie § 9 ust. 3 w/w rozporządzenia może także wystąpić do kierownika jednostki organizacyjnej uczelni z wnioskiem o zmianę opiekuna naukowego. Może dokonać zmiany tematu swojej pracy, względnie otworzyć przewód doktorski na innej uczelni Jego celem, jak doktoranta Akademii Wychowania Fizycznego, wynikającym z przedstawionych wyżej regulacji prawnych, jest natomiast przygotowanie pod nadzorem opiekuna naukowego oryginalnej, pozytywnie zrecenzowanej rozprawy doktorskiej i jej publiczna obrona kończąca przewód doktorski. W przypadku braku skutecznej obrony swojej pracy lub jej nieprzedstawienia uczelnia zobowiązana będzie wydać mu zaświadczenie o przebiegu studiów doktoranckich (§ 11 w/w rozporządzenia) wobec nieuzyskania stopnia naukowego doktora. Skuteczna obrona pracy doktorskiej uniemożliwia natomiast uzyskanie powtórnego stopnia naukowego doktora na tym samym kierunku studiów, a mając na względzie treść § 1 regulaminu studiów doktoranckich przedstawionego w aktach sprawy, stwierdzić trzeba, że uprawnienia do prowadzenia studiów trzeciego stopnia przyznano wyłącznie Wydziałowi [...]. Do czasu trwania stosunku administracyjnoprawnego zawiązanego na mocy decyzji nr [...]z dnia [...]r. wydanej przez Wydziałową Komisję Rekrutacyjną nie jest prawnie możliwe wydanie powtórnej decyzji o przyjęciu skarżącego na tożsame studia, w tej samej uczelni i na tym samym kierunku studiów. Występowanie w obrocie prawnym decyzji administracyjnej o przyjęciu skarżącego w poczet studentów trzeciego stopnia studiów czyni zatem niemożliwym przyjęcie go jednocześnie na pierwszy rok tych samych przedmiotowo studiów. Ponowne orzekanie w tożsamej zarówno przedmiotowo jak i podmiotowo sprawie nie jest dopuszczalne i musi skutkować umorzeniem postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego. Wyrażony w skardze pogląd skarżącego - "ponowne przyjęcie na te same studia doktoranckie, na których już się jest nie musi skutkować studiowaniem dwa razy na tym samym kierunku, gdyż doktorant może dokonać wyboru i zrezygnować ze studiów" - jest słuszny, jednak nie dotyczy stanu faktycznego sprawy. W chwili wydawania zaskarżonej decyzji skarżący nie zrezygnował bowiem ze studiów doktoranckich, na które został przyjęty, jest nadal studentem tej samej uczelni i kierunku, na który domaga się przyjęcia. Do niego należy zatem decyzja, czy chce z tych studiów zrezygnować i ewentualnie rozpocząć je na nowo, czy też studia te zakończyć, jednak dopóki tego nie uczyni nie może być jednocześnie studentem pierwszego i trzeciego roku tych samych przedmiotowo studiów na tej samej uczelni. Z treści zarzutu skarżącego wywieść można nadto, że nie jest jego celem otwarcie przewodu doktorskiego i uzyskanie stopnia naukowego lecz permanentne pozostawanie studentem. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.).