IV SA/Gl 203/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A we W. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Wnioskiem z dnia [...] H.K. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym. Wnioskodawca wskazał, ze w okresie od [...] (czyli od dnia urodzenia) do [...] tj. do zakończenia wojny przebywał w miejscu deportacji matki do pracy przymusowej, w związku z czym spełnia przesłanki cytowanej ustawy pozwalające na uzyskanie przedmiotowego świadczenia. Do wniosku została załączona pozytywna opinia Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej Oddział K. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1ust.1, art. 2 pkt 2 lit.a, art. 3 ust. 1 oraz art. 4 ust.1 i 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przyznał H.K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej za okres od [...] do [...] tj. łącznie za [...], w pozostałej części wniosku odmówił przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia. Po doręczeniu wskazanej decyzji stronie, w terminie ustawowym do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, do organu wpłynęło pismo Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej [...] Oddziału Terenowego w K. podpisane przez Prezesa Zarządu oraz Skarbnika [...] Oddziału Terenowego Stowarzyszenia z dnia [...], określone jako wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji z dnia [...], w którym domagano się uchylenia tej decyzji oraz przyznania H.K. świadczeń pieniężnych za okres [...] miesięcy obejmujących okres [...] miesięcy od urodzenia do zakończenia wojny oraz 9 miesięcy życia płodowego. Ponadto Stowarzyszenie wniosło ponownie o dopuszczenie do udziału w sprawie na prawach strony. Do wniosku dołączono jednocześnie pełnomocnictwo strony udzielone [...] Oddziałowi Terenowemu Stowarzyszenia. Na wezwanie organu z [...] do usunięcia braków formalnych poprzez nadesłanie imiennego pełnomocnictwa dla reprezentowania stronny Stowarzyszenie nadesłało pismo z [...], w którym zostało zawarte oświadczenie, iż Stowarzyszenie nie zamierza występować w roli pełnomocnika strony ale uczestniczyć w postępowaniu na prawach strony. Ponadto stwierdzono, że pismo dotyczące wniosku o ponowne rozpatrzenie decyzji miało być załatwione w trybie art. 35 § 1 pkt 3 k.p.a.. Jednocześnie do pisma dołączono nowe pełnomocnictwo, które, jak wyjaśniono, jest pełnomocnictwem do reprezentacji wnioskodawcy na prawach strony, w którym wymieniono imiennie wszystkich członków Zarządu [...] Oddziału Terenowego Stowarzyszenia. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na zasadnie art. 31 § 1 i 2 k.p.a., postanowił dopuścić do udziału w postępowaniu Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej Zarząd [...] Oddziału Terenowego w C. Następnie decyzją z dnia [...] wskazany organ, działając na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a, art.3 ust.1, art.4 ust.1, 2, 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym oraz art.127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z art. 3 ustawy o świadczeniach pieniężnych świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 ustawy. W związku z tym, że strona przebywała na deportacji od dnia [...] (data urodzenia) miesiąca tego nie zaliczono do wymiaru świadczenia. Ponadto nie zaliczono okresu podlegania represjom po dniu [...], tj. po dacie zajęcia powiatu U. przez wojska koalicji antyhitlerowskiej, co ustalono na podstawie wydawnictwa "United States Army In Word War II. Special Studies. Chronology 1941/1945" pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960. Zdaniem organu pobyt na deportacji po tej dacie nie jest represją w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy. Zauważono, że pogląd dotyczący uznania daty wyzwolenia danego terenu lub miejscowości przez wojska koalicji antyhitlerowskiej podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 557/06. Nadto nie zaliczono [...] dni pobytu strony na deportacji w [...] uznając je za represję w niepełnym miesiącu zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem Stowarzyszenie Urodzonych w Niewoli Niemieckiej wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzucono organowi naruszenie art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach pieniężnych przez błędną jego interpretację polegającą na przyjęciu daty [...] jako daty końcowej represji oraz naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 75 oraz art. 77 k.p.a. polegające na nierozpoznaniu całego materiału dowodowego oraz nieuwzględnieniu wszystkich przedstawionych okoliczności co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto wskazano na pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy obowiązującego orzecznictwa Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Wskazano, iż świadczenie przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy, a nie za miesiąc kalendarzowy. W dalszej części Stowarzyszenie przedstawiło dotychczas prezentowane stanowisko w kwestii terminu końcowego podlegania represjom w rozumieniu powołanej ustawy oraz zaliczenia okresu prenatalnego do okresu podlegania represjom. W związku z czym wniesiono o uchylenie decyzji wydanych w sprawie oraz zaliczenie H.K. łącznie [...] represji [...] - od urodzenia do [...] oraz 9 miesięcy życia płodowego. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując poprzednio zaprezentowaną argumentację. W piśmie procesowym z dnia [...] Stowarzyszenie wniosło o uznanie łącznie [...] represji, tj. od daty urodzenia strony do [...] oraz 9 miesięcy życia płodowego oraz zaprezentowało obszerną argumentację dla uzasadnienia żądania. Ponadto zarzuciło organowi brak uwierzytelnionego odpisu publikacji w oparciu o którą ustalono datę wyzwolenia terenu. Zdaniem skarżącego niejasności co do poczynionych przez organ w tym zakresie ustaleń faktycznych winny być analizowane i oceniane w możliwie szerokim kontekście różnych dokumentów źródłowych i opracowań. Dodatkowo skarżące Stowarzyszenie zarzuciło organowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak możliwości zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie oraz wypowiedzenia się co do materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem w sytuacji, gdy sąd stwierdzi, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję w całości lub w części (145 § 1 pkt 1 lit. a,b,c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie P.p.s.a). Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a. sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Przy czym na mocy art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd dokonuje również z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we wskazanym wyżej zakresie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta rażąco narusza przepisy postępowania. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku rozpoznania wniosku Stowarzyszenia Urodzonych w Niewoli Niemieckiej [...] Oddziału Terenowego w K. z siedziba w C., zwanego dalej Stowarzyszeniem, o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Wskazaną decyzją organ przyznał H.K. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej łącznie za [...], w pozostałej części wniosku strony odmówił przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia. Poza sporem jest, że Stowarzyszenie nie jest stroną przedmiotowego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., ponieważ decyzja wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.) nie kształtuje w żaden sposób jego praw i obowiązków. Natomiast zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) organizacja społeczna w sprawie dotyczącej innej osoby może występować z żądaniem wszczęcia oraz z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w toczącym się postępowaniu. O dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu rozstrzyga organ administracji w formie postanowienia (art. 31 § 2 k.p.a). Zatem dopiero od chwili doręczenia (lub ogłoszenia) tego postanowienia organizacja uzyskuje prawa strony zgodnie z art. 31 § 3 k.p.a. Oznacza to, że dopiero od tego momentu organizacja społeczna może korzystać z uprawnień procesowych przysługujących stronie postępowania administracyjnego. Przedstawione rozwiązanie prawne ma istotny wpływ na legitymację organizacji społecznej do złożenia środka zaskarżenia od decyzji wydanej przez organ I instancji, tj. odwołania czy też wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Jeżeli organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu przed organem I instancji, wówczas uzyskuje prawa strony, a zatem ma prawo wniesienia odwołania. Jak już bowiem wskazano prawa strony służą organizacji, jeżeli została ona już dopuszczona przez organ do udziału w postępowaniu. Powyższe prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy organizacja społeczna nie brała udziału w postępowaniu przed organem I instancji nie ma legitymacji do złożenia odwołania. Postępowanie wszczęte na skutek odwołania jest oparte na zasadzie skargowości i legitymacja do złożenia tego środka zaskarżenia służy stronie, co oznacza, że postępowanie odwoławcze nie może być wszczęte z urzędu. Niniejsze rozważania dotyczą również wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, który jest środkiem zaskarżenia od decyzji wydanej przez organ I instancji, od której nie przysługuje odwołanie, a do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniu. Z odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań od decyzji wynika natomiast to, że w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie będą miały zastosowania te przepisy o postępowaniu odwoławczym, które są powiązane z cechą dewolutywności odwołania, tj. art. 129 § 1, art. 132, 136 in fine, art. 138 § 2, § 3. Pozostałe przepisy dotyczące odwołań stosuje się wprost (B. Adamiak, w Kodeks Postępowania Administracyjnego Komentarz, 2005, s. 577). Powracając na grunt rozpoznawanej sprawy przyjdzie wskazać, że Stowarzyszenie nie brało udziału w postępowaniu wszczętym z wniosku H.K. zakończonym decyzją z dnia [...]. Z akt administracyjnych nie wynika, aby przed wydaniem i doręczeniem stronie wskazanej wyżej decyzji Stowarzyszenie wystąpiło z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu, jak również aby organ w tej materii wydał stosowane postanowienie. A zatem stwierdzić należy, że Stowarzyszenie nie było uprawnione do złożenia tego środka zaskarżenia, bowiem nie brało udziału w postępowaniu przed organem pierwszej instancji na prawach strony. Należy również zauważyć, że Stowarzyszenie nie jest uprawnione do występowania jako pełnomocnik w postępowaniu administracyjnym, co dotyczy również zarządu Stowarzyszenia, czy zarządu oddziału Stowarzyszenia. Zgodnie z art. 33 § 1 k.p.a. pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych. Z powyższego wynika, że pełnomocnikiem nie może być osoba prawna lub jednostka organizacyjna, ani organy tych podmiotów (por. wyrok NSA z 8 marca 2001 r., sygn. akt IV SA 41/99 - "Wspólnota" 2001, nr 13, s. 52; teza druga wyroku NSA z 10 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA 511/2000 ). Natomiast w sytuacji wniesienia pisma przez podmiot, który nie może w postępowaniu administracyjnym występować w charakterze pełnomocnika organ powinien wezwać stronę o uzupełnienie braków formalnych pisma poprzez jego podpisanie lub o nadesłanie pełnomocnictwa dla osoby, która podpisała to pismo. Tymczasem organ odwoławczy powyższych okoliczności nie miał na względzie. W okolicznościach niniejszej sprawy należało stwierdzić, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie powinien zostać rozpatrzony, gdyż nie pochodził od osoby uprawnionej do jego wniesienia. Okoliczność ta powoduje, iż zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, to zaś skutkować musiało stwierdzeniem jej nieważności. Powyższe zwalnia Sąd od ustosunkowania się do zarzutów merytorycznych skargi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu. W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. in fine - Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.