IV SA/Gl 205/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Protokolant Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia oddala skargę. Starosta [...] decyzją z dnia [...] r. orzekł o uznaniu J. G. z dniem [...] r. za osobę bezrobotną i przyznał wymienionemu prawo do zasiłku od dnia [...] r. w wysokości 690,00 zł miesięcznie. Po stwierdzeniu, że J. G. z dniem [...] r. został przywrócony do pracy po wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., sygn. akt [...], Starosta [...] decyzją z dnia [...] r. orzekł o utracie przez J. G. z dniem [...] r. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Decyzja ta stała się ostateczna. Po wszczęciu odrębnego postępowania Starosta [...] decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 76 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), orzekł o obowiązku zwrotu przez J. G. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 6.668,50 zł w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, z zagrożeniem wszczęcia egzekucji administracyjnej w przypadku bezskutecznego upływu terminu zwrotu świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji Starosta wskazał, że wypłacone świadczenie za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. jest świadczeniem nienależnym, gdyż za ten okres zostało wypłacone wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy w związku z orzeczeniem Sądu pracy. Również nienależnym jest świadczenie wypłacone za okres od dnia [...] r. ( tj. od podjęcia pracy ) do dnia [...] r., gdyż zostało pobrane pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, o czym J. G. był pouczony. W świetle art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy osoba, która pobrała nienależne świadczenie, obowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Od decyzji tej odwołanie wniósł J. G. kwestionując pogląd organu zatrudnienia, że pobrane przez niego świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Stwierdził, że w czasie pozostawania bez pracy pozbawiony był środków do życia, a otrzymany przez niego zasiłek został skonsumowany, część przeznaczona została na spłatę zobowiązań. Odwołujący się zauważył, że pracodawca bezprawnie potrącił mu odprawę pieniężną i odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia. W tej sytuacji zwrot świadczenia byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz przepisami art. 410 i art. 411 Kodeksu cywilnego. Wojewoda [...] odwołania nie uwzględnił i decyzją z dnia [...] r., nr [...] na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił stan sprawy począwszy od zarejestrowania J. G. jako osoby bezrobotnej do utraty statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. Podzielił następnie stanowisko organu pierwszej instancji, że pobrany zasiłek za okres od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. jest świadczeniem nienależnym. Za pierwszy okres odwołującemu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (po wyroku Sądu o przywróceniu do pracy), z kolei w drugim okresie odwołujący pobierał zasiłek już po podjęciu zatrudnienia. Podniesione w odwołaniu okoliczności, w świetle art. 76 ust. 2 pkt 1 i 5 ustawy, nie mają znaczenia dla oceny, czy pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Przepisy art. 410 i art. 411 Kodeksu cywilnego nie mają zastosowania w rozpoznawanej sprawie mającej charakter administracyjny, nie zaś cywilny. Brak było zaś podstaw do umorzenia wszczętego postępowania w przedmiocie zwrotu świadczenia, wobec niewystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania ( art. 105 Kpa ). Wojewoda zauważył, że zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć należność w całości lub w części w przypadku wystąpienia przesłanek określonych tym przepisem. Odwołujący może więc złożyć stosowny wniosek w Powiatowym Urzędzie Pracy w C. Od powyższej decyzji Wojewody [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł J. G. Zaskarżając tę decyzję w całości podniósł zarzut naruszenia art. 76 ust. 2 i 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W uzasadnieniu skargi skarżący nawiązał do okoliczności podniesionych w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, które nie zostały wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy. Zaakcentował, że wypłaconego świadczenia za okres od [...] r. do [...] r. nie sposób uznać za nienależne w rozumieniu art. 405 – 410 Kodeksu cywilnego. Wypłacone świadczenie rekompensowało około dziesięciomiesięczny okres pozostawania bez pracy w wyniku zwolnienia z pracy z naruszeniem art. 39 Kodeksu pracy oraz art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych. Pobrany zasiłek został spożytkowany i skarżący nie posiada już środków w celu zwrotu świadczenia. Skarżący zwrócił uwagę, że pracodawca potrącił i odprowadził do ZUS składkę emerytalno – rentową i składkę na ubezpieczenie zdrowotne. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewoda wskazał, że na wniosek skarżącego organ zatrudnienia decyzją z dnia [...] r. rozłożył spłatę nienależnie pobranego świadczenia na 10 miesięcznych rat, zgodnie z wnioskiem. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącego dodatkowo zarzucił, że skarżący nie został właściwie pouczony w trakcie rejestracji o prawach i obowiązkach bezrobotnego. Wskazał również na wątpliwości co do konstytucyjności przepisu art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zawarte w skardze zarzuty nie mogły doprowadzić do podważenia jej legalności. Na wstępie należy stwierdzić, że ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny sprawy jest niesporny między stronami. Wynika z niego, że skarżący po rozwiązaniu z nim przez pracodawcę umowy o pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy w dniu [...] r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia [...]