IV SA/Gl 168/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2007r. sprawy ze skargi E. S.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3 pkt 23, art. 5, art. 20, art. 23 i art. 48 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881) Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Materialnej dla Uczniów Urzędu Miasta W., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta W. odmówił E. S. – G. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, iż z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że dochód jej rodziny w przeliczeniu na jedną osobę wynosi [...] zł a tym samym przekracza kryterium dochodowe w kwocie 504 zł, od zachowania którego art. 5 ust. 2 przywołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. uzależnia nabycie prawa do świadczeń stanowiących przedmiot jej wniosku. Równocześnie dochód rodziny ogółem jest wyższy od kwoty uprawniającej do zasiłku rodzinnego o wartość przekraczającą wysokość najniższego zasiłku rodzinnego a zatem w sprawie nie może mieć zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniający stronę do otrzymywania rzeczonego świadczenia, jeżeli przysługiwało jej ono w poprzednim okresie zasiłkowym. W tym miejscu organ I instancji zwrócił uwagę, iż skarżąca wniosła o uwzględnienie utraty dochodu za rok 2004, w wysokości [...] zł z powodu zmiany warunków pracy i płacy polegającej na zmniejszeniu wymiaru czasu zatrudnienia. Podkreślił jednak, że żądanie to nie mogło zostać zaakceptowane albowiem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zmniejszenie dochodu rodziny wyżej wymienionej nie zostało spowodowane żadną z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w rezultacie nie stanowi ono utraty dochodu w rozumieniu tego przepisu. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. E. S.-G. wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji. Podniosła bowiem, że zmniejszenie uzyskiwanego przez nią dochodu nastąpiło w efekcie skorzystania z prawa do obniżenia czasu pracy wynikającego z art. 1867 Kodeksu pracy, przysługującego jej jako osobie uprawnionej do urlopu wychowawczego. Tym samym zdaniem strony w sprawie wystąpiła utrata dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazany przepis uznaje bowiem za taką utratę pomniejszenie dochodu związane z samym faktem uzyskania prawa do urlopu wychowawczego i to bez względu na jego wykorzystanie. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w dniu [...] r. wydało decyzję nr [...] , utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium wywiodło, iż wbrew twierdzeniom strony, ustawodawca wskazując w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych na utratę dochodu związaną z uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego miał na myśli faktyczne skorzystanie z tego uprawnienia, a nie samą możliwość skorzystania z niego. W konsekwencji, skoro skarżąca nie przebywa na urlopie wychowawczym a równocześnie nie utraciła zatrudnienia, to nie sposób uznać, że pomniejszenie kwoty otrzymywanego przez nią wynagrodzenia stanowi utratę dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważywszy powyższe organ II instancji wskazał, że skarżącej słusznie odmówiono przyznania zawnioskowanych świadczeń. Dochód jej rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza bowiem kryterium dochodowe ustalone w art. 5 ust. 2 przywołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. a równocześnie brak jest podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 tej regulacji, gdyż przeciętny miesięczny dochód rodziny w rozmiarze [...] zł przekracza kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego wynoszącą [...] zł (czyli 504zł x 6 osób) o wartość wyższą niż kwota 43 zł, odpowiadająca najniższemu zasiłkowi rodzinnemu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E. S.-G. wniosła o uchylenie rozstrzygnięcia podjętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. i przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 1867 Kodeksu pracy poprzez przyjęcie, iż uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego oznacza faktycznie korzystanie z tego urlopu oraz naruszenie art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego bez jednoczesnego przejścia na ten urlop nie oznacza utraty dochodu w rozumieniu wskazanej ustawy. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty odwołania dodając, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące spornej kwestii są precyzyjne, jednoznaczne i nie budzą wątpliwości, że utratę dochodu spowodować może nie tylko skorzystanie z urlopu wychowawczego lecz także samo uzyskanie prawa do tego urlopu. Nie można ich zatem interpretować rozszerzająco albowiem byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, które nakazują stosować przepisy prawa zgodnie z ich brzmieniem i wykładnią oraz z poszanowaniem interesów jednostki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji wywodząc, iż dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium warunkujące przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Nadto raz jeszcze stwierdził, że wniosek strony o pomniejszenie dochodu jej rodziny o dochód utracony w związku ze zmniejszeniem wymiaru czasu pracy nie mógł zostać uwzględniony albowiem nie przeszła ona na urlop wychowawczy lecz skorzystała z uprawnienia, o którym mowa w art. 1867 Kodeksu pracy a zatem w niniejszym przypadku nie doszło do utraty dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. W myśl art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie zaś do treści art. 134 §1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Zasady przyznawania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku obowiązujące w dacie wydania aktu stanowiącego przedmiot skargi uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 128, poz. 2255 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 5 ust. 1 przywołanej regulacji prawo do rzeczonych świadczeń przysługuje osobom wymienionym w art. 4 ust. 2 tej ustawy, czyli rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Zgodnie przy tym z definicją sformułowaną w art. 3 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. pod pojęciem dochodu rodziny należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.) a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 ust. 1 pkt c cytowanej ustawy. W świetle powyższych unormowań nie budzi wątpliwości, że przesłanką warunkującą uzyskanie przez rodzica prawa do pobierania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jest, aby suma dochodów w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskanych przez wszystkich członków jego rodziny w ciągu roku poprzedzającego okres zasiłkowy, podzielona przez liczbę osób wchodzących w skład tego gospodarstwa domowego nie przekraczała kryterium dochodowego ustalonego w art. 5 ust. 1 tej regulacji na kwotę 504 zł. Omawiany próg dochodowy podlega pewnemu podwyższeniu między innymi w przypadku rodzin, które pobierały zasiłek rodzinny w poprzednim okresie zasiłkowym. Świadczenia rodzinne przysługują tu także w sytuacji, gdy dochód rodziny przekracza wprawdzie kwotę uprawniającą do zasiłku rodzinnego, lecz o wartość niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany (art. 5 ust 3). W niniejszej sprawie jest poza sporem, że dochód rodziny E. S.-G. w przeliczeniu na jedną osobę z roku poprzedzającego okres zasiłkowy (to jest z roku 2004) przekraczał zarówno kryterium ustalone stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (504 zł) jak i wynikające z art. 5 ust. 3 wskazanej ustawy (547 zł). Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że ustawodawca przewidział możliwość modyfikowania wysokości dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu uprawnień do świadczeń rodzinnych na wypadek gdyby w sytuacji majątkowej rodziny ubiegającej się o ich przyznanie nastąpiły zmiany polegające na pomniejszeniu lub zwiększeniu kwoty pozyskiwanych środków pieniężnych. W tym celu ustanowiona została instytucja utraty dochodu - umożliwiająca ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o dochód utracony (art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) i odpowiednio instytucja uzyskania dochodu - obligująca organy orzekające w tej kwestii do ustalenia rzeczonego prawa na podstawie dochodu rodziny powiększonego o dochód uzyskany (art. 5 ust. 4a przywołanej ustawy). O utracie dochodu można jednak było mówić tylko wtedy, gdy zachodziły okoliczności określone w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., a mianowicie, wyłącznie jeżeli była ona spowodowana: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, d) utratą emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) nieotrzymywaniem części albo całości zasądzonych świadczeń alimentacyjnych, f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej, g) wydzierżawieniem gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a tej ustawy Z brzmienia powyższego unormowania wynika zatem jednoznacznie, że wystąpienie utraty dochodu uzależnione było od łącznego wystąpienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich było zmniejszenie dochodu rodziny ubiegającej się o pomoc. Wniosek taki płynie z definicji słownikowych – utratą jest bowiem "stracenie czegoś lub kogoś, strata, ubytek, zanik (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., tom 3, s. 633). Druga przesłanka polegała natomiast na tym, aby zmniejszenie lub zwiększenie dochodu rodziny spowodowane było jedną z okoliczności, wymienionych w zamkniętym katalogu ujętym w treści przywołanego art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. W rozpoznanej sprawie przyczyną zmniejszenia dochodu uzyskiwanego przez skarżącą było skorzystanie przez nią z prawa do obniżenia wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mogłaby korzystać z urlopu wychowawczego. Uprawnienie to wynika z art. 1867 Kodeksu pracy, który stanowi, że pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć pracodawcy wniosek o obniżenie wymiaru jego czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że organy obydwu instancji słusznie przyjęły, iż w sprawie nie doszło do utraty dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy bowiem zwrócić uwagę, iż w świetle art. 186 §4 Kodeksu pracy, urlopu wychowawczego udziela się na wniosek pracownika. Stosownie zaś do treści §3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie warunków udzielania urlopu wychowawczego (Dz. U. Nr 230, poz. 2291) pracodawca udziela urlopu wychowawczego po złożeniu stosownego wniosku na okres, który został w tym wniosku wskazany. Przywołane przepisy określają zatem jasno, że uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego następuje dopiero wtedy, gdy osoba uprawniona (to jest spełniająca ustawowe wymogi) zgłosi odpowiednie żądanie a pracodawca złoży oświadczenie o udzieleniu jej przedmiotowego urlopu. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego staje się wówczas skuteczne od dnia oznaczonego w tym wniosku, bądź (w przypadku, o którym mowa w §3 pkt 3 cytowanego rozporządzenia) – nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od daty jego złożenia. W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że skorzystanie z uprawnienia określonego w art. 1867 Kodeksu pracy nie wyczerpuje przesłanki, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jakkolwiek bowiem prawo do obniżenia wymiaru czasu pracy jest uprawnieniem alternatywnym przysługującym pracownikowi uprawnionemu do urlopu wychowawczego, to jednak skorzystanie z niego nie jest tożsame z uzyskaniem prawa do omawianego urlopu. Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego następuje bowiem jedynie w przypadku udzielenia tego urlopu przez pracodawcę na wniosek pracownika. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż zarzuty podnoszone przez E. S.-G. nie uzasadniają uwzględnienia jej skargi. W świetle przedstawionych wyżej rozważań prawnych jest bowiem jednoznaczne, że czym innym jest samo spełnienie ustawowych wymogów warunkujących nabycie prawa do urlopu wychowawczego a czym innym uzyskanie prawa do rzeczonego urlopu, które staje się skuteczne dopiero wtedy gdy pracodawca udzieli go uprawnionej osobie czyniąc zadość jej wyraźnemu żądaniu. Tym samym w sprawie brak było podstaw do obniżenia dochodu rodziny skarżącej o zmniejszenie jakie nastąpiło w związku ze skorzystaniem przez nią z uprawnienia wynikającego w art. 1867 Kodeksu pracy a w rezultacie orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że przekroczone zostało kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczeń, o które się ubiegała. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.