. W związku z wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] r., sygn. akt [...] przywracającym skarżącego do pracy w "A" SA w upadłości w S. i zasądzającym odszkodowanie, skarżącemu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy ( od [...] r. do [...] r.) w kwocie 9.766,70 zł netto ( potrącono odprawę, odszkodowanie, odprowadzone zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne). Jednocześnie z dniem [...] r. skarżący podjął na nowo zatrudnienie, wypłata zasiłku dla bezrobotnych ustała natomiast w dniu [...] r. Mając to na uwadze trafnie przyjęły organy, że za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. skarżący pobrał dwa świadczenia: zasiłek dla bezrobotnych oraz wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, wypłacone na skutek wyroku Sądu pracy. Przepis art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy uznaje zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne. Także w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. skarżący pobrał dwa świadczenia: zasiłek dla bezrobotnych oraz po podjęciu zatrudnienia – wynagrodzenie za pracę. Nie do zakwestionowania jest pogląd organów, że wypłacony zasiłek mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający zasiłek był o tym pouczony, jest również świadczeniem nienależnym ( art. 76 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy ). Osoba, która pobrała nienależne świadczenia pieniężne obowiązana jest do zwrotu tego świadczenia ( art. 76 ust. 1 ustawy ). Wbrew odmiennym poglądom skarżącego przedstawiona regulacja prawna stanowi unormowanie samodzielne, wyłącznie na użytek ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zatem, jakie świadczenie pieniężne jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy rozstrzyga ostatecznie przepis art. 76 ust. 2 ustawy. Brak jest jakichkolwiek podstaw do stosowania, nawet odpowiednio, przepisów art. 410 i art. 411 Kodeksu cywilnego co do rozumienia pojęcia świadczenia nienależnego i przypadków, w których nie można żądać zwrotu tego świadczenia. Zresztą kwestię tę rozstrzygnął ustawodawca wskazując w art. 76 ust. 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, że tylko w zakresie nieuregulowanym w ust. 2-4 stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia. Oznacza to, że w innym zakresie wyłączone jest stosowanie kodeksowych zasad. Ubocznie jedynie należy zasygnalizować, że także inne ustawy zawierają regulacje samodzielne co do rozumienia pojęcia świadczenia nienależnego i kryteriów zwrotu tego świadczenia ( np. art. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. z 2009 r. Nr 153 poz. 1227 ze zm.). Nie znajduje więc usprawiedliwienia ta grupa zarzutów skarżącego, w których powołuje się na zasady współżycia społecznego w tym znaczeniu, że zasiłek dla bezrobotnych był wypłacony w okresie, w którym nie pobierał żadnego wynagrodzenia i został wykorzystany na bieżące utrzymanie, a w części na spłaty zaciągniętych zobowiązań, a ponadto zasiłek rekompensował okres pozostawania bez pracy z winy pracodawcy. Nie są to bowiem kryteria, które organ zatrudnienia jest obowiązany wziąć pod uwagę w postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W tym kontekście trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy, że kwestie te mogą stanowić przedmiot oceny przy rozpoznaniu wniosku o rozłożenie na raty lub umorzenie w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia (art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy). Chybiony jest zarzut, iż skarżący nie został właściwie pouczony o obowiązkach bezrobotnego. Aczkolwiek skarżący nie wyjaśnił, co należy rozumieć przez właściwe pouczenie, tym niemniej przekonywująco stwierdził organ, że w trakcie rejestracji skarżący został we właściwej formie pouczony o wszystkich istotnych prawach i obowiązkach. Świadczy o tym treść informacji i oświadczenia, oba te dokumenty zostały podpisane przez skarżącego w trakcie rejestracji w Urzędzie Pracy w C. w dniu [...] r., czego skarżący nie podważa. Z informacji wynika jednoznacznie, że m.in. pouczono skarżącego, w jakich sytuacjach świadczenie wypłacone zostanie uznane za nienależne i podlega zwrotowi. Nie można przerzucać na organ zatrudnienia obowiązku dodatkowego pouczenia po dniu [...] r. o konieczności zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zresztą w skardze skarżący wyraźnie stwierdza, że nie kwestionuje uznania świadczenia wypłaconego po tej dacie jako nienależnego. Nie jest zasadny kolejny zarzut mający świadczyć o braku legalności zaskarżonej decyzji, iż pracodawca bezpodstawnie potrącił z wypłaconego w lipcu 2010 r. wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia, odszkodowanie za rozwiązanie umowy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, podatek dochodowy i składki ZUS. W tym zakresie nie mógł i nie orzekał organ zatrudnienia, ustalenia organu sprowadzały się do ustalenia wysokości wypłaconego zasiłku uznanego za świadczenie nienależne. Skarżący zaś w toku całego postępowania nie kwestionował wyliczenia wysokości wypłaconego mu zasiłku w okresie od [...] r. do [...] r. ( pomijając 5 dni lipca 2010 r. - za ten okres świadczenie nie zostało uznane za nienależne ), nie czyni tego również w skardze. Wreszcie nie można podzielić poglądu skarżącego wskazującego na brak konstytucyjności przepisu art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości byłoby przyjęcie, że wypłacony ze środków publicznych zasiłek dla bezrobotnych nie może zostać uznany za świadczenie nienależne w sytuacji, gdy za ten sam okres wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę. Regulacja ta nie może być również postrzegana jako wyrażająca dyskryminację pracownika, z którym w sposób niezasadny rozwiązano umowę o pracę z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, skoro ustawodawca stworzył przy tym możliwość wystąpienia do organu z wnioskiem o rozłożenie na raty lub nawet umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, co do którego w sposób ostateczny orzeczono o zwrocie. Z tych względów Sąd nie dopatrzył się przyczyn usprawiedliwiających skorzystanie z instytucji pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego ( art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ). Całokształt rozważań prowadzi do wniosku, że kontrolowana decyzja wydana została po wszechstronnym wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności oraz na podstawie właściwie zastosowanych przepisów materialnoprawnych. Skargę przeto jako bezzasadną należało oddalić z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